BANGAYAN NG MGA TITAN SA SENADO: Ang Nakakabiglang Pagkaantala sa Impeachment Trial ni VP Sara Duterte

Umiinit ang pulso ng pulitika sa bansa, at ang sentro ng tensiyon ngayon ay hindi nagmula sa karaniwang banggaan ng oposisyon at administrasyon, kundi sa mismong bulwagan ng Senado, sa pagitan ng dalawang batikang mambabatas: si Senate President Francis “Chiz” Escudero at ang Minority Leader na si Senador Koko Pimentel. Ang pinakaugat ng kanilang matinding pagtatalo ay ang nakakabiglang iskedyul ng paglilitis sa impeachment ni Bise Presidente Sara Duterte, isang usapin na bumabagabag sa Saligang Batas at nagtatanong kung sino ba talaga ang pinagsisilbihan ng hustisya sa Pilipinas.

Ang Kontrobersiya: Hulyo 30 o “Forthwith”?

Para kay Senador Pimentel, ang nakatakdang paglilitis sa Hulyo 30, 2025, ay isang malaking pagkaantala, isang pagtalikod sa mismong diwa ng Konstitusyon. Mariin niyang binatikos ang paninindigan ni Senate President Escudero na dapat ay nasa isang legislative session ang Senado bago ito ganap na makakilos bilang isang Impeachment Court. Sa pananaw ni Pimentel, na kanyang paulit-ulit na iginiit sa publiko, ang Senado ay may kapangyarihan at mandato na magtipon bilang hukuman anumang oras, kahit pa nasa recess, at hindi kailangan ang panawagan mula sa Pangulo.

“We as the Senate can convene at any time as an impeachment court. It is actually a court session, not a legislative session,” paglilinaw ni Pimentel [01:47]. Ang isyu, aniya, ay hindi kailangang tawaging ‘special session’ dahil nagdudulot lamang ito ng kalituhan. Ang mas angkop na tawag, ayon sa kanya, ay ‘Senate Impeachment Court Session.’ Iginiit ni Pimentel na ang paglilitis ay pwedeng simulan “anytime, kahit next week, kahit sa Marso” [02:27].

Ngunit nanindigan si Escudero sa kanyang posisyon, na siyang nagtakda ng Hunyo 2, kasabay ng pagbabalik ng sesyon, para sa pormal na pagbubukas ng proseso, at Hulyo 30 para sa paglilitis mismo. Para kay Pimentel, ang matigas na paninindigan ni Escudero ay nagpapahiwatig na ang karamihan sa mga senador ay sumusuporta sa interpretasyon ng Senate President. “I will just assume na ang mga majority ng senador kinausap mo na at naka-back up sila sa posisyon mo,” pahayag ni Pimentel [04:35], na nagpapahiwatig ng kanyang limitadong kapangyarihan bilang Minority Leader.

Ang Mandato ng Saligang Batas at ang Banta ng Pagkaantala

Ang sentro ng pagtutol ni Pimentel ay nakatuon sa isang napakahalagang parirala sa Konstitusyon: ang paglilitis ay dapat na “forthwith proceed” o agad na simulan. Ito, aniya, ay hindi isang simpleng suhestiyon kundi isang utos na idinisenyo upang protektahan ang impeached official at ang gobyerno mismo.

“Ang mahalaga, bakit, bakit ba sinulat sa Konstitusyon na trial shall forthwith proceed?” tanong ni Pimentel [05:58]. Ang sagot, ayon sa kanya, ay upang hindi maabala ang isang mataas na opisyal. Kapag may impeachment, dapat itong simulan agad upang matapos sa lalong madaling panahon. “Para kung Not Guilty nga, balik na siya sa trabaho niya, hindi na siya nadi-distract sa kasong impeachment” [06:40]. Ang paghihintay, lalo na hanggang Hulyo, ay hindi lamang nagpapahaba ng paghihirap ng opisyal, kundi nagpapabagal din sa daloy ng trabaho ng ehekutibo.

Ang mas nakakabahala pa sa iskedyul ng Hulyo 30 ay ang magaganap na transisyon sa Kongreso. Sa Hulyo, magsisimula na ang 20th Congress, at manunumpa ang mga bagong halal na senador sa Hulyo 29. Bagama’t tiniyak ni Pimentel na ang Senado ay magsisilbing isang “continuation” ng hukuman at hindi magiging isyu sa legalidad ang pagpalit ng miyembro, idinagdag niya na ang pagtatawid ng kaso sa panibagong Kongreso ay maaari pa ring maging isang punto ng pagtutol o “issue” para sa nasasakdal, na lalo pang magpapagulo sa proseso [07:01]. Ang pag-obserba sa mandato ng “forthwith” ay hindi lamang usapin ng bilis, kundi ng paggalang sa due process at sa istruktura ng gobyerno.

Ang Masalimuot na Iskedyul at ang Aral ng Corona Trial

Ibinahagi ni Pimentel ang detalyadong panukalang kalendaryo ng Senado, na nagpapakita ng isang masalimuot at mahabang proseso na magsisimula sa Hunyo at magpapatuloy hanggang Hulyo [11:17]. Ang ilan sa mga hakbang ay kinabibilangan ng:

June 2: Resumption ng session, pormal na pag-apruba ng rules, at pagbasa ng mga articles of impeachment (allegation) sa plenaryo.

June 3: Oath-taking ng mga senador bilang mga ‘judge’.

June 4: Pag-isyu ng summons.

June 14-24: Palitan ng mga pleadings ng magkabilang panig.

June 24 – July 25: Pre-trial, na nakatali sa rules of court na dapat tapusin sa loob ng isang buwan.

July 30: Magsisimula ang paglilitis o presentation of evidence.

Kinumpara ni Pimentel ang sitwasyon sa paglilitis kay Chief Justice Renato Corona noon, kung saan ang paglilitis ay halos full-time [19:35]. Ngunit nilinaw niya na hindi maaaring gawin iyon ngayon dahil hindi pwedeng “i-suspend animation” ang legislative work ng Senado, lalo na ang pagpasa ng pambansang budget. Kaya ang iminumungkahing oras ng paglilitis ay 9 AM hanggang 2 PM lamang, upang payagan ang mga committee hearing sa hapon [20:23]. Ang pamamaraan na ito, bagama’t praktikal, ay lalo namang nagpapatunay sa pagkaantala ng mismong paglilitis, taliwas sa esensya ng forthwith.

Ang Pilitikal na Presyon at ang Legal Team

Hindi lang ang iskedyul ang problema. Inamin ni Escudero, sa pamamagitan ng paliwanag ni Pimentel, na nahihirapan silang kumuha ng pribadong legal team dahil sa “highly politically charged” na kalikasan ng kaso [22:15]. Ang unang kinausap na mga abogado ay tumanggi dahil sa kanilang commitments, kaya’t pansamantalang ang Solicitor General ang magre-representa sa Senado, lalo na sa mga kaso tulad ng mandamus petition na inihain sa Korte Suprema na nagtatanong sa utos na “forthwith.”

Nilinaw ni Pimentel na ang mga hakbang na ito ay hindi tugon sa “call or clamor” ng sinuman, lalo na ng mga partisan, kundi ito ang kanilang trabaho [24:12]. Gayunpaman, ang pagpapahayag ng buong kalendaryo at paghahanda ay nagpapakita ng pagiging transparent, na isang direktang tugon sa kritisismo na tila “walang ginagawa” ang Senado sa usapin ng impeachment.

Ang matinding pagkaantala at ang masalimuot na paghahanda ay nagbubunga ng katanungan: Kung hindi handa ang Senado na agarang magkilos alinsunod sa Konstitusyon, nakalulula ang halaga at pagkaabala, hindi lamang sa pananalapi (mga gastusin sa kawani, robes na mas mura pa sa dry cleaning) [26:21], kundi sa integridad ng institusyon.

Mula Impeachment Patungong Sugal: Ang POGO at ang Lihim na PIGO

Sa gitna ng usapin tungkol sa impeachment, biglang tinalakay ni Pimentel ang isang napapanahong isyu na nagpapalabas ng mas malawak na problema sa prayoridad ng gobyerno: ang pagbabawal sa POGO (Philippine Offshore Gaming Operations) at ang tila paglaganap ng PIGO (Philippine Inland Gaming Operations) [36:54].

Ayon kay Pimentel, habang mahigpit na pinagbabawalan ang POGO dahil ang mga dayuhan ang nagsusugal, mayroon namang lumalabas na PIGO, kung saan ang mga Pilipino mismo ang nalululong at nawawalan ng pera. Ang mas matindi, aniya, ay ang posibilidad na ang mga dating operator ng POGO ay nagtatago na lamang sa likod ng PIGO, na nagpapawalang-saysay sa layunin ng POGO ban [37:37].

“Hindi ko maintindihan. Bina-ban natin ang POGO… ang ibig sabihin ay Philippine Offshore Gaming Operations. ‘Yung mga dayuhan ‘yung nagsusugal diyan… Pinagbawalan natin ‘yung PIGO… kung saan ang nagsusugal ay Pilipino, hindi dayuhan” [37:06].

Ikinumpara niya ito sa naunang pagbabawal ng Pangulong Marcos sa e-sabong dahil sa labis na pagkalulong [38:47]. Mariin niyang hiniling sa PAGCOR at iba pang revenue-generating agencies na magsumite ng datos kung magkano ba talaga ang kinikita ng gobyerno sa PIGO at kung “worth it” ba ang kita, kapalit ng pagkasira ng mga pamilyang Pilipino [39:09].

Ang usapin sa PIGO ay nagbibigay ng matinding konteksto sa mainit na pagtatalo sa Senado. Habang ang bansa ay nakatutok sa mataas na drama ng isang impeachment trial, ang mga isyu na direktang sumisira sa buhay ng karaniwang Pilipino—tulad ng online gambling—ay tila nagiging pangalawa lamang. Ang isyu ng PIGO, na sinasabi ni Pimentel na maaaring nagtatago sa likod nito ang dating mga POGO, ay isang tahasang panawagan sa administrasyon na maging balanse sa kanilang pagbibigay-pansin sa mga problema ng bansa.

Konklusyon: Naghihintay sa Hukom ng Konstitusyon

Ang bangayan nina Escudero at Pimentel ay higit pa sa simpleng pag-aaway sa iskedyul; ito ay isang tunggalian sa interpretasyon ng batas at sa pagkilala sa kapangyarihan ng Senado bilang isang institusyon. Ang matagal na paghihintay, na nagtatapos sa Hulyo 30, ay nag-iwan ng butas para sa pagdududa at espekulasyon. Sa huli, ang paglilitis sa impeachment ni VP Sara Duterte ay hindi lamang matatapos sa pagpapasa ng hatol na guilty o not guilty, kundi sa pagpapatunay kung handa ba ang Senado na manindigan sa dikta ng Konstitusyon—ang “forthwith proceed”—o kung hahayaan itong maging bahagi lamang ng mas malaking laro ng pulitika.

Ang mga Pilipino ay nanonood, naghihintay hindi lamang sa resulta ng paglilitis, kundi sa paghusga ng Korte Suprema sa mandamus petition, at higit sa lahat, sa paghusga ng taumbayan sa mga mambabatas na piniling magantala ang hustisya kapalit ng tinatawag nilang “legislative function.” Ang tanong ay nananatili: ang pagkaantala ba ay isang pangangailangan o isang taktika? At sino ang magbabayad ng tunay na halaga ng paghihintay na ito?

Full video: