Pagbagsak ng Arogante: Php 25.4 Bilyon na Budget Insertion ni Sen. Chiz Escudero, Ibinalandra!

Ang Bigat ng Bilyon-Bilyon

Isang nakakagimbal na ulat ang biglang sumabog sa pampublikong diskurso, naglalantad ng umano’y Php 25.4 bilyong halaga ng budget insertion ni Senador Francis “Chiz” Escudero sa inilaang pondo para sa 2025 General Appropriations Act (GAA). Ang balitang ito, na unang inilabas ng Politiko.com.ph at tinalakay sa mga seryosong news program, ay nagdulot ng matinding pagkabigla at galit sa mga mamamayan—isang mitsa na mabilis na kumalat at nagliyab sa social media at sa mga bulwagan ng kapangyarihan.

Hindi ito ordinaryong insertion lamang. Ang ulat ay nagdetalye ng isang mekanismo ng paglalaan ng pondo na nagpapakita ng ‘pagdodoble’ at ‘pag-o-overlap’ ng mga road at flood control projects ng gobyerno. Sa panahong talamak pa rin ang paghihirap ng marami at patuloy ang ating pagbabangon mula sa mga krisis, ang anumang hinala ng mandarambong o tila katiwalian sa paggamit ng kaban ng bayan ay talagang sumasakit sa damdamin ng bawat Pilipino. Ang dami ng bilyong pinag-uusapan—Php 25.4 bilyon—ay nagpapahiwatig ng napakalaking kakayahan na baguhin ang takbo ng buhay ng maraming tao, kaya naman ang insidente ay hindi maaaring palampasin at nangangailangan ng masusing pagsisiyasat.

Ang Modus Operandi: Layering at Overlapping

Ang pinaka-nakakabahala at detalyadong bahagi ng akusasyon ay ang di-umano’y ginamit na diskarte upang isingit ang napakalaking halaga. Sa halip na magbigay ng solong pondo para sa isang proyekto, lumabas sa imbestigasyon ang sistema ng ‘layering’ o ‘padding’—isang pabalat-sibuyas na paraan ng pagpapahaba at paghahati-hati ng isang proyekto upang makakuha ng maraming beses na alokasyon.

Ang kaso sa Bulacan ay nagsisilbing pinakamalinaw na halimbawa ng umano’y matinding abuso. Ang Santa Rita Biagnabato Road sa San Miguel, Bulacan, ay iniulat na inilista nang maraming beses sa ilalim ng iba’t ibang pangalan: Segment A, Segment B, Segment C, at Packages A hanggang E. Ang bawat entry ay may pare-parehong alokasyong Php 100 milyon. Sa esensya, ang iisang ruta ng kalsada ay binigyan ng apat (o higit pa) na magkakahiwalay na pondo, na nagkakahalaga ng daan-daang milyon para sa isang solong proyekto lamang.

Kung ito ay totoo, ang ganitong klase ng paghahati-hati ay isang tahasang pagbaluktot sa proseso ng pagbabadyet. Ito ay hindi lamang nagpapahiwatig ng isang sistematikong pagtatangka na itago ang tunay na halaga ng alokasyon kundi naglalantad din ng matinding pagkamapanlinlang sa paglalaan ng pondo. Ang tanong ay: bakit kailangan pang itago o hati-hatiin ang pondo kung lehitimo at kailangan naman talaga ang proyekto? Ang kasagutan, ayon sa kritisismo, ay may kinalaman sa kapangyarihang politikal.

Sorsogon at ang Mga Kaalyado: Sino ang Nakikinabang?

Sa ulat, ang lalawigan ng Sorsogon—ang balwarte at pinag-ugatan ng kapangyarihang politikal ni Senador Escudero—ay nanguna sa mga nakinabang, na may nakakabiglang Php 9.1 bilyong alokasyon. Ang di-proporsyonal na paglalaan ng pondo sa sariling probinsya ng isang mambabatas ay matagal nang isyu at pinagmumulan ng pagdududa, ngunit ang laki ng halaga ngayon ay nagdala nito sa panibagong antas ng kontrobersya.

Bukod sa Sorsogon, ang iba pang lalawigan na umano’y nakinabang sa budget insertion ay may matataas na alokasyon din:

Mindoro: Php 8.37 bilyon

Batangas: Php 7.32 bilyon

Davao: Php 7.2 bilyon

Misamis Occidental: Php 6.5 bilyon

Quezon: Php 5.9 bilyon

Cavite: Php 5.6 bilyon

Valenzuela City: Php 4.251 bilyon

Cebu City: Php 4 bilyon

Bulacan: Php 12 bilyon (hiwalay na nabanggit sa konteksto ng layering).

Ang listahan ng mga lalawigang ito ay sinasabing kabilang sa mga kilalang political stronghold ng mga kaalyado ni Escudero. Kung ang layunin ng pagbabadyet ay ang pangkalahatang kapakanan at pagpapaunlad ng bansa, bakit tila ang mga lugar na konektado sa mga may kapangyarihan ang siyang highest priority? Ang ganitong pattern ng alokasyon ay nagpapalakas sa hinala na ang proseso ay hindi apolitical kundi isang malinaw na pagmamaniobra ng kapangyarihan upang mapanatili at mapalakas ang base politikal.

Flood Control: Bilyon-Bilyong Pondo, Walang Solusyon?

Ang flood control projects ang nanguna sa listahan ng pinaglaanan ng pondo. Ang kabuuang Php 45.19 bilyon ay inilaan para sa pagpapatayo ng mga estruktura sa mga flood-prone areas. Ang ironiya ay hindi mapigilan. Ayon sa mga kritiko, ilang beses nang inalokasyunan ang mga proyekto sa flood control ng bilyon-bilyong piso, ngunit ang problema sa pagbaha ay tila lalo pang lumalala.

Ang katanungan: Kung Php 45.19 bilyon ang inilaan para sa mga proyektong ito, bakit patuloy pa rin ang pagdusa ng taumbayan sa tuwing umuulan? Ang flood control ay madalas na ginagamit bilang catch-all project na madaling manipulahin, dahil sa likas na kumplikasyon at patuloy na pangangailangan nito. Kung ang bilyong-bilyong pondo ay napupunta sa mga proyektong may overlapping at layering—sa halip na sa matibay at pangmatagalang solusyon—malinaw na may nagiging biktima: ang mga Pilipinong dumaranas ng pagbaha taun-taon. Ang sinabi ng tagapagbalita sa video: “Imagine niyo ang daming flood control projects tapos wala namang nangyayari.” Ito ang nagpapakita ng matinding pagkadismaya ng publiko sa tila walang katapusang problema.

Ang Pagbagsak ng Arogansya

Ang isyu ay lalo pang tumingkad dahil sa di-umano’y arogante at diktador na pag-uugali ni Senador Escudero. Ayon sa mga naglalabas ng kritisismo, madalas umanong magsalita si Escudero na tila napakalinis at walang bahid ng kasalanan. Ang kanyang lantarang pagyayabang na “wala raw makakapasunod sa kanila” o “sino kayo para pasunurin kami” ay nagbato ng hamon sa soberenya ng taumbayan.

Ang ganoong pahayag, kung totoo, ay hindi lamang nagpapakita ng kawalan ng pagpapakumbaba kundi isang tahasang paghamak sa konstitusyon at sa prinsipyong ang mga opisyal ay naglilingkod sa bayan. Ang pagiging arogante ay mas lalong nagbigay-bigat sa akusasyon. Kung ang kanyang public persona ay ang isang matapang at malinis na mambabatas, ang pagbunyag sa di-umano’y budget insertion ay nagpinta ng isang magkaibang larawan—isang lider na tila inuuna ang interes ng kanyang political machinery kaysa sa interes ng pangkalahatang publiko. Ang kaibahan sa pagitan ng kanyang mga salita at ang mga di-umano’y gawa ay ang siyang nagpapaliyab sa galit ng mga kritiko at mamamayan.

Ang Reaksyon ng mga Watchdog: Sotto at Lacson

Hindi nagtagal at umalingawngaw ang kontrobersiya sa hanay ng mga dating kasamahan ni Escudero. Si dating Senate President Tito Sotto, na kalaban ni Escudero sa pagka-Senate President, ay nagkomento na, “Grabe ‘to. Grabe ito,” na nagpapahiwatig na hindi niya palalampasin ang usapin. Ang komento ni Sotto ay nagbigay-babala sa posibleng all-out investigation sa Senado.

Ang inaasahang masusing pagbusisi ay nakasentro kay Senador Panfilo “Ping” Lacson, na kilala sa kanyang pagiging anti-pork barrel at anti-insertion crusader. Sa konteksto ng budget hearing, si Lacson ay itinuturing na watchdog na hindi papayag na malusutan ng katiwalian ang GAA. Ang mga kritiko ay umaasa na si Lacson—at hindi ang mga supermajority na tila kaalyado ni Escudero—ang mamumuno sa Blue Ribbon Committee upang tuluyang ilabas ang buong katotohanan.

Ang presensya ng mga beteranong watchdog na ito ay nagbibigay ng pag-asa na ang usaping ito ay hindi mauuwi sa limot. Ang mga mamamayan ay umaasa na sa tulong ng mga matatapang na mambabatas, ang mga layering at padding na ginamit upang maglipat ng bilyon-bilyon ay tuluyang mabubunyag, at ang mga nagkasala ay mapapanagot. Ang bawat sentimo ng buwis na ibinabayad ng Pilipino ay dapat mapunta sa lehitimo at makatarungang proyekto. Kung ang insertion na ito ay totoo, ito ay isang pagyurak sa tiwala ng publiko at isang malaking dagok sa prinsipyo ng tapat na panunungkulan.

Sa huli, ang pagpapatuloy ng expose na ito ay hindi lamang tungkol kay Senador Escudero o sa Php 25.4 bilyon. Ito ay tungkol sa moralidad ng pamahalaan at sa karapatan ng taumbayan na malaman kung paano ginagastos ang kanilang pondo. Ang publiko ay naghihintay ng malalim at walang kinikilingang imbestigasyon. Ito ay isang paalala na sa pulitika, walang lihim na hindi nabubunyag, at ang arogansya ay madalas na nauuwi sa malagim na pagbagsak. Kailangang manaig ang batas, kailangang manumbalik ang tiwala, at kailangang mapatunayan na ang Accountability ay higit na mataas kaysa sa anumang political maneuvering.

Full video: