Suntok sa Sikmura ng Dating Administrasyon: Ang Nakakagimbal na Paglilitanya ni Kerwin Espinosa

Sa isang madamdamin at tila sumasabog na pagdinig ng Kongreso, tuluyang binuwag ni Kerwin Espinosa, ang kontrobersiyal na “drug lord” ng Eastern Visayas, ang pitong taong naratiba na bumalot sa matinding isyu ng illegal drug trade sa bansa. Sa kanyang pagharap sa Congressional Quad Committee, hindi lamang niya binawi ang lahat ng kanyang dating testimonya, kundi nagbigay siya ng isang nakakagimbal na akusasyon laban sa isa sa pinakamataas na opisyal ng pulisya noong panahong iyon: si Senador Ronald ‘Bato’ dela Rosa.

Sa bawat luha na pumatak at sa bawat pilit na salita na lumabas sa kanyang bibig, inilarawan ni Espinosa ang kanyang sarili bilang isang biktima ng manipulasyon at pananakot, na pinilit na maging kasangkapan sa isang malaking planong pampulitika. Ang pinakapusod ng kaniyang paglalahad: Ang kanyang testimonya laban kay dating Senador Leila de Lima ay isang malaking kasinungalingan, na iginiit sa kanya kapalit ng kaniyang buhay. Ito ay hindi lamang isang simpleng recantation; ito ay isang suntok sa sikmura ng dating administrasyon at isang malaking katanungan sa kredibilidad ng kontrobersyal na ‘war on drugs’ na binuo sa likod ng takot at pagbabanta.

Ang Pagbawi ng Testimonya: Patawad Kay Leila de Lima

Isa sa pinakamabigat na bahagi ng pagdinig ay ang taos-pusong paghingi niya ng tawad kay dating Senador De Lima [04:45]. Ang ngalan ni Kerwin Espinosa ang isa sa mga pangunahing ginamit upang idiin si De Lima sa pagkakasangkot sa bentahan ng droga sa loob ng New Bilibid Prison, isang akusasyon na nagresulta sa halos pitong taon niyang pagkakakulong. Ngunit ngayon, sa harap ng madla, tila nabunutan ng tinik si Espinosa nang aminado niyang lahat ng kaniyang dating sinumpaang salaysay ay walang katotohanan [04:52].

“Ma’am, kung nagsubaybay ka ngayon sa hearing dito sa Quad Com, Patawarin niyo po ako na nadala sa, o na uto-uto sa panahon na ‘yon na idamay ka po na walang katotohanan naman,” emosyonal na pahayag ni Kerwin, na inamin na nadala siya sa takot at sa utos ng mga pulis [04:52].

Ang kaniyang pag-amin ay nagbigay linaw na ang kanyang naunang pahayag ay ginawa sa ilalim ng matinding pressure [03:40]. Ayon kay Kerwin, ginamit lamang ang isang insidental na larawan, kung saan nagpa-picture ang kanyang pamilya kay De Lima sa Baybay, upang gawing “ebidensya” ng ugnayan sa droga [04:00]. Ang kuwentong kanyang isinalaysay ay hindi nanggaling sa kaniya kundi mula sa isang plano na ipinagawa sa kanya ng mga nasa kapangyarihan. Sa pagtatapos ng kaniyang mensahe kay De Lima, nagpahayag siya ng kahandaang harapin ang anumang aksyon na isasampa ng Senador laban sa kaniya [04:30], bilang pagtanggap sa kanyang pananagutan sa paggawa ng kasinungalingan. Ang pagbawi na ito ay hindi lamang nagpapawalang-sala kay De Lima, kundi nagpapahiwatig ng posibleng malawak na paggamit ng fabricated evidence at coercion sa kampanya laban sa droga.

Ang Malagim na Banta ng DATING PNP Chief

Ngunit ang pinakamatinding akusasyon ay ang pagtukoy niya sa kung sino ang nagdikta sa kaniya ng mga pangalan—ang noo’y PNP Chief, si Ronald ‘Bato’ dela Rosa [03:04].

Ibinahagi ni Kerwin na noong Nobyembre 16, 2016, pagkatapos siyang i-turn over ng Interpol sa Pilipinas, sinalubong siya mismo ni Bato dela Rosa sa paliparan. Sa pag-uusap na iyon, iginiit ni Kerwin, binigyan siya ng diretsong banta ng opisyal [03:15].

“Sinabi niya sa akin, ‘Sumunod ka sa plano kung sino ang babanggitin mo para maligtas ang buhay mo. Kung ayaw mong sumunod, ikaw na ang susunod sa tatay mo, o isa sa miyembro ng pamilya niyo may mangyari na masama’” [03:23].

Ang ‘plano’ na tinutukoy ni Kerwin ay ang pagbanggit sa mga pangalan tulad nina Peter Lim, Lovely Impal, Peter Co, at higit sa lahat, si Leila de Lima, upang idiin sila sa illegal drug operation [03:33]. Ayon kay Kerwin, sa takot na mangyari sa kaniya ang sinapit ng kaniyang amang—na pinatay sa loob mismo ng selda—wala siyang nagawa kundi sumunod [03:40]. Ang paglalahad na ito ay nagpinta ng isang nakakatakot na larawan ng kapangyarihan at paggamit nito: isang tao ang puwedeng pilitin na sirain ang buhay ng iba sa pamamagitan ng direktang banta mula sa pinakamataas na antas ng tagapagpatupad ng batas.

Bilang mensahe kay Senador Dela Rosa, sinabi ni Kerwin: “Sana po magbago na tayo… Iwasan na po natin at huwag na nating gawin na pilitin na gumawa ng kwento para lang ma-pin down ang isang tao” [04:45].

Ang Trahedya ng Mayor: Planted Evidence at EJK sa Baybay Jail

Ang pagbawi ni Kerwin ay hindi lamang patungkol kay De Lima, kundi patungkol din sa pagkamatay ng kaniyang amang si Mayor Rolando Espinosa Sr., noong Nobyembre 5, 2016 [01:54]. Buo ang paniniwala ni Kerwin na ang pagkamatay ng kaniyang ama ay isang kaso ng extrajudicial killing (EJK) na pinlano.

Una niyang kinuwestiyon ang lehitimong raid sa kanilang ancestral house sa Albuera noong Agosto 2016, na pinangunahan ni Colonel Jovie Espenido [01:40]. Ayon kay Kerwin, ang 11 kilos ng shabu, mga baril, at pampasabog na sinasabing nakuha ay itinanim lamang [02:04]. Ikinuwento niya na bago ang raid, maraming babaeng tagasuporta ng kaniyang ama ang naglinis ng bahay at sila mismo ay nagtataka kung paano raw nakita ang mga illegal na kontrabando samantalang wala silang nakita [02:30]. Ang pagtanggi ni Kerwin sa lehitimasyon ng operasyon ay nagpapatibay sa matagal nang hinala na ang mga ebidensya ay madalas na planted upang bigyang-katwiran ang malalagim na operasyon.

Pangalawa at mas matindi, ibinahagi ni Kerwin ang detalye ng pagpatay sa kaniyang ama sa loob ng Baybay Leyte Provincial Jail, batay sa mga source niya na nakakita sa insidente (mga detainee tulad ni Dondon at Raul) [02:23]. Inilarawan niya kung paanong ni-raid ang kulungan batay sa isang search warrant na kinuwestiyon ang legalidad dahil ang biktima ay nakakulong na [02:50].

Ayon sa salaysay ng mga source ni Kerwin:

Ang Paghanda: Pinasok ng mga operatiba ang kulungan, dinisarmahan ang mga jail guard, pinaharap sila sa pader, at kinuha ang hard drive ng CCTV [02:37].

Ang Pagpatay: Binuksan ang selda ni Mayor Espinosa, at narinig na lamang ang pagsigaw ng alkalde, “Huwag po sir! Huwag niyo po akong patayin!” [02:50]. Agad na pinaputukan si Mayor Espinosa, kung saan tinukoy ni Kerwin si Leo Laraga bilang siyang kumitil sa buhay ng kaniyang ama [01:04], at kasama sina Colonel Marcos at Colonel Matera [02:18].

Ang Kasawian: Binaril din ang kaniyang katiwalang si Raul, na nagtangkang yumakap sa alkalde upang iligtas siya [02:50].

Ang madugo at detalyadong paglalarawan ni Kerwin ay nagbigay ng bigat sa mga akusasyon ng EJK, na nagpapahiwatig na ang operasyon ay hindi upang magsilbi ng search warrant kundi upang isagawa ang matinding pagpatay. Sa paglalahad na ito, humingi ang Kongreso na imbitahin ang mga saksi—mga babaeng tagapaglinis ng bahay at ang inmate na si Dondon—upang patotohanan ang salaysay ni Kerwin [03:41]. Ang search warrant mismo ay kinuha sa isang Huwes mula Samar, si Judge Janet Cabalona, na di-umano’y may ugnayan sa isa sa mga sangkot na pulis. Ang ganitong pagtatanong ay nagbubunyag ng posibleng kakulangan sa tamang proseso ng batas at ang tila pagpapabaya sa mga pamantayang legal, lalo na nang ang isang Huwes ay nag-iisip na mag-isyu ng search warrant sa isang tao na nasa likod na ng rehas [02:50].

Tawag Para sa Hustisya at Emosyonal na Panawagan

Sa gitna ng kaniyang paglilitanya, nagpahayag ng mensahe si Kerwin para sa dating Pangulong Rodrigo Duterte [04:50]. Hiniling niya sa dating Pangulo na i-validate ng maigi ang bawat ulat na maririnig nito upang walang inosenteng tao ang masaktan, lalo na ang mga report tungkol sa narcolist. Ang paghinging ito ay sumasalamin sa malaking problema ng pagiging fallible ng narcolist, na maging ang PDEA ay hindi lubusang makapagpatunay sa kaniyang tunay na pinagmulan [04:00].

Ngunit ang pinakamatindi at pinakamahapdi ay ang kaniyang mensahe para sa kaniyang yumaong ama. Sa pagitan ng malakas na pag-iyak [00:46], muli niyang sinabi sa kaniyang ama ang pangakong ipinangako na niya noon: “Ang mensahe ko sa Daddy ko: De, kung saan ka man naroroon, huwag mo kaming pabayaan, i-guide mo kami hanggang makuha ang hustisya ng iyong pagkamatay” [05:25]. Ito ay isang panawagan para sa katapusan ng cycle ng karahasan at takot na bumabalot sa kaniyang pamilya.

Ang paglilitanya ni Kerwin Espinosa ay isang mahalagang bahagi ng pagtatangkang itama ang maling naratiba na binuo sa loob ng nakaraang administrasyon. Ito ay nagpapaalala sa lahat ng Pilipino sa kahalagahan ng due process of law at sa panganib ng pagkakaroon ng cult of personality na nagpapahintulot sa paglabag sa karapatang pantao. Sa huli, ang pagbawi ni Kerwin ay nagdudulot ng hamon sa bagong pamahalaan: Linisin ang kalat, itama ang mali, at ibalik ang hustisya sa mga biktima ng narco-politics na binuo sa kasinungalingan at takot. Ang kanyang paglalahad ay hindi na matatawag na ordinaryong balita; ito ay isang malalim na pagbubunyag na mag-uugat sa muling pagsusuri ng kasaysayan at magtatakda ng mga bagong batayan sa paghahanap ng katotohanan sa bansa. Ito ay isang paalala na ang batas ay dapat pairalin at hindi ang rule of man. Sa pagtatapos, ang testimonya ni Kerwin ay isang malakas na pagpapatunay na ang katotohanan, gaano man katagal itago at gaano man kapanganib ang magsalita, ay palaging hahanap ng paraan upang lumabas at magbigay-liwanag sa dilim.

Ang mga pangalan na nabanggit, mula sa mga opisyal na nagpilit na magsinungaling hanggang sa mga pulis na di-umano’y pumatay, ay ngayon ay nasa ilalim ng masusing pagsisiyasat ng Kongreso [03:04, 02:23]. Ang kaso ng mga Espinosa ay hindi lamang isang indibidwal na trahedya; ito ay isang salamin ng mas malaking kahinaan sa sistema ng hustisya at kapangyarihan sa Pilipinas, isang sistemang kung saan ang katotohanan ay maaaring isakripisyo para sa pampulitikang interes. Ang paghingi ni Kerwin ng tawad kay De Lima ay tila nagsisilbing hudyat sa muling pagbubukas ng mga kaso at paglalantad sa mga lihim na matagal nang ikinubli sa likod ng ‘war on drugs’.

Full video: