‘WALANG ALAM’ NA PIRMADO: Punong Kawani ni VP Sara, Ginisa sa Kongreso Matapos Pahirapan ang Komite sa ‘Pagtatago’ ng Katotohanan sa Confidential Funds

Sa isang sesyon ng pagdinig sa Kongreso na umabot sa sukdulan ng tensiyon at pagkabahala, naging sentro ng mainit at matinding paggisa si Atty. Zuleika Lopez, ang Punong Kawani (Chief of Staff) ni Bise Presidente Sara Duterte. Sa gitna ng kontrobersiya na bumabagabag sa pambansang pondo, partikular ang mga Pondo para sa Kumpidensyal (Confidential Funds) ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd), ipinagtanggol ni Lopez ang kaniyang posisyon sa likod ng depensang “wala akong personal na kaalaman.”

Ang pagdinig ay naglantad hindi lamang ng malalaking butas sa pananagutan ng OVP kundi pati na rin ng isang nakababahalang sitwasyon kung saan ang isa sa pinakamataas na opisyal ng tanggapan ay tila pinabayaan ang sarili na maging exposed at walang kontrol sa mahahalagang aspeto ng operasyon nito. Ang kaniyang mga sagot ay tinawag na “selective,” “evasive,” at “uncalled for” ng mga nagtatanong na mambabatas, na nagpinta ng isang larawan ng pagtatakip o, sa pinakamababa, isang sadyang pag-iwas sa katotohanan.

Ang ‘Wala Akong Alam’ na Depensa: Isang Punong Kawaning Nakakulong sa ‘Compartmentalization’

Mula sa simula pa lamang ng kaniyang testimonya, mariing iginiit ni Atty. Lopez na wala siyang personal na kaalaman tungkol sa Confidential Funds [05:07], na isang pahayag na tila hindi katanggap-tanggap sa maraming Kongresista. Ang posisyon ng Punong Kawani (Chief of Staff) ay tradisyunal na itinuturing na gatekeeper at repository ng lahat ng impormasyon, panloob man o panlabas, ng isang mataas na opisinang ehekutibo [01:44].

Ngunit ayon kay Lopez, ang kaniyang tungkulin ay “compartmentalized” [21:29], kung saan ang kaniyang area of expertise ay nakatuon lamang sa operations at mga socio-economic programs ng OVP [21:38]. Sa madaling salita, iginigiit niya na ang mga usapin ukol sa Confidential Funds ay lumalabas sa kaniyang jurisdiction at kaalaman, na tila may invisible barrier na naghihiwalay sa kaniya mula sa kontrobersyal na pondo.

“I only perform certain functions,” paliwanag ni Lopez, na sinasabing may iba pang mga direktor na nagre-report sa kaniya base sa kani-kanilang cluster, at ang kaniya umanong direktang responsibilidad ay nasa mga usapin lamang ng personnel management bilang admin officer [03:37]. Ang ganitong pagtaliwas sa nakasanayan na papel ng isang Punong Kawani ay lubos na nakapagpalito at nakapagpataas ng kilay ng mga mambabatas, lalo na’t ang mga taong direktang nagpapatakbo at nagbabayad ng pondo ay nasa ilalim ng kaniyang opisina [03:01].

Ang ‘Smoking Gun’: Dalawang Liham na Bumasag sa Pagtanggi

Ang crux ng paggisa ay lumitaw nang maglabas ng dalawang dokumento ang mga Kongresista—parehong may pirma ni Atty. Lopez—na direkta at matinding sumasalungat sa kaniyang depensa.

Unang Ebidensya: Ang Liham sa COA ukol sa Audit Observation Memo (AOM) Ipinakita ang isang dokumento na may petsang Abril 19, 2024, na may signature ni Lopez at ipinadala sa Commission on Audit (COA) bilang tugon sa isang Audit Observation Memo [05:22]. Itinulak ng mambabatas ang tanong: Paanong nagkaroon siya ng awtoridad na pumirma sa isang pormal na response sa COA tungkol sa Confidential Funds kung wala naman siyang kaalaman sa nilalaman o paggamit nito?

Mariing idinepensa ni Lopez na ang kaniyang pagpirma ay simpleng protocol lamang, kung saan ang lahat ng external communications mula sa OVP ay natural na dumadaan sa opisina ng Punong Kawani [05:52], [20:33]. Ito umano ay as a matter of course at hindi nangangahulugang mayroon siyang personal na kaalaman sa mga detalye ng pondo [20:42]. Ang depensang ito ay tinawag na “not making sense” [06:03] dahil imposibleng aprubahan ng isang opisyal ang isang sensitibong response sa pambansang ahensya ng pag-o-audit nang walang due diligence o pag-unawa sa nilalaman nito.

Ikalawang Ebidensya: Ang Liham ng ‘Obstruksyon’ Ang ikalawang dokumento ang nagdala ng matinding igting sa pagdinig. Isang liham, pinirmahan din ni Lopez noong Agosto 21, 2024, kung saan ipinarating niya sa COA ang posisyon ng OVP na “should not be complied with” ang subpoena ng House Committee on Appropriations para sa mga audit report at dokumento ng Confidential Funds [08:53].

Naging direkta ang akusasyon ng mga Kongresista: Ang liham na ito ay obstruksyon sa proseso ng Kongreso at suppression ng katotohanan [15:32].

“That is not a call for you to make,” bweltang akusasyon. “You’re asking another agency not to cooperate with Congress when an ongoing investigation is happening—that’s suppression of the truth at the very least!” [15:24].

Ang depensa ni Lopez ay nanatili sa linyang “it was simply a request” [14:43], isang pagkilala sa kapangyarihan ng COA at Kongreso, ngunit nagtungo sa COA dahil ongoing pa umano ang audit [25:25]. Gayunpaman, ang implication ng liham ay malinaw: ang OVP, sa pamamagitan ng kaniyang Punong Kawani, ay aktibong sinubukang harangin ang oversight function ng sangay ng lehislatura. Ang pagpirma sa liham na ito ay lumikha ng isang hindi matatawarang pagdududa sa kaniyang credibility at sa transparency ng OVP [17:51].

Ang Misteryo ng mga ‘Di Nagre-reply’ na Tauhan at ang Bypassed Authority

Bilang Punong Kawani, naging sentro rin ng tanong ang kaniyang management control at supervision sa kaniyang mga tauhan. Kinumpirma ni Lopez na ang dalawang opisyal na may malaking kinalaman sa Confidental Funds—si Gina Acosta (ang Special Dispersing Officer o SDO) at si Mr. Lemuel Ortonio (Assistant Chief of Staff at isa sa mga pumipirma ng tseke)—ay nagtatrabaho sa ilalim ng kaniyang opisina [02:48], [30:51].

Ang nakagugulat na rebelasyon ay ang katotohanang hindi nagre-report sa kaniya sina Acosta at Ortonio tungkol sa Confidential Funds. Sa katunayan, iginiit pa ni Lopez na wala rin siyang personal knowledge kung si Ortonio ay direkta na nagre-report sa Bise Presidente tungkol sa pondo, kahit pa siya ang assistant chief [38:01]. Ang kawalan ng kaalaman at kontrol sa dalawa sa pinakamataas na subordinates ng kaniyang opisina ay nagpapahiwatig ng dalawang posibleng senaryo: (1) Hindi siya pinagkakatiwalaan ng Bise Presidente sa isyu ng pondo, at sadyang bypassed ang kaniyang awtoridad [22:11], o (2) May deliberate arrangement na compartmentalization na ginawa upang maprotektahan ang OVP mula sa direct accountability [36:37].

Ang kawalan ng sagot ay lalong pinatindi nang tanungin si Lopez kung bakit hindi dumalo sina Acosta at Ortonio sa pagdinig, kung saan sila ang pangunahing resource persons para sa mga tanong ukol sa paggamit ng pondo. Ang tugon ni Lopez: Nag-text at tumawag siya, ngunit hindi nagre-reply ang dalawa sa kaniyang mensahe [40:42]. Ang insidenteng ito ay nakapag-iwan ng tanong sa kredibilidad ng kaniyang management style. Paano mangyayari na ang mga opisyal sa ilalim ng kaniyang opisina ay hindi susunod sa utos ng kaniyang pinuno na dumalo sa isang napakahalagang pagdinig sa Kongreso [41:12]?

“For someone who’s running a tight ship, it’s kind of difficult to imagine an underling not replying to the messages of the head of office,” komento ng isang mambabatas, na nagbibigay-diin sa kakaibang senaryo ng kawalang respeto at pagsuway sa loob ng OVP [41:12]. Ang pagkawala nina Acosta at Ortonio ay lalong nagpabigat sa hinala na may tinatago ang OVP at ang Punong Kawani ay inuunahan na itanggi ang kaniyang kaalaman.

Ang Misteryo ng mga ‘Pro Bono’ na Abogado

Dagdag pa sa tensiyon, tinalakay din ang isyu ng mga abogado na kumakatawan kay Lopez at sa iba pang resource persons mula sa OVP. Ibinunyag ng mga Kongresista na ang mga abogadong ito ay kumakatawan sa kanila sa loob ng dalawang araw nang walang anumang pinag-usapang engagement fee [43:33], [44:04].

Ang tanong: Sino ang nagbabayad sa mga serbisyo ng mga abogado, o sadyang libre ba talaga ang kanilang serbisyo? Sa isang mundo kung saan ang legal representation ay may katumbas na mataas na bayad, ang pag-asang “free legal representation” [45:26] ay tinawag na “too much” [46:07] at hindi kapani-paniwala para sa mga ordinaryong tao. Ang pag-aakala na walang bayad ang serbisyo ng abogado ay nagpalalim lamang sa hinala na mayroong third party o ang OVP mismo ang siyang tahimik na nagpopondo sa kanilang defense, na isang violation sa etikal na pamantayan at patakaran ng gobyerno [46:46].

Huling Pasya: Isang Opisyal na Naiiwan sa Bingit

Ang pagdinig ay nagtapos na may isang malinaw na konklusyon: Ang depensa ni Atty. Zuleika Lopez na “wala akong kaalaman” ay hindi naging matibay. Ang kaniyang signature sa mga liham na humaharang sa Kongreso ay nagpapakita na siya ay aktibong bahagi ng estratehiya ng OVP patungkol sa Confidential Funds, nagkataon man o sadyang hindi niya alam ang implikasyon ng kaniyang ginawa.

Ang sitwasyon ay nagbigay ng isang malaking dilemma sa administrasyon: Mayroon ba silang isang Punong Kawani na walang kontrol sa kaniyang sariling opisina, o mayroon ba silang isang Punong Kawani na sadyang iniwan na sa exposure upang protektahan ang mas mataas na opisyal? Anuman ang sagot, ang mga pangyayari sa Kongreso ay nagbigay ng isang malaking hit sa pampublikong tiwala. Ang paghahanap sa katotohanan ay nagpapatuloy, at ang papel ni Lopez sa OVP ay nananatiling isang mainit na usapin ng diskusyon. Ang kaniyang pagtanggi at ang mga lihim na tila sinubukan niyang itago ay naglatag ng isang malalim na tanong sa harap ng bayan: Gaano kalaki ang “walang alam” ng isang Punong Kawani, at gaano kalayo ang aabutin ng mga ito para protektahan ang sinumpaang tungkulin, kahit pa ito ay may kalakip na pagkawala ng sariling kredibilidad?

Full video: