‘PARA KAYONG DIYOS!’: TULFO, SUMIKLAB ANG GALIT SA SENADO LABAN SA DBM USec HINGGIL SA BILYONG BUDGET CUTS SA HUSTISYA AT OFW

(Simula ng Artkilulo)

Isang mainit na komprontasyon ang naganap sa bulwagan ng Senado, na umukit hindi lamang ng mga usapin sa pondo kundi maging ng tanong tungkol sa tunay na kapangyarihan at responsibilidad ng burukrasya sa ilalim ng ating pambansang pamamahala. Sa gitna ng pagdinig sa panukalang budget, naging saksi ang buong bansa sa tindi ng galit at pagkadismaya ni Senador Raffy Tulfo, na walang takot na hinarap ang isang mataas na opisyal ng Department of Budget and Management (DBM), si Undersecretary Tina Rose Marie Canda, dahil sa mga umano’y arbitraryong pagbabawas sa pondo ng mga ahensyang kritikal sa serbisyo-publiko.

Ang sigalot ay sumiklab nang kinuwestiyon ni Tulfo ang polisiya ng DBM sa pagbawas ng mga budget na iminumungkahi ng iba’t ibang departamento, lalo na kung ang DBM, ayon kay Tulfo, ay walang sapat na ‘expertise’ sa aspeto ng pamamahala ng partikular na ahensya [01:31]. Sa isang sandali ng matinding pagkadismaya, binitawan ni Tulfo ang mga salitang humamon sa awtoridad ng DBM: “You’re acting like god!” [00:56]. Ang pariralang ito ay hindi lamang isang pagpuna; ito ay isang mabigat na akusasyon na ang ahensya, sa kanilang kapangyarihan sa pagkontrol ng pera ng bayan, ay kumikilos na tila sila ang huling taga-desisyon sa mga pangangailangan ng bansa, na hindi isinasaalang-alang ang aktwal na karanasan at pangangailangan ng mga ahensyang direktang naglilingkod sa taumbayan.

Ang Ginhawa ng OFW, Ginigipit ng Budget Cuts

Ang Department of Migrant Workers (DMW), na siyang bago at mahalagang tanggapan na nilikha para protektahan at tulungan ang ating mga Overseas Filipino Workers (OFWs), ang isa sa sentro ng usapin. Si Senador Tulfo, bilang committee chair para sa DMW, ay nagpahayag ng matinding pagkabahala sa tila matinding pagbawas sa hinihinging pondo ng ahensya. Sa halip na bigyan ng sapat na alokasyon ang DMW para sa mga imprastraktura, bagong opisina, at pagpapahusay ng serbisyo, tila malaki ang nabawas sa kanilang request na 281 milyong piso [05:06].

“Ang hinihiling nila ay hindi para sa luho. Ang mga opisina at imprastraktura ay kailangan para sa ating mga kababayang nagtatrabaho sa ibang bansa,” diin ni Tulfo [05:25]. Sa kaniyang pananaw, ang mga OFW ang mga bagong bayani ng bansa, at ang pagkakait sa DMW ng sapat na pondo ay direktang pagkakait ng proteksyon at serbisyo sa kanila. Ang pagpapaliwanag ng DBM na ang kanilang basehan ay absorptive capacity at ‘tier one’ o ‘ongoing programs’ [02:13] ay hindi sapat para mapawi ang pagdududa ni Tulfo, lalo na’t bagong departamento pa lamang ang DMW.

Kasabay nito, binatikos din ni Tulfo ang tila kakatwang regulasyon na pumipigil sa pagpapalit ng mga sasakyan ng gobyerno hangga’t hindi umaabot sa pitong taon ang edad nito [27:50]. Para sa DMW, na kailangang maging handa at mabilis sa pagresponde sa mga OFW, ang pagkakaroon ng lumang sasakyan tulad ng ‘Crosswinds’ ay hindi makatuwiran at hindi makatotohanan. “Hindi makatarungan sa mga OFW na naglilingkod sa kanila ang matumal na sasakyan,” pagdidiin niya [29:01]. Ang mga alituntuning ito, ayon kay Tulfo, ay nagpapakita ng isang sistemang mas nagpapahalaga sa burukratikong red tape kaysa sa agarang pangangailangan at ginhawa ng mga mamamayan.

Ang Krisis ng Hustisya: Sira-Sirang Korte at ang Panganib sa Demokrasya

Ngunit ang isa sa pinakamabigat na puntong tinalakay sa pagdinig ay ang kalunos-lunos na sitwasyon ng Hudikatura at ang nakababahalang estado ng mga bulwagan ng hustisya sa buong bansa. Ibinahagi ni Tulfo ang kaniyang personal na karanasan sa pagbisita sa mga “dilapidated courthouses” [21:24], na tila nakalutang sa alikabok at walang dignidad, taliwas sa imahe ng isang institusyon na siyang ‘unang at huling depensa’ ng batas [11:29].

Ang sitwasyon ay lalong naging kontrobersyal nang itanong ni Tulfo ang etikal na implikasyon ng pagpapaubaya sa mga Local Executive na pondohan ang pagpapagawa o pagpapaganda ng mga Korte [10:47]. Mariin niyang sinabi na ito ay naglalagay sa alanganin sa kalayaan ng Hudikatura. “Paano na ang hustisya kung ang mga hukom at piskal ay ‘maiindebted’ sa mga pulitikong lokal na posibleng may kasong nakahain sa kanilang mga korte?” pagbabala ni Tulfo [24:21]. Ang ganitong sistema ay lumilikha ng isang senaryo kung saan ang mga nagpapatupad ng batas ay maaaring maging sunud-sunuran sa mga kapangyarihan sa lokalidad, na sumisira sa pundasyon ng isang malayang hustisya. Ang tanong ni Tulfo ay hindi lamang tungkol sa pera; ito ay tungkol sa moralidad at integridad ng ating sistema ng katarungan.

Ang Bilyong-Bilyong Nakatengga: Ang Pondo para sa ‘Unfilled Positions’

Dito pumasok ang pinakamalaking rebelasyon: ang pagkakaroon ng bilyon-bilyong piso sa budget ng Hudikatura na hindi nagagamit. Ipinaliwanag ni Usec. Canda na mayroong ‘unfilled positions’ o mga bakanteng posisyon na hindi napupunan, at ito ang nagiging sanhi ng ‘savings’ ng mga korte. Tinukoy ni Tulfo ang halagang P8.494 bilyon na inilaan para sa mga unfilled positions para sa 2023, na katulad din ng halaga sa nakaraang taon [35:04].

Ang tanong ay: bakit nakatengga ang ganito kalaking pondo gayong kailangan na kailangan ng mga korte ang rehabilitasyon? Ang usaping ito ay lalong pinagtibay ni Senador Koko Pimentel, na nagpapaalala sa Konstitusyon at sa fiscal autonomy ng Hudikatura [17:15]. Ang batas ay nagsasabing hindi maaaring bawasan ng lehislatura ang pondo ng Hudikatura, kaya naman ang P8.494B para sa mga bakanteng posisyon ay nananatiling alokado.

Dito na napilitang magbigay ng kumpirmasyon ang DBM. Tinanong ni Tulfo at Pimentel kung legal bang gamitin ng Hudikatura ang ‘savings’ mula sa mga unfilled positions upang pondohan ang ‘Capital Outlay,’ partikular ang pag-upgrade at rehabilitasyon ng mga bulwagan ng hustisya [36:37]. Ang sagot ni Usec. Canda ay isang malinaw na “They can realign it” [36:45].

Ang kumpirmasyong ito ay nagbigay linaw sa isang matagal nang palaisipan. Ang bilyong-bilyong pondo na dapat sana ay nakatulong na sa pag-aayos ng mga gusali ng katarungan ay nananatili lamang na ‘savings’ dahil sa pag-iingat na ‘huwag mag-violate sa Konstitusyon’ [36:54]. Ngunit sa kabilang banda, ang paggamit ng DBM sa ‘absorptive capacity’ bilang basehan ng budget cuts ay tila nagpapahiwatig na alam nila na hindi magagamit ang lahat ng pondo—isang lohika na kinuwestiyon nang husto ni Tulfo.

Ang Hamon ng Burukrasya

Ang pagdinig na ito ay hindi lamang isang pagtatalo sa numero; ito ay pagtatalo sa pilosopiya ng pamamahala. Ang mainit na palitan ng salita sa pagitan ni Senador Tulfo at Usec. Canda ay naglarawan ng dalawang magkaibang puwersa: ang mabilis at praktikal na aksyon na kailangan ng taumbayan (na sinasalamin ni Tulfo) laban sa matitigas at minsan ay lipas na sa panahon na mga alituntunin ng burukrasya (na kinakatawan ng DBM).

Ang sentro ng isyu ay ang pagkakapareho ng pamamaraan at polisiya ng DBM sa pagtingin sa lahat ng ahensya, kahit pa mayroong mga ‘special case’ tulad ng bagong DMW o ang Konstitusyonal na protektado na Hudikatura. Ang DBM ay nagbigay-diin sa kahalagahan ng pagiging maingat sa pondo [03:14], ngunit para kay Tulfo at sa mga naghihintay ng serbisyo, ang labis na pag-iingat ay nagiging balakid sa pag-unlad at paghahatid ng hustisya.

Sa huli, ang Senado, sa pangunguna ni Senador Tulfo, ay nagbigay ng isang malakas na mensahe: ang pondo ng bayan ay dapat gamitin nang epektibo, mabilis, at may malasakit sa taumbayan. Ang pagkilala ng DBM na legal na maaaring i-realign ang bilyong-bilyong savings ng Hudikatura para sa imprastraktura ay isang maliit na tagumpay sa laban para sa mas mahusay na sistema. Ang tanong ngayon ay: kailan pa magkakaroon ng tunay na pagbabago sa bulwagan ng hustisya? At kailan pa mararamdaman ng mga OFW ang sapat na suporta mula sa gobyernong tila kinontrol ng isang ahensya na may kapangyarihang ‘parang diyos’ sa pera ng taumbayan? Ang usaping ito ay mananatiling bukas at patuloy na babantayan ng publiko.

Full video: