Sa Gitna ng Tense ICC Arrest ni Duterte: Ang Assault ni Honeylet Avanceña sa Pulis at ang Lihim na Pag-aresto kay Medialdea na Nagpabago sa Lahat

Ang pag-aresto at paglipat kay dating Pangulong Rodrigo Duterte sa International Criminal Court (ICC) sa Netherlands ay isa sa pinaka-kontrobersyal at pinaka-emosyonal na kabanata sa kasalukuyang kasaysayan ng Pilipinas. Ngunit sa likod ng mga haka-haka, usap-usapan, at naglalabasang fake news, ang tunay na naganap sa gabi ng pagpapatupad ng ICC arrest warrant ay lumabas na mas dramatikong kuwento ng batas, pananakit, at matinding pagsubok sa konsepto ng maximum tolerance.

Sa isang mahalagang pagpapahayag sa media, mariing pinatunayan ng mga opisyal ng Philippine National Police (PNP) at Department of Justice (DOJ) ang kanilang panig—na ang pagpapatupad ng warrant ay isinagawa nang may sukdulang propesyonalismo, ngunit ang kaganapan ay binulabog ng emosyonal at pisikal na pagwawala ng ilang miyembro ng pamilya Duterte at ng kanilang mga kaalyado.

Ang Pukpok ng Cellphone at ang Kaso ng Assault

Ang pinakamabigat na rebelasyon mula sa pulong balitaan ay ang kumpirmasyon na sasampahan ng kasong assault si Honeylet Avanceña, ang common-law wife ni dating Pangulong Duterte. Ang insidente ay naganap sa kasagsagan ng tensyon, bago pa man tuluyang maisakay si Duterte sa eroplano patungo sa The Hague.

Ayon kay PNP spokesperson Police Brigadier General Jane Fajardo, mismong si Avanceña ang naging sanhi ng pisikal na pananakit sa isang miyembro ng Special Action Force (SAF). Ibinunyag ni Fajardo na matapos pumalag si Avanceña sa mga pulis na nagsasagawa ng kanilang tungkulin, pinukpok niya ng cellphone ang ulo ng isang babaeng pulis. Ang pananakit na ito ay nagdulot ng malaking bukol sa noo ng pulis, na kinailangan pang dalhin sa ospital para magpatingin at masuri ([11:09]-[11:57], [38:11]-[39:13]).

“Hindi lamang po ako ang nakaranas ng pananakit at panlalait,” paglalahad ni General Fajardo, kasabay ng pagdidiin na kabilang siya sa mga sinabihan ng masasakit na salita ng pamilya Duterte.

Sa hiwalay na detalye, inihayag naman ni CIDG Chief Major General Nicolas Torre, ang opisyal na personal na namuno sa operasyon, na tinulak at tinabig siya nang malakas ni Avanceña habang nagkasalubong sila sa hallway. Dagdag pa rito, mismong ang anak ni Duterte na si Kitty ay minura siya nang magsilbi ang Interpol notice ([12:30]-[12:41], [37:02]).

Ang mga insidenteng ito ay nagbigay diin sa matinding emosyonal na reaksyon ng pamilya sa harap ng batas—isang sitwasyon na matagumpay namang hinarap ng mga ahente ng batas sa pamamagitan ng tinatawag nilang “more than the maximum of the maximum tolerance” ([38:00]). Sa kabila ng pananakit at panlalait, iginiit ng mga opisyal na wala silang ginawang anumang pabalik na aksyon, lalo na ang pisikal na pananakit, sa pamilya Duterte.

Ang 12-Oras na Special Treatment sa Presidential Lounge

Taliwas sa mga lumabas na alegasyon na “inosente” o “biktima” ng pagmamalabis ang dating Pangulo, ipinaliwanag ng mga opisyal na sa katunayan, si Duterte ay nabigyan ng labis-labis na special treatment na hindi ibinibigay sa ordinaryong inaresto.

Ayon kay General Torre, ang proseso ng pag-aresto ay umabot sa 12 oras, na sinimulan sa pagtanggap ng warrant hanggang sa tuluyan itong makasakay sa eroplano ([43:05]). Sa loob ng mahabang panahong iyon, dinala si Duterte sa 250th Presidential Airlift Wing Lounge sa Villamor Airbase—isang lugar na eksklusibong gamit ng kasalukuyang Pangulo.

“Naupo siya sa same seat na para sa ngayong Presidente,” pagdidiin ni General Torre, habang inilarawan ang lugar bilang “most comfortable lounge” sa buong Pilipinas ([29:21]-[29:43]). Idinagdag pa na pinayagan din ang kanyang malaking entourage (kabilang sina Avanceña, Kitty, Atty. Medialdea, Atty. Delgra, at tatlong retired generals at kanilang mga asawa) na manatili sa lounge ([30:00]-[30:35]).

Ang mga delaying tactics ay tila bahagi ng diskarte. Sinabi ni Torre na bagama’t inalok si Duterte ng wheelchair, tumanggi ito ([27:43]). Subalit, pagdating sa Villamor, at nang ipahayag niyang napagod siya, agad siyang binigyan ng kuwarto, foam, at kumot.

“He actually slept… Kaya nga nung hapon na, nung sinasabi kong matagal na masyado ang usapan niyo ng inyong mga abogado, mismo ang mga abogado nagsabi na: Paano kami makapag-usap, tulog siya?” pag-alala ni Torre, na nagtapos sa konklusyong ang pagtulog ay “another blockade” o delaying tactic na lang talaga ([34:10]-[34:52]).

Pinabulaanan din ng mga opisyal ang alegasyon na pinagkaitan ng pagkain at medikal na atensiyon si Duterte. Anila, walang deprivation na naganap. Sa katunayan, sobra-sobra pa ang pagkain na ibinigay, bukod pa sa mga delivery tulad ng pizza mula kay Senator Bong Go.

Higit sa lahat, iginiit nila na lahat ng medical needs ni Duterte ay accessible. Maraming doktor, kasama ang personal na manggagamot ni Duterte, at ang Chief ng Villamor Airbase Hospital, ang dumating ([33:09]-[33:46]). Nang magreklamo ang kampo na kailangan ng full checkup at ECG, nagdala pa ang PNP ng ECG machine sa lounge ([35:36]).

“Kayo lang po Sir ang special treatment na ito,” diretsong sabi ni Torre, habang ikinukumpara ang sitwasyon ni Duterte sa ordinaryong taong inaresto, na dumidiretso sa kulungan o mas mainit na investigation room ([36:02]).

Ang Turning Point: Inaresto si Medialdea

Sa kabila ng maximum tolerance na ipinatupad, umabot sa puntong kailangang kumilos ng marahas ang batas upang tuluyang matapos ang standoff. Ang kritikal na turning point ay naganap nang pormal na inaresto si Salvador Medialdea, ang dating Executive Secretary ni Duterte.

“Ang tingin ko ang turning point talaga doon is nung time na talagang humaharang si ES Medialdea,” ani General Torre. Ayon kay Torre, nagbigay na siya ng warning kay Medialdea, na nagsasabing hindi matatapos ang usapan at proseso hangga’t hindi sila sumasakay sa eroplano.

Hinarap ni Medialdea si Torre at hinamon pa ito na arestuhin siya. Walang alinlangan, ginawa ni General Torre ang kailangan: “I did so,” paglalahad ni Torre. Agad niyang binasahan ng Miranda Rights si Medialdea at inaresto ito sa kasong Obstruction of Justice sa ilalim ng Presidential Decree 1829, at pinusasan ([41:20]-[41:54]).

“Nung hinila ko na siya palabas, palayo na nakaposas, siguro nakita ni PRRD na seryoso ako at hindi tayo patatalo,” paliwanag ni Torre. Ang pagkilos na ito, na pag-aresto sa isang mataas na opisyal ng nakaraang administrasyon, ang nagbigay-hudyat sa pagtatapos ng tensyon at nagbigay daan upang tuluyan nang maisakay si Duterte sa eroplano, na kasama ang kanyang personal entourage ([42:39]-[42:52]).

Ang Legalidad at ang RA 9851

Dahil sa mga alegasyon tungkol sa legalidad ng pag-aresto, pinaliwanag ni DOJ Undersecretary Nicholas Felix Ty ang matibay na basehan ng operasyon.

Kinumpirma ni Usec. Ty na dumaan ang proseso sa substantial compliance sa ICC Rome Statute, partikular ang Article 59, sa kabila ng pag-alis ng Pilipinas sa statute. Ayon sa kanya, ang DOJ, sa pamamagitan ng Prosecutor General, ang nagsilbing competent judicial authority upang patunayan na: 1) si PRRD ang tamang tao na aarestuhin, 2) dumaan sa tamang proseso ang pag-aresto, at 3) ginalang ang lahat ng karapatan ng dating Pangulo ([46:45]-[50:01]).

Ngunit ang pangunahing batas na ginamit upang gawing legal ang pag-turn over kay Duterte sa ICC ay ang Republic Act 9851—ang batas na nagpaparusa sa International Humanitarian Law, Genocide, at Crimes Against Humanity ([48:32]).

“Kung titingnan niyo ‘yung batas na ‘to, halos katumbas ito ng Rome Statute,” sabi ni Usec. Ty. Ang RA 9851 ay nagbibigay ng opsyon sa Pilipinas na imbestigahan ang naturang mga krimen o ipaubaya ito sa ibang foreign tribunal.

“Ang pwede niyang gawin ay pwede niyang i-deliver… o i-surrender ‘yung akusado dun sa korte na ‘yon, at ‘yun ang ginawa natin dito,” pagdidiin ni Ty, na nagbigay linaw na ang pagkilos ng gobyerno ay base sa umiiral na batas ng bansa, at hindi lamang dahil sa obligasyon sa ICC ([49:16]-[49:28]).

Ang Mandato ng Hustisya: Hindi Personal, Ito ay Trabaho

Sa pagtatapos ng press briefing, nagbigay ng emosyonal at matapang na pahayag si General Torre. Mariin niyang iginiit na walang personal gain o aggrandizement sa pagganap niya ng tungkulin, lalo pa’t nagkataon na ang operasyon ay naganap sa kanyang kaarawan.

“Hindi ko to ginagawa para sa personal aggrandizement o kung ano pa man… Ito ay ginagawa natin dahil ito ay trabaho natin,” giit niya. Bilang hepe ng CIDG, ang kanyang mandato ay simulan ang prosesong hudisyal.

Para kay Torre, ang pagdadala kay Duterte sa ICC ay nagbibigay ng neutral na forum. Binigyang diin niya na ang mga maghuhukom sa ICC ay mga foreigner na walang personal na interes sa Pilipinas, at ang kanilang desisyon ay nakabatay lamang sa mga facts na ibibigay sa kanila ([01:00:33]).

“Ang complainants diyan ay mga Pilipino,” pagpapatuloy ni Torre. “Ito ‘yung mga Pilipinong nung panahon ni PRRD ay walang nakitang pag-asa sa judicial system… kaya pumunta sila sa ICC.”

Ang huling mensahe ay simple at matindi: Kailangan matapos ang proseso upang makamit ang hustisya. Kung si Duterte ay inosente, mapapabilis ang kanyang vindication. Kung siya naman ay guilty, maibibigay ang hatol upang mabigyan ng katarungan ang mga nagrereklamo.

“Hindi lamang po dapat nating tingnan ang isang side ng story,” pahayag din ni Usec. Ty, na sinabayan ni General Fajardo.

Ang gabing iyon ay hindi lamang tungkol sa pag-aresto sa isang dating Pangulo; ito ay tungkol sa matinding pagsubok sa kalayaan ng institusyon, kung saan ipinakita ng mga opisyal ng gobyerno na ang batas ay mananaig sa kabila ng pisikal na assault, pandiwang panlalait, at pampulitikang paghaharap. Ang 12-oras na operasyon ay nagtapos, hindi sa kaguluhan, kundi sa isang matagumpay na mission na nagbigay daan para sa ICC na simulan na ang proseso, isang malaking hakbang patungo sa pag-asa para sa pambansang hustisya at pananagutan.

Full video: