YANIG SA PULITIKA: ICC WARRANT KAY SENADOR BATO DELA ROSA, KINUMPIRMA; SUSUNOD BA SA SINAPIT NI DUTERTE?

Hindi pa man humuhupa ang mainit na usapin at ligal na debate kaugnay ng arrest warrant na inilabas ng International Criminal Court (ICC) laban kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte, isa na namang malaking political and legal tremor ang umarangkada sa sentro ng Pilipinas.

Kinumpirma diumano ni Ombudsman Jesus Crispin “Boying” Remulla, na nagsilbi ring Secretary of Justice ng administrasyong Marcos, ang paglabas ng panibagong warrant of arrest ng ICC—sa pagkakataong ito, laban kay Senador Ronald “Bato” Dela Rosa. Si Dela Rosa, na dating hepe ng Philippine National Police (PNP) at pangunahing arkitekto ng kampanya kontra-droga, ay kasama ngayon sa mga personalidad na sinampahan ng kaso kaugnay ng imbestigasyon ng ICC sa “War on Drugs” sa Pilipinas.

Ang balitang ito ay hindi lamang nagdudulot ng shock at pagkabahala sa mga kaalyado ng Duterte camp, kundi naglalatag din ng isang high-stakes na showdown sa pagitan ng soberanya ng Pilipinas at ang pangangailangan para sa internasyonal na hustisya.

Ang Malamig na Bangungot ng Nakaraan

Ang development na ito ay nagbabalik-tanaw sa mga kontrobersyal na pangyayari nang arestuhin at i-turnover si dating Pangulong Duterte sa ICC detention center sa The Hague, Netherlands. Sa panahong iyon, nagkawatak-watak ang mga opinyon ng bansa hinggil sa legalidad at moralidad ng ginawang pag-aresto.

Ayon sa mga opisyal ng gobyerno noon, kabilang na si Remulla at Executive Secretary Lucas Bersamin, pinanindigan nila ang desisyon na makipagtulungan sa Interpol—at hindi direktang sa ICC—bilang isang responsableng miyembro ng international police organization. Ito ang naging linchpin ng legal na stratehiya.

Ang proseso ay ganito: Nang ilabas ng ICC ang warrant, humingi ito ng tulong sa Interpol. Bilang miyembro ng Interpol, nakipag-ugnayan ang international body sa mga awtoridad ng Pilipinas. Bagama’t humiwalay na ang bansa sa ICC’s Rome Statute noong 2019, ginamit ng gobyerno ang kanilang kooperasyon sa Interpol bilang legal na batayan.

Tinawag ni Remulla ang ginawa kay Duterte bilang isang “surrender” at hindi “extradition.” Ito ang malaking pagkakaiba na nagbigay-daan sa pag-aresto. Ginawa itong posible sa ilalim ng Republic Act 9851—ang batas ng Pilipinas mismo tungkol sa International Humanitarian Law, Genocide, and Other Crimes Against Humanity. Sa ilalim ng RA 9851, may opsyon ang Philippine Authorities na “surrender or extradite” ang isang akusado sa isang international court. Sa pagpili ng surrender, na isang executive act, naiiwasan ang matagal at masalimuot na proseso ng extradition na nangangailangan ng desisyon ng Korte.

Subalit, ang Duterte camp at ilang senador, partikular ang Senate Committee on Foreign Relations ni Senador Imee Marcos, ay mariing kinondena ang ginawa, at tinawag pa itong isang uri ng “kidnapping” dahil sa kawalan ng judicial process sa lokal na korte.

Ang Pagtindig ng Isang Heneral-Naging-Senador

Ngayon, ang parehong legal landscape at political pressure ang haharapin ni Senador Bato Dela Rosa.

Hindi rin nagbabago ang paninindigan ni Dela Rosa na hindi saklaw ng ICC ang Pilipinas dahil sa pag-alis nito sa Rome Statute. Subalit, katulad ng paliwanag ng ICC sa kaso ni Duterte, ang mga krimen na sinasabing naganap habang miyembro pa ang bansa ay maaari pa ring imbestigahan at litisin ng international court.

Sa kanyang panig, nagpahayag si Dela Rosa ng matinding loyalty kay Duterte, at minsan na ring naghanda na samahan ang dating Pangulo sa The Hague upang maalagaan. Ngunit ngayon, siya na mismo ang nasa sentro ng bagyo.

Ano ang mga posibleng hakbang ni Bato?

Ang Pag-asa sa Korte Suprema at ang Banta ng TRO

Ang unang legal na aksyon na tiyak na isasagawa ni Bato Dela Rosa ay ang paghingi ng Temporary Restraining Order (TRO) mula sa Korte Suprema. Ang TRO ay magpapahintulot sa Korte na i-restrain ang PNP at DOJ, at ang gobyerno mismo, mula sa pag-implementa ng ICC warrant at pagtutulungan sa Interpol.

Gayunpaman, ang hope na ito ay nagtataglay ng mapait na alaala. Sa kaso ni Duterte, nabigo ang kanyang mga abogado na makakuha ng TRO mula sa Korte Suprema. Ang hindi paglabas ng Korte ng judicial resolution laban sa legalidad ng pag-aresto kay Duterte ay nagbigay-daan sa gobyerno na ipagpatuloy ang kanilang executive act ng “surrender.”

Kung hindi maglabas ng TRO ang Korte Suprema para kay Bato, tuloy-tuloy pa rin ang pag-aresto, batay sa umiiral na policy at legal na precedent.

Ang Senado bilang Santuwaryo: Isang Panandaliang Tahanan

Ang ikalawang posibleng hakbang ni Dela Rosa ay ang magtago o humingi ng sanctuary sa loob ng premises ng Senado, gamit ang kanyang posisyon bilang isang senador. Sa kasaysayan, may ilang senador na nagtago sa Senado upang iwasan ang arrest warrants, subalit ito ay hindi kailanman nagtagal.

Ayon sa Saligang Batas ng Pilipinas, ang isang senador ay maaaring arestuhin kung ang kaso ay may mabigat na parusa. Ang kasong Crimes Against Humanity ay tiyak na nasa kategoryang ito. Bagama’t maaari siyang makipag-ugnayan sa Senate President upang mapanatili ang dignidad ng Senado at maiwasan ang pagpasok ng mga pulis sa premises, ang ganitong pagkilos ay tinitingnan bilang isang distraction sa proseso ng batas.

Maaaring tumagal lamang ito ng ilang araw o linggo, ngunit hindi magiging sustainable habang tumitindi ang ligal na pressure mula sa Interpol. Alam din ni Bato, katulad ng mga naunang senador tulad nina Leila de Lima, Jinggoy Estrada, at Bong Revilla, na ang paglaban sa batas gamit ang pribilehiyo ng Senado ay isang losing battle.

Ang Legal na Pagsasara: Extradition vs. Surrender

Isang mahalagang elemento sa usaping ito ay ang paglabas ng Korte Suprema ng mga bagong rules tungkol sa extradition, na nagkabisa noong Nobyembre 10. Ang rules na ito ay nagsasaad na ang isang Pilipino na hiniling na i-extradite sa ibang bansa ay kailangan munang dumaan sa isang judicial process sa lokal na korte.

Ang rules na ito, na matagal nang inirereklamo ng Duterte camp na dapat sanang ginamit sa dating Pangulo, ay nagbigay ng hope na maaaring magamit ito ni Bato upang mapigilan ang kanyang pag-turnover.

Subalit, batay sa legal na pagsusuri ng mga eksperto, dito muling lilitaw ang argument ng “surrender” versus “extradition.” Kung gagamitin ng gobyerno ang ICC warrant upang arestuhin si Bato at i-turnover siya sa Interpol sa ilalim ng framework ng “surrender” (batay sa RA 9851), ang bagong rules ng Korte Suprema sa extradition ay posibleng hindi magamit. Ang “surrender” ay isang executive act, samantalang ang “extradition” ay isang judicial act.

Hangga’t walang pormal na desisyon ang Korte Suprema na nagdedeklara na ang ginawang “surrender” kay Duterte ay ilegal, unconstitutional, o invalid, mananatiling ito ang standing policy ng gobyerno—na handang gamitin muli kay Bato Dela Rosa.

Isang Bansa ang Nakatutok

Ang mga susunod na araw ay magiging kritikal. Ang personal na kapalaran ni Senador Bato Dela Rosa ay nakatali sa isang mas malaking showdown na makakaapekto sa pulitikal na tanawin ng Pilipinas. Ang tanong ay hindi lamang kung “Aarestuhin ba si Bato?” kundi “Magbabago ba ang legal na pamamaraan ng gobyerno?”

Kung magagawa ni Bato na makakuha ng TRO, o kung pipilitin ng Korte Suprema na dumaan sa proseso ng extradition sa ilalim ng kanilang bagong rules, maaari itong maging isang malaking pagbabago sa legal trajectory ng bansa. Subalit, kung mananaig ang status quo ng “cooperation” sa Interpol at ang “surrender” framework, tiyak na susunod si Senador Bato Dela Rosa sa sinapit ng kanyang dating commander-in-chief.

Full video: