TOSSCIONG NG KAPANGYARIHAN: Matinding Banggaan nina Sotto at Villanueva sa CA Composition, Tradisyon at Korte Suprema Binanggit

Sa isang sesyon na puno ng tensyon at matatalim na salitaan, niyanig ng mainit na diskusyon ang bulwagan ng Senado tungkol sa napakahalagang pagbubuo ng Komisyon sa Paghirang (Commission on Appointments o CA). Ang sentro ng hidwaan ay ang pagkakahati ng mga puwesto sa pagitan ng Mayorya at Minorya, na humantong sa isang pambihirang at nakakagulat na mungkahi mula sa dating Senate President at kasalukuyang Minority Leader, si Senador Tito Sotto: ang mag-“tosscoin” na lamang para maresolba ang pagkadehado.

Ang banggaang ito sa pagitan ni Senador Sotto at ng Majority Leader, si Senador Joel Villanueva, ay hindi lamang simpleng usapin ng bilang, kundi isang mas malalim na labanan sa pagitan ng tradisyon, interpretasyon ng Konstitusyon, at ang bigat ng desisyon ng Korte Suprema. Ibinunyag ng matitinding debate ang hindi pagkakasundo sa loob ng Senado, na nagpapahiwatig ng mga potensyal na hamon sa panloob na pagkakaisa at sa mabilis na pag-andar ng mga proseso ng pamahalaan.

Ang Mungkahi: 10 vs. 2—Ang Puso ng Hidwaan

Ang krisis ay nagsimula sa pagtatangka ng Majority Leader na ihalal ang mga miyembro ng CA, kung saan iginiit ni Senador Villanueva ang isang formula na naglalayong magbigay ng sampung (10) puwesto sa Mayorya at dalawa (2) lamang sa Minorya. Ito ay batay sa isang kompyutasyon na aniya’y sumusunod sa “80-20 representation” mula sa Mayorya at Minorya, batay sa kasalukuyang komposisyon ng Senado na may 19 miyembro sa Mayorya at 5 miyembro sa Minorya.

Ayon kay Senador Villanueva, ang 80% ng 12 miyembro ng Senado sa CA ay katumbas ng 9.6, na kung iri-round off ay magiging 10. Samantala, ang 20% naman ay katumbas ng 2.4, na iri-round off sa 2. Pinaliwanag niya na ang batayan nito ay ang Kositeng versus Mitra na desisyon ng Korte Suprema, kung saan ang House membership ay ibinatay sa halos parehong pormula.

Gayunpaman, mariing tinutulan ito ni Senador Sotto, na nagpahayag ng matinding pagkadismaya sa biglaang pagtindig ng Majority Leader. “Ngayon biglang titindig itong majority leader na biglang we will be… he will be ramming down our throats,” pahayag ni Sotto [00:00]. Tinukoy niya na mayroong usapan at di-pormal na konsultasyon ang nagaganap kasama ang mga miyembro ng Mayorya, kaya’t ang biglaang pagpataw ng 10-2 na hatian ay nagpapakita ng kawalan ng respeto sa Minorya.

Ang Batas vs. Ang Bilang: Interpretasyon ng Korte Suprema

Ang pinakamalaking puntong ipinaglaban ni Senador Sotto ay ang interpretasyon ng desisyon ng Korte Suprema. Para sa Minority Leader, hindi dapat na majority at minority block lamang ang batayan ng proporsyonal na representasyon, kundi ang political parties mismo, na alinsunod sa desisyon ng Gingona versus Gonzalez.

“The last… the last word I know is that the Supreme Court has decided that if there is controversy in the composition of the commission on appointments, it is very clear that the Senate must follow the party lines and the party representation,” diin ni Sotto [02:47].

Ipinaliwanag niya na kung susundin ang party representation, ang mga upuan ay magkakaroon ng fractional na bilang, gaya ng 9.5 o 2.5, at hindi dapat na basta na lamang ito i-round off pabor sa Mayorya. Nagbigay siya ng konkretong halimbawa:

Ang National People’s Coalition (NPC) na may anim na miyembro ay dapat magkaroon ng tatlo (3) sa CA.

Ang Nationalista Party (NP) na may 2.5 miyembro ay dapat magkaroon ng isa (1.5) o dalawang (2) miyembro.

Ang PDP-Laban na may tatlong miyembro ay dapat magkaroon ng 1.5.

Ayon sa Minority Leader, ang pagkuha ng 10 buong puwesto ng Mayorya ay nangangahulugang tinitiyak ang kabuuang pagkawala ng 0.5 o kalahating (1/2) puwesto na nararapat sa Minorya. Ito ang .5 na puwesto na, ayon sa tradisyon ng Senado, ay hinahanapan ng kapartner o hinahati sa pagitan ng mga miyembro.

Ang Emosyon ng Tradisyon: Ang .5 Seat ng Minorya

Ang apela sa tradisyon ay mas lalong pinatingkad ng interjection ni Senador Juan Miguel Zubiri, dating Senate President. Nagbahagi si Zubiri ng kanyang karanasan sa pagiging CA member noong 2016 kung saan hinahati niya ang kaniyang upuan, isang praktika na matagal nang ginagawa sa Senado.

“Kaya dito lumalabas… Mr. President may ka-partner po tayo. So that’s why we computed it at 9.5 and 2.5. That’s also the right of the minority to have the 2.5 or the .5 seat,” paliwanag ni Zubiri [10:19].

Umapela si Zubiri sa damdamin, lalo na sa Minorya: “Kawawa naman ‘yung .5 seat ng minority. .5 na lang nga, tatanggalin niyo pa at ibibigay niyo pa sa iba… Papayag kami na may kahati po kami sa majority. ‘Yung minority sana pabigyan na na makaupo din,” [11:25]. Malinaw na ang .5 na upuan na ito ay hindi lamang isang fractional na numero, kundi isang simbolo ng paggalang at karapatan ng Minorya na makilahok sa mahalagang proseso ng pagpapatibay ng mga appointment.

Subalit, nanindigan si Senador Villanueva sa pagiging legal ng kanilang basehan, at sinipi ang Gingona Resolution na nagsasabing: “No practice or tradition established by a mere tolerance can, without judicial acquisance, ripen into a doctrine of practical construction of the fundamental law,” [17:35]. Ang ibig sabihin, hindi maaaring gamitin ang “tradition” at “impormal na usapan” upang balewalain ang mathematical formula at mga itinakdang gabay ng Korte Suprema. Aniya, ang alokasyon ay para sa party coalition o block at hindi sa mga indibidwal na senador [07:51].

Ang “Tosscoin” at ang Deadline ng Konstitusyon

Dahil sa matinding deadlock, nagbigay si Senador Sotto ng isang dramatikong mungkahi upang maresolba ang krisis, na aniya’y mas mainam kaysa magpatuloy sa isang proseso na hindi niya sinasang-ayunan.

“I don’t think we should continue. Kung gusto niyo ako, pumapayag nga ako mag-toscoin na lang,” [00:30] at inulit niya ito [11:45].

Ang mungkahi na mag-tosscoin (toss coin) ay isang pagpapakita ng matinding pagkadismaya sa hindi pagkakasundo. Subalit, mariin itong tinanggihan ni Senador Villanueva, na nagsabing wala itong precedence sa kasaysayan ng Senado. Bagaman binanggit niya ang personal na karanasan ng kanyang kapatid na nanalo sa eleksyon sa pamamagitan ng cointoss, iginiit niya na mananatili sila sa gabay ng Korte Suprema [18:47].

Sa kabilang banda, ipinunto rin ni Villanueva na mayroon silang constitutional duty na buuin ang CA sa loob ng 30 araw matapos ang organisasyon ng Senado, na mag-e-expire sa Agosto 27, 2025. Ang pagtupad sa deadline na ito ang isa sa mga dahilan kung bakit kinailangan nang resolbahin ang isyu, anuman ang pagtutol ng Minorya [16:10].

Ang Kapakanan ng Bayan: Krisis sa Enerhiya at Baha

Ang sitwasyon ay lalo pang naging kritikal nang umakyat sa podium si Senador Alan Peter Cayetano, dating kalihim ng Foreign Affairs. Sa kanyang interbensyon, binigyang-diin niya na ang patuloy na pagkaantala sa pagbubuo ng CA ay hindi lamang usapin ng pulitika, kundi nakaaapekto na sa kapakanan ng bansa.

Inilahad niya na may dalawang mahahalagang kalihim (Secretary) na pending ang appointment: ang Secretary of Energy at ang Secretary of the Department of Environment and Natural Resources (DENR).

“Further delay would… might benefit us sa pag-uusap, but it will damage, you know, the discussions of this with the secretaries because the CA is such a powerful tool to get the secretaries on the right track,” diin ni Cayetano [44:43].

Ang hindi pagkumpirma sa mga kalihim na ito ay direktang nakakaapekto sa pagresolba sa mga kasalukuyang problema ng bansa—mula sa krisis sa kuryente hanggang sa matinding pagbaha, na konektado sa isyu ng DENR. Nag-apela siya sa parehong Mayorya at Minorya na magdesisyon na, dahil kailangang gamitin ang CA bilang mekanismo ng pag-aayos at pananagutan sa gitna ng mga hamon na kinakaharap ng Pilipinas [24:50].

Pangwakas na Desisyon

Sa huli, kinilala ng presiding officer na Senate President ang deadlock sa pagitan ng dalawang panig. Mariin niyang sinabi na ang Senado ay isang deliberative body at ito mismo ang magdedesisyon. Binigyang-diin din niya na hindi maaaring sabihin na “rammed” ang desisyon dahil nagkaroon ng sapat na debate [22:19].

Dahil sa matinding pagtutol ng Minorya, lalo na ang apela para sa diplomasya, na-defer muna ang pag-a-act sa mosyon ng Mayorya upang mabigyan pa ng espasyo ang usapan.

Ang labanang ito sa Senado ay nagsisilbing mahalagang aral sa dinamika ng kapangyarihan sa lehislatura. Hindi lamang ito nagpapakita ng determinasyon ng Minorya na ipaglaban ang kanilang karapatan, kundi inilalatag din nito ang kahalagahan ng balanse sa pagitan ng pagsunod sa strict letter of the law at paggalang sa tradition na nagpatibay sa institusyon sa loob ng maraming dekada. Sa bandang huli, ang pagbuo ng CA ay hindi lamang tungkol sa bilang ng upuan, kundi sa pagpapatibay ng epektibo at makatarungang pamamahala sa bansa, na may direktang epekto sa buhay ng bawat Pilipino. Ang pagpapasya sa isyung ito ay patuloy na magiging titingnan nang husto ng publiko at ng kasaysayan.

Full video: