Sumbat ni Sara Duterte Mula sa Australia: P16-T Utang, ICC, at ang Pait ng Buhay ni ‘Tiger Dad’ Rodrigo sa Detensyon

Sa gitna ng isang maalab na protesta sa Melbourne, Australia, kung saan ipinupukol ng mga aktibista ang panawagan para sa hustisya at pananagutan, isang nag-aapoy at personal na talumpati ang binitiwan ni Bise Presidente Sara Duterte. Ang kanyang presensya, na nagkataon umanong personal na biyahe kasunod ng mga pagbisita sa Malaysia at Netherlands, ay naging sentro ng pulitikal na tensyon na naghahati sa mga Filipino sa ibang bansa. Ngunit higit pa sa pagtatanggol sa kanyang sarili mula sa anomang banta ng impeachment o sa sunud-sunod na biyahe na ikinababahala ng ilang opisyal ng Palasyo, ang kanyang talumpati ay naging isang pambihirang pagsisiwalat ng personal na pasakit at matinding pagbatikos sa estado ng bansa—isang pahiwatig na may matitinding alon na nagaganap sa loob ng pambansang pamunuan.

Bitbit ang damdamin ng isang anak, at ang matalas na pananaw ng isang abogado, sinimulan ni VP Duterte ang kanyang pahayag sa pamamagitan ng pagbibigay-diin sa kalagayan ng kanyang ama, si dating Pangulong Rodrigo Duterte, na kasalukuyang nakadetine at nahaharap sa kaso sa International Criminal Court (ICC). Ang mga salita niya ay hindi lamang pulitikal; ito ay personal at may matinding bigat.

Ang Kalbaryo ni PRRD: Payat at Nangungulila sa Detensyon

Sa isang bahagi ng kanyang talumpati, ibinahagi ni VP Sara Duterte ang mga detalye tungkol sa nararanasan ng kanyang ama sa kanyang detention unit—mga detalyeng sadyang humahaplos sa puso ng sinumang nakarinig. Ayon sa Bise Presidente, “Hindi niyo pa siya nakita na ganito kapayat [34:06].” Ang dating Pangulo, na kilala sa kanyang maangas na personalidad, ay ngayon umano’y hirap sa kanyang kalagayan. Ang dating sanay sa lahat ng gawaing pambahay na ginagawa para sa kanya ay biglang nawalan ng kakayahan na gawin iyon.

Bukod pa rito, ang pagkain ay hindi umaabot sa tradisyonal na lutuing Pilipino—isang malaking pagsubok sa kulturang Pinoy. Kahit pa nagsumikap ang detention facility na bigyan siya ng kanin matapos ang ilang araw na pagdating, ang pakiramdam ng pangungulila ay nananatili. “Yung lungkot niya na wala siya… lungkot niya sa walang girlfriend [01:37:15],” biro ni VP Duterte, na nagpahiwatig ng kanyang pagtatangka na pagaanin ang kalungkutan ng ama. Ngunit ang mas matindi, ibinahagi niya ang isang matandang aral mula sa kanyang ama, ang ‘Tiger Dad’—ang kahalagahan ng edukasyon at ang linyang, “You make your own history in this world [46:06].”

Ito aniya ang tanging sandata niya laban sa lahat ng pagkakamali at desisyon, maging mabuti man o masama—ang pananagutan sa sarili at ang matibay na paninindigan. Ang aral na ito, kasama ang hindi pagpapahintulot na umiyak at magpakita ng kahinaan, ay naghubog sa kanyang pagkatao, isang katatagang ipinamalas niya habang isinasalaysay ang matinding pagkadetine ng ama.

Ang Rendition: ‘Kidnap’ sa Batas Internasyonal

Ang emosyonal na salaysay ay umabot sa pulitikal na sentro ng ICC. Bilang isang abogado, mariing pinuna ni VP Duterte ang paraan ng pagpapahintulot ng gobyerno sa pagkuha kay dating Pangulong Duterte. Ginamit niya ang terminong “rendition [57:15]” sa ilalim ng batas internasyonal, o “kidnap [57:04]” sa pananaw ng ordinaryong tao.

“Hindi mo pwede kasi… you don’t ever take a citizen from his country and submit him to a foreign jurisdiction [58:04],” diin niya. Binigyang-diin niya na ang tamang proseso ay dapat dumaan muna sa lokal na korte sa Pilipinas, at hindi direktang isuko sa dayuhang hurisdiksyon. Ang mas masakit, aniya, ay ang pagdiriwang ng ilang kampo sa pulitika sa nangyari. “The people who say that they are for liberty democracy and the rule of law were celebrating [58:35],” matigas niyang sumbat, na nagpapahiwatig ng tila pagtataksil o kawalan ng pagkakaisa sa pagprotekta sa sariling mamamayan, lalo na sa isang dating pinuno ng estado.

Hinanahamon din niya ang hurisdiksyon ng ICC (International Criminal Court), itinuturo ang prinsipyo ng complementarity—na ang isang bansa ay may kakayahang magsagawa ng sarili nitong hustisya. Ayon sa kanya, hindi nakita ng ICC ang ganitong kakayahan sa Pilipinas kahit pa may mga korte at batas na umiiral [01:01:39]. Pinuna rin niya ang tila political motivation sa timing ng pag-iimbestiga, na nagkataon umano sa panahon ng halalan.

Ang Kalunos-lunos na Estado ng Ekonomiya at Politika

Mula sa personal at legal na pagbatikos, inilipat ni VP Sara Duterte ang kanyang panawagan sa estado ng Pilipinas, na aniya ay nababalutan ng ilusyon. “Yong mayaman mayaman pa rin Yong mahirap lalong naghihirap [01:13:00],” patotoo niya, na salungat sa mga report na “maganda sa papel” ang ekonomiya [01:12:44]. Ang pinakapuso ng problema, ayon sa kanya, ay ang sobrang taas ng presyo ng mga bilihin, partikular na ang bigas [01:15:42], na direktang nagpapahirap sa mga ordinaryong pamilyang Pilipino, tulad ng mga kasama niya sa bahay.

Nag-aalala rin siya sa P16-Trillion na utang ng bansa, na mamanahin ng susunod na henerasyon. Ang tanong niya: “Bakit 16 trillion ang utang natin and wala din tayong nakikita [01:19:27]?” Ginawa niyang halimbawa ang 2.6 kilometrong haba ng San Juanico Bridge bilang ‘tourist spot’—isang maliit na proyekto kumpara sa mga tulay sa ibang bansa na umaabot sa daan-daang kilometro. “Umutang ka gumawa ka ng 264 km na tulay sa Pilipinas [01:22:12],” hamon niya, nagpapahiwatig ng pangangailangan para sa malalaking imprastruktura na nagpapakita talaga ng pag-unlad na dulot ng utang.

Walang Direksyon sa Foreign Policy at ang PhilHealth na ‘Kainsultuhan’

Isa pa sa malalaking batikos ni VP Duterte ay ang pagtalikod umano ng bansa sa isang independent foreign policy [01:24:36]. Sa halip na manatili sa gitna at maging kaibigan ng US at China, tila kumakampi umano ang Pilipinas, na nagpapapasok ng mga missile na nagpapalaki sa tensyon. “Hindi mo naman problema ang problema nila [01:27:54],” giit niya, na nagtutulak sa ideya ng neutralidad para protektahan ang soberanya.

Sa usapin naman ng health care, binalatan niya ang PhilHealth, na aniya ay halos walang silbi sa mga naghihirap. Ikinuwento niya ang sarili niyang karanasan sa pagpapaopera, kung saan sa halos P900,000 na singil, P18,000 lang ang naibawas ng PhilHealth [01:44:56]. Kung siya na kayang magbayad ay ganito, paano na ang mga walang-wala na napupuno na lang sa utang ang pamilya [01:46:16]? Ipinunto rin niya ang kakulangan sa food security plan at ang paghina ng agrikultura dahil sa kawalan ng suporta sa mga magsasaka [01:29:16].

Ang Panawagan sa mga OFW: Huwag Sumuko

Sa pagtatapos ng kanyang talumpati, nagbigay si VP Sara Duterte ng isang matinding panawagan sa Filipino community sa Australia: huwag tumingin sa 2028 lang. Kailangang kumilos ngayon [01:39:55].

Hiniling niya sa kanila na kausapin ang gobyerno ng Australia at gamitin ang kanilang impluwensya upang tingnan ang kaso ni dating Pangulong Duterte sa ICC, upang maitama ang “injustice [01:38:15]” na nangyayari. Ang pagkakaisa at pagkilos ng mga Pilipino sa buong mundo ang tanging paraan, aniya.

Higit sa lahat, dapat ding patuloy na i-pressure ang administrasyon sa Pilipinas na tutukan ang apat na pangunahing problema: infrastructure development, health care, food security, at education [01:34:44].

Ang talumpati ni VP Sara Duterte sa Melbourne ay hindi lamang isang pag-apela para sa kanyang ama; ito ay isang malalim at matapang na pagbatikos sa kawalan ng direksyon, pag-asa, at pananagutan ng kasalukuyang administrasyon—isang mensaheng nagpapaalala sa mga Filipino, saan man sila sa mundo, na ang mga problema ng bansa ay problema nating lahat, at kailangan ng kolektibong pagkilos upang masiguro ang “better, brighter, and more prosperous Philippines [01:48:19].

Full video: