PDEA LEAKS SA SENADO: AUTHENTICATED NA DOKUMENTO AT TANGKANG PAG-AREGLO, NAGPAGIMBAL SA BANSA; ANG KATARUNGAN AT KALIGTASAN NG PILIPINAS, NAKASALALAY!

Sa isang kaganapan na nagpagimbal sa bawat sulok ng pulitika at lipunang Pilipino, naganap ang Senate hearing ng Committee on Drugs, pinamumunuan ni Senador Ronald “Bato” dela Rosa, kung saan tila gumuho ang ilang pader ng pagtatanggi at paglilihim. Hindi lang ito tungkol sa mga dokumento; ito ay isang salamin ng labanan sa pagitan ng katotohanan at kapangyarihan, na nagtanong sa bawat Pilipino: Gaano ba tayo kasigurado sa mga taong nasa tuktok ng ating gobyerno?

Ang pagdinig ay umiikot sa kontrobersyal na PDEA leaks—mga dokumento na sinasabing nagdetalye ng isang surveillance at pre-operation report noong 2012 na nag-uugnay sa kasalukuyang Pangulo, si Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. (BBBM), sa paggamit ng ilegal na droga, partikular na ang cocaine. Ang mga dokumentong ito, na matagal nang pilit na binabalewala at itinanggi ng mga ahensiya ng gobyerno, ay biglang nagkaroon ng matinding bigat dahil sa tapang at panunumpa ng isang tao.

Ang Pag-amin sa Ilalim ng Panunumpa

Ang sentro ng digmaan ng katotohanan ay ang dating PDEA agent na si Jonathan Morales. Sa kanyang pag-upo sa Senado, sa ilalim ng panunumpa, hindi lamang niya kinumpirma ang nilalaman ng mga dokumento kundi ipinagtibay niya ang kanilang authenticity.

Ayon kay Morales, siya mismo ang naghanda ng pre-operation report at surveillance report noong 2012, na nagtala diumano ng impormasyon mula sa isang confidential informant na nagsasabing gumagamit ng cocaine si BBBM at isang aktres sa isang unit sa 43C Racal, Makati. Ang pinakamahalaga sa kanyang testimonya ay ang pagpapatotoo niya sa kanyang lagda at sa pagkakagawa ng mga dokumento [04:06].

Sa legal na pananaw, ang pagpapatunay na ito ay naglalagay sa isyu sa isang bagong antas. Gaya ng ipinaliwanag ng mga eksperto, sa ilalim ng rules of court o batas ng ebidensya, kapag pinatotohanan ng mismong gumawa ang isang dokumento, ang existence ng dokumento ay “deemed admitted” o itinuturing nang totoo [04:58]. Ang tanong na lang ay kung gaano ito kabigat o gaano ito paniniwalaan. Gayunpaman, hindi na puwedeng itanggi ng kahit sinong opisyal ng PDEA ang pagkakaroon at pagiging totoo ng dokumento, kahit pa sabihin nilang wala ito sa kanilang kasalukuyang rekord. Ang dokumento ay umiiral.

Ang Tanging Pagpipilian: Ang Transparency

Dahil sa authentication ni Morales, naging obligado na ang Pangulo na magbigay ng pahayag. Ang tahasang pagbalewala o ang linyang “I will not dignify that with a response” [09:35] ay hindi na katanggap-tanggap sa paningin ng publiko. Ang isyu ay lumampas na sa simpleng tsismis o pulitikal na paninira; ito ay pormal nang bahagi ng pagdinig ng Senado.

Ang malaking tanong ay hindi lang tungkol sa nangyari noong 2012—kung totoo mang gumamit si Marcos noon. Ang pangunahing usapin ay kung gumagamit pa ba siya ngayon [07:21].

Ito ang punto kung saan ang usapin ay tumatawid mula sa “yellow journalism” patungo sa isang seryosong isyu ng current affairs at national security.

Kasalukuyan, ang Pilipinas ay nasa isang kritikal na yugto ng pakikipaglaban sa mga tensyon sa West Philippine Sea laban sa Tsina [07:48]. Bawat desisyon na ginagawa ng Pangulo ay may epekto sa buhay ng milyun-milyong Pilipino. Sa gitna ng posibilidad na masangkot tayo sa isang giyera, o sa gitna ng mga isyung tulad ng Charter Change, ang bayan ay dapat masigurong ang Pangulo ay nasa kanyang tamang pag-iisip [08:05].

Ang paggamit ng cocaine, o anumang ilegal na droga, ay nakakaapekto sa paghuhusga at paggawa ng desisyon. Ang nakababahala ay ang mga napansing “pabalik-balik” o “flip-flopping” na desisyon ng administrasyon—mula sa pakikipag-ugnayan sa Tsina, hanggang sa Charter Change, at maging sa pagpili ng mga pinagkakatiwalaang opisyal [08:48]. Para sa mga kritiko, ito ang nagbibigay-linaw kung bakit tila ang mga taong walang mandato, tulad ng First Lady o ilang pulitiko, ang tila nagdedesisyon para sa Pangulo [09:11].

Kaya’t ang panawagan ay simple: Linawin ng Pangulo ang isyu. Itanggi niya, aminin niya, o magbigay ng isang qualified admission na gumamit siya dati ngunit hindi na ngayon [09:19]. Ang katahimikan ay hindi na isang opsyon; ito ay magmumukhang pag-amin at magpapalala sa pagdududa ng publiko.

Ang Anino ng Korapsyon: Ang Tangkang Pag-areglo at Pambabanta

Hindi lamang ang PDEA leaks ang lumabas sa pagdinig. Isang nakakagulat na bahagi ng isyu ang pagpapakita ng isang video ni Morales, kung saan inilabas niya ang CCTV footage ng tangkang pag-areglo sa kanya [02:58].

Ang pag-areglo ay isang seryosong pagtatangka upang hadlangan ang hustisya at ang pag-alam ng katotohanan. Ang layunin: Para hindi na dumalo si Morales sa Senado at magpatotoo [03:08]. Sa simula pa lang ng talakayan (na tila bahagi ng areglo o diskusyon sa pagprotekta kay Morales), lumabas ang mga salitang nagpapahiwatig ng matinding panganib, tulad ng “papatayin yan” [02:04, 02:13].

Ang bahaging ito ng kuwento ay nagbigay ng emosyonal na hook—ang tapang ni Morales at ang pambabanta sa kanyang buhay, na pumukaw sa simpatiya at galit ng publiko. Nagpapakita ito na ang mga taong may hawak ng katotohanan ay pilit na sinasagasaan, pinatatahimik, o kaya naman ay pinapatay [02:22].

Ang PDEA: Ang Paradox ng Pagtatanggi

Ang mga opisyal ng PDEA, tulad nina Lazo at Francia, ay patuloy na nagtatanggi. Ang kanilang depensa ay umiikot sa dalawang punto: 1) Hindi nila alam ang operasyon, at 2) Wala ito sa kanilang opisyal na rekord [04:37].

Ngunit ang pagdinig ay nagpakita ng isang paradox [11:19]. Nang ang focus ng imbestigasyon ay lumipat sa kung paano na-leak ang dokumento, nagbigay ito ng matinding implikasyon. Sa kanilang pagnanais na malaman kung sino ang nag-leak, tila inaamin din nila na totoo ang dokumento [11:49]. Kung hindi totoo ang dokumento, wala sanang “leak” na pag-uusapan. Kaya’t habang pilit nilang itinatanggi ang existence, ang kanilang pagkilos ay nagpapahiwatig ng kabaligtaran, na lalong nagpalala sa kawalan ng tiwala ng publiko [18:56].

Ang Papel ni Senador Bato at ang People’s Court

Ang pamumuno ni Senador Bato dela Rosa sa komite ay nakatanggap ng sari-saring reaksyon. May mga nagduda sa kanyang bias o tila pagbabango sa ilang opisyal [13:48, 16:13]. May mga nagtalo na mas naging focus ang “paano na-leak” kaysa sa “legit ba ang dokumento at ang epekto nito sa Pangulo” [17:37].

Ngunit, mahalagang kilalanin ang isang bagay: Ang katotohanan na nag-iskedyul siya ng pagdinig, sa kabila ng posibleng repercussions mula sa nakaupong Pangulo at First Lady, ay isang gawa ng katapangan [19:46]. Maaari niya itong upuan at hayaan na lang, ngunit pinili niyang ipagpatuloy. Ito ang kanyang konting kredito sa gitna ng kritisismo [0m16:30].

Sa huli, ang pagdinig na ito ay naglagay ng bola sa kamay ng taong bayan o ng people’s court [13:17]. Ang mga hukom ay hindi ang mga senador, kundi ang bawat Pilipinong nanonood at nagmumulat ng isip. Ang taong bayan ang magpapasya kung sino ang paniniwalaan: ang PDEA agent na nanumpa at naglabas ng ebidensya ng tangkang areglo, o ang mga opisyal na umaasa sa pagtatanggi at nawawalang rekord.

Ang isyu ng PDEA leaks ay hindi isang dulo, kundi isang simula. Ito ay isang panawagan para sa transparency at accountability na hindi na maaaring balewalain. Ang buhay ng mga Pilipino, ang direksyon ng bansa sa gitna ng tensyon sa Tsina, at ang integridad ng liderato ay nakasalalay sa kung paano tutugon ang mga nasa kapangyarihan. Ang katotohanan ay masusupil, ngunit sa huli, ito ay lalabas [20:00]. Ang tanong: Kailan? At gaano pa karaming Pilipino ang kailangang magduda bago ito mangyari?

Full video: