GARMAGATE: SUMPAANG SALAYSAY NI COL. ROYINA GARMA, SUMABOG! REWARD-FOR-KILL SYSTEM SA ‘WAR ON DRUGS,’ KINUMPIRMA; DUTERTE AT BONG GO, IDINAWIT.

Isang pambansang pagdinig ang binalot ng emosyon, kaba, at matinding pagkabigla nang basahin ni dating Philippine National Police (PNP) Colonel at Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) General Manager, Royina Garma, ang kanyang sinumpaang salaysay (affidavit) sa harap ng Quad Committee ng Kamara de Representantes. Ang kanyang testimonya ay hindi lamang nagbigay-liwanag sa mga haka-haka sa nakalipas na mga taon kundi nagkumpirma rin sa isang nakakagimbal na detalye: ang pag-iral ng isang reward-for-kill na sistema sa likod ng kontrobersyal na “War on Drugs” ng nakaraang administrasyon.

Ang Kumpletong Pagbaligtad ng Katotohanan

Nagsimula ang pagdinig sa isang tono ng tensiyon. Si Col. Garma, na una nang humarap sa komite, ay nagpakita ng isang affidavit na inilarawan ng isang kongresista bilang isang “complete turnaround” [00:44]. Sa gitna ng kanyang pagbasa, hindi niya napigilang umiyak, isang emosyon na agad napansin ng mga mambabatas [15:36]. Sa kanyang salaysay, ibinunyag ni Garma na ang kanyang pagbabago ng tindig ay dulot ng matinding pagmumuni-muni.

“It took me one week to make some reflections… I realize the truth will always set us free, Mr. Chair,” mariin niyang pahayag [00:52], [19:12]. Ngunit kasabay ng paghahangad na lumabas ang katotohanan ay ang malalim na takot. Inamin niya na ginawa niya ang mga naunang pahayag na may matinding pangamba dahil sa pagkilala niya na ang kanyang mga salaysay sa pambansang telebisyon ay “significantly endanger my life, the safety of my family and other close to me” [02:54], [19:55]. Ang pag-amin na ito, na sinagot niya ng “Of course po, it’s normal Mr. Chair when you speak the truth, you cannot please everyone,” ay nagbigay bigat sa bawat salitang binasa niya [20:03].

Ang bigat ng kaganapan ay nagtulak sa mga mambabatas na kumpirmahin na walang pumilit kay Garma na gawin ang affidavit, na kusa at galing sa kanyang puso ang pagpapasyang magsalita [16:12], [19:03]. Ang kanyang layunin? “…at least I will be able to contribute if really want to make this country a better place to live and for our children I think we have to do something para maibalik po yung trust sa PNP, magkaron po ng reform sa PNP…” [19:32].

Ang Lihim na Utos: Replikasyon ng Davao Model

Ang pinaka-ugat ng pagsisiwalat ay nagsimula sa isang maagang tawag sa telepono. Sa kanyang salaysay, inilarawan ni Garma ang kaganapan noong May 2016.

“On May 26, 2016, I received a call from the President Rodrigo R. Duterte at approximately 5 a.m. instructing me to meet him at his residence in Donya Luisa, Davao City,” [03:36], [24:15].

Sa nasabing pulong, direktang humiling umano ang noo’y President-elect na si Duterte na maghanap siya ng isang PNP officer na miyembro ng Iglesia ni Cristo (INC). Ang layunin: “implementing the war on drugs on a national level replicating the Davao model,” [04:10], [24:56]. Ito ang sentro ng pambansang War on Drugs—ang pagkopya sa sistemang matagal nang umiral sa Davao City.

Ang Tatlong Antas ng Gantimpala: Pera Kapalit ng Kamatayan

Ang pinaka-nakakagimbal na bahagi ng testimonya ni Garma ay ang detalyadong paglalahad niya sa “Davao Model,” na tinukoy bilang “the system involving payment and rewards,” [04:38], [25:09]. Taliwas sa inaasahang sistema ng pagpapatupad ng batas, ito ay nahahati sa tatlong antas, na nagpapatunay sa mga ulat tungkol sa insentibo para sa pulisya.

Reward for Killing: Ang pinakamataas at pinaka-kontrobersyal na antas. Ito ay ang gantimpala kung ang suspek ay mapapatay [04:50], [25:21], [40:51]. Mariing kinumpirma ni Garma sa interpelasyon ni Cong. Raul Manuel na “rewards were only given for killings” [30:26].

Funding of Planned Operations (Coplan): Ito ay ang pagbibigay pondo para sa mga case operation plan o Coplan. Ito ay para sa malalaking operasyon ng pulisya, na kailangang i-request at i-submit kay Sir Leonardo para sa pagpopondo [05:04], [25:26], [48:39].

Refund of Operational Expenses: Ito ay ang pagre-refund sa mga personal na gastos ng mga Chief of Police at operatiba. Kinumpirma ni Garma na talagang nag-aabono ang mga pulis para sa mga buy-bust money, photocopy, bayad sa agent, at pagkain ng mga suspek habang dinadala sa korte. Sa Davao, ang refund ay umaabot sa ₱5,000 per case para sa mga successful na operasyon na nai-file sa korte [05:14], [25:31], [50:19].

Ang Presyo ng Buhay: Mula ₱20,000 Hanggang ₱1 Milyon

Pinatunayan ni Cong. Manuel ang mga level at amount ng reward na sinuportahan ng impormasyon ni Garma. Ang gantimpala ay umaayon sa threat level ng napatay na suspek [42:04].

Ayon sa affidavit at mga testimony, ang reward ay maaaring magsimula sa ₱20,000 hanggang ₱1 Milyon [42:49], [43:02].

Ang ₱20,000 ay para sa mga street level o small-time na drug personalities [42:58].

Ang ₱1 Milyon ay para sa mga malalaking drug trader, manufacturer, chemist, o financier (Level 4) [42:37], [43:55].

Ang presyo ng buhay ay nakasalalay sa pag-uuri o classification na ginawa ng task force. Ang nakakakilabot na katotohanan na ang isang tao, na suspek pa lamang, ay may kaakibat nang halaga ng pera ay nagpinta ng isang madilim na larawan sa drug war.

Ang Papel ni Bong Go at ang Task Force ni Leonardo

Matapos matanggap ang direktiba mula kay Duterte, itinuro ni Garma si P/CSupt. Edgardo Leonardo, isang miyembro ng INC, bilang opisyal na may kakayahang magsagawa ng plano [05:56], [26:03]. Si Leonardo ay nanatili ng tatlong araw sa Royal Mandaya Hotel sa Davao at inutusan ni Duterte na mag-organisa ng isang task force [06:46], [26:33].

Ang pinaka-mahalagang link sa inner circle ng administrasyon ay ang incumbent senator na si Christopher “Bong” Go, na noo’y Special Assistant to the President. Ayon kay Garma, “Leonardo subsequently informed me that he had prepared a proposal routed to Bong Go outlining the task force operation which would encompass Luzon, Visayas, Mindanao” [07:18], [27:05].

Kinumpirma ni Garma na base sa kanyang understanding, “it would appear Mr. Chair kasi po siya [Bong Go] ang mineet ni Sir Leonardo” [44:48], na nagpapahiwatig ng kanyang sentral na papel bilang conduit o tagapag-ugnay ng task force at ng Malacañang.

Ang Mekanismo ng Task Force at ang Listahan ng Kamatayan

Noong Hunyo 2016, inilipat si Leonardo sa CIDG Region 11 Chief. Dito, nag-recall siya ng mga pinagkakatiwalaang tauhan, kabilang ang mga discharged na pulis at isang private citizen [28:42]. Sila ay sina Romel Bacat, Rodel Serbo, Michael Palma, Lester Bergano, at Peter Parungo [29:07].

Ang trabaho ng mga operatives na ito ay “collecting [and] verifying informations provided by police officers in the field concerning arrests [or] deaths of individuals named in the list of drug personalities and creating a summary report” [29:49].

Ang listahan ay kino-compile ni Lester Bergano at “is thereafter elevated to Sir Leonardo, who will then decide what level the arrest or killing was and its corresponding reward” [30:11]. Si Leonardo ang may final authority “to determine who would be included on the list of drug personalities and to classify their threat levels as well as the discretion to remove individuals from the list” [32:46].

Ang mas nakakagulat pa, ang lahat ng pondo para sa Coplan, refund ng operational expenses, at ang mismong rewards ay “processed through the bank accounts of Peter Parungo” [31:37].

Ang listahan ng drug personalities ay comprehensive at minantine ni Lester Bergano [31:57]. Ang sinumang mamatay sa operasyon ng pulis ay ire-report ni Leonardo kay Bong Go para sa weekly report at pag-re-request ng refund [32:28].

Ang Lihim na Takot: Pagtatapos na Walang Katiyakan

Sa huling bahagi ng pagdinig, ang pag-amin ni Garma sa kanyang takot ay nagbigay-diin sa matinding panganib na kanyang hinarap.

“I am afraid of my life, Mr. Chair, and the life of my and my friends and classmates,” [07:52].

Ang kanyang affidavit ay hindi lamang isang simpleng pagpapatotoo—ito ay isang confession na inihayag sa pambansang entablado, naglalantad ng isang sistema ng extra-judicial killings na tila may financial incentive at may direktang ugnayan sa pinakamataas na tanggapan ng gobyerno.

Ang Garmagate ay nagbukas ng isang yugto kung saan ang mga dating insider ay nagsisimula nang magsalita, hinahamon ang opisyal na salaysay ng “War on Drugs.” Ang legacy ng nakaraang administrasyon ay ngayon ay nasa ilalim ng isang seryosong investigation, habang ang bansa ay nakabitin sa hininga, naghihintay kung ang katotohanan ba ay magdadala ng hustisya at reporma sa wakas [01:01:00]. Ang affidavit ni Garma ay maaaring maging mitsa sa isang mas malaking accountability na naghihintay na sumabog.

Full video: