SUPER TYPHOON BETTY (MAWAR): Ang Pambihirang Pag-iwas at ang Ating Sikreto sa Pagtindig Laban sa Pinakamalakas na Bagyo ng Taon

Noong Mayo ng 2023, napako ang atensyon ng bawat Pilipino sa isang punto sa mapa ng Pasipiko—ang Philippine Area of Responsibility (PAR). Hindi ito dahil sa magandang tanawin o panibagong destinasyon; ito ay dahil sa anino ng isang halimaw na bagyo na papasok, ang tinaguriang Super Typhoon Mawar, na agad binansagan ng lokal na pangalan na “Betty”.

Ang pagpasok ni Betty sa PAR ay hindi lamang isang simpleng ulat-panahon. Ito ay isang paunang abiso ng posibleng delubyo, isang babala ng kalikasan na nagpatindig-balahibo sa buong bansa. Sa talaan ng kasaysayan ng meteorolohiya, si Mawar ay kinilala bilang isa sa pinakamalakas na Northern Hemisphere tropical cyclones noong Mayo, at ang pinakamatinding bagyo sa buong mundo noong 2023. Ang lakas nito, na umabot sa kategoryang 5 super typhoon bago pumasok sa Pilipinas, ay nagdulot ng malawakang takot at nagpaalala sa pait na dinulot ng mga nagdaang mapaminsalang bagyo tulad ni Yolanda.

Ang Paghaharap sa ‘Halimaw na Hangin’

Bago pumasok sa PAR noong Mayo 27, 2023, tinangkang makita ng mga eksperto at ng publiko ang lawak ng kapangyarihan ni Mawar. Sa pinakamataas na porma nito, umabot ang sustained winds ni Mawar sa 305 kilometro kada oras (190 mph) ayon sa Joint Typhoon Warning Center (JTWC), isang puwersa na kayang magwasak at mag-iwan ng bilyun-bilyong dolyar na pinsala sa mga teritoryong tinamaan. Bagamat bahagyang humina si Betty nang pumasok sa PAR, nanatili itong isang Super Typhoon na may peak sustained winds na 195 km/h, sapat upang magdala ng Tropical Cyclone Wind Signal (TCWS) No. 2 sa iba’t ibang bahagi ng Hilagang Luzon.

Ang mga probinsya sa Extreme Northern Luzon, tulad ng Batanes, Babuyan Islands, at mga bahagi ng Cagayan, Isabela, at Ilocos Norte, ang siyang nasa direktang banta. Naging sentro ng balita ang mga paghahanda, kung saan inihanda ng National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC) ang mga emergency preparedness and response protocols. Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) mismo ay nag-pre-posisyon ng halos 690,000 family food packages sa buong bansa, isang matinding pagpapakita ng pangkalahatang pag-aabang sa pinakamasamang senaryo.

Ang mga lokal na pamahalaan ay nagdeklara ng suspensyon ng klase at trabaho, at libu-libong pamilya ang kusang lumikas patungo sa mga government-operated shelters. Nagbigay-babala rin ang mga ahensya ng gobyerno, tulad ng Department of Agriculture (DA), na nag-isyu ng early advisories na nagbigay-daan sa maagang pag-ani ng palay at mais, isang hakbang na nagligtas sa agrikultura mula sa potensyal na malaking pagkalugi. Ang ganitong antas ng koordinasyon ay nagpakita ng kolektibong determinasyon ng Pilipinas na huwag magpadala sa tadhana ng bagyo.

Ang Dramatic Slowdown at ang ‘Milagrong’ Pag-iwas

Ang pinaka-dramatikong bahagi ng kuwento ni Betty ay ang landas na tinahak nito. Habang umuusad, inasahan ng marami ang isang direktang pagtama sa Extreme Northern Luzon. Ngunit ang bagyo, na lumabas sa mga ulat noong Mayo 29, 2023, ay nagpakita ng biglaang paghina at pagbabago sa direksiyon.

Sa halip na dumeretso sa lupa, si Betty ay “nag-decelerate” at naging slow-moving, o halos stationary, sa karagatan sa silangan ng Batanes. Sa mga araw na Mayo 30 hanggang 31, ang eye ng bagyo ay nanatili sa malayong karagatan, halos 250 hanggang 300 kilometro ang layo mula sa lupa.

Ang pambihirang pag-iwas na ito ay hindi bunga ng simpleng swerte, kundi ng mga meteorological factor na nagpahirap sa pagpapatuloy ng lakas ni Betty. Ayon sa PAGASA, ang bagyo ay unti-unting humina sa loob ng limang araw dahil sa kombinasyon ng “cooler ocean waters” (upwelling ng mas malamig na tubig mula sa ilalim ng dagat), pagpasok ng “dry air intrusion,” at pagtaas ng vertical wind shear. Ang mga elementong ito ang nagsilbing ‘preno’ sa makina ni Betty, na nagpababa sa kategorya nito mula sa isang Super Typhoon, hanggang sa maging Severe Tropical Storm na lamang bago tuluyang lumabas ng PAR noong gabi ng Hunyo 1, 2023.

Ang paghina at paglayo ni Betty ay nagresulta sa pagbaba ng TCWS at unti-unting pagbabalik sa normal na pamumuhay.

Ang Tunay na Pinsala: Ang Aral ng Pambansang Kahandaan

Bagamat walang direktang landfall, hindi nangangahulugan na walang naging epekto si Betty. Ang enhanced Southwest Monsoon o Habagat, na pinalakas ng bagyo, ay nagdala ng malakas na pag-ulan sa kanlurang bahagi ng Luzon at Visayas.

Ang matinding pag-ulan ang nagdulot ng malaking problema. Sa mga probinsya ng Benguet at Baguio City, umabot sa record-breaking na 484.4 mm at 442.6 mm ang naitalang total rainfall sa loob ng ilang araw na pananatili ni Betty. Ang tindi ng ulan ay nag-trigger ng mga pagbaha at pagguho ng lupa, na siyang sanhi ng iilang naiulat na kaswalidad at pinsala.

Ayon sa ulat ng NDRRMC, ang Super Typhoon Betty ay nag-iwan ng minimal na pinsala kung ikukumpara sa inaasahang catastrophe. Dalawa lamang ang naitalang kaswalidad: isang namatay dahil sa tama ng kidlat, at isang nasugatan mula sa bumagsak na puno. Ang kabuuang pinsala sa agrikultura (pangingisda at ani) at imprastruktura ay umabot lamang sa humigit-kumulang PHP 201,695, isang napakaliit na halaga para sa isang bagyong may ganoong kalaking lakas.

Ang pinakamahalagang punto ay ito: Ang Pilipinas ay nakaranas ng isa sa pinakamalakas na bagyo ng taon, ngunit ang pinsalang naitala ay minimal dahil sa dalawang pangunahing dahilan—ang pagbabago ng landas ni Betty dulot ng natural na puwersa, at ang pambihirang antas ng paghahanda ng gobyerno at mamamayan.

Pagtingin sa Kinabukasan: Ang Aral ng Betty

Ang karanasan kay Super Typhoon Betty ay nagsilbing isang mahalagang pagsubok at aral para sa Pilipinas, isang bansang nasa frontlines ng climate change.

Una, ang Kapangyarihan ng Maagang Paghahanda. Ang epektibong pag-isyu ng early advisories ng PAGASA, ang pre-positioning ng DSWD, at ang early harvest ng DA ay nagpatunay na ang maagap at maingat na pagpaplano ay ang pinakamahusay na sandata laban sa kalikasan. Ang near-miss na ito ay nagbigay-diin na ang pamumuhunan sa disaster risk reduction ay hindi gastos, kundi isang pamumuhunan sa buhay at pangkalahatang kaunlaran.

Pangalawa, ang Pagkakaisa ng Komunidad. Ang kusang-loob na paglikas at ang agarang pagtugon ng mga komunidad sa babala ay nagpakita ng resilience ng Pilipino. Ang pagiging handa ng bawat pamilya ay nagpagaan sa trabaho ng mga frontliners at nagbigay-daan sa mas epektibong disaster management.

Pangatlo, ang Realidad ng Climate Change. Sa gitna ng paghina ni Betty, nagbigay ng pahayag ang UNICEF na nagpahayag ng matinding pag-aalala para sa mga bata at pamilya sa Pilipinas, na patuloy na nagbabayad ng presyo ng matitinding lagay ng panahon na dulot ng climate change. Ang pagiging Category 5 ni Mawar ay isang paalala na ang mga bagyo ay nagiging mas matindi at mas mapanganib.

Si Super Typhoon Betty ay lumabas ng PAR, nag-iwan ng kaunting bakas ng pinsala ngunit isang matinding aral ng pag-iingat. Ang kuwento ni Betty ay kuwento ng malaking banta na naging pambihirang pag-iwas. Ito ay nagpapatunay na sa harap ng pinakamalakas na puwersa ng kalikasan, ang pinakamatibay na depensa ng Pilipino ay ang maagap na paghahanda, pagkakaisa, at ang pagrespeto sa bawat babala na ibinibigay ng agham. Ang pagkakasalba mula sa Category 5 na delubyo ay isang wake-up call na dapat nating tandaan sa bawat papalapit na bagyo sa kinabukasan.

Full video: