P125M Confidential Funds ng OVP, Hinalukay: P45K Arawang Renta, Resibo Lang ang Katibayan, at ang ‘Bulag’ na Audit na Nagbabala sa Kaban ng Bayan

Sa gitna ng lumalawak na kontrobersya, isang pagdinig sa Kongreso ang naglantad sa mga nakakabiglang detalye ng paggastos ng Tanggapan ng Pangalawang Pangulo (OVP) sa P125 Milyong Confidential Funds (CF) nito noong ikaapat na quarter ng 2022. Ang matitinding katanungan, lalo na patungkol sa mga di-pangkaraniwang gastusin tulad ng pag-upa ng mga safe house at ang tila “walang kalaban-laban” na posisyon ng ahensiya na nag-o-audit, ang nagbukas sa isang national debate tungkol sa pananagutan, transparency, at ang totoong halaga ng mga lihim na pondo sa bansa.

Sa isang paghaharap na nag-init at nagpahayag ng matinding pagkadismaya, kinuyom ng mga miyembro ng Kongreso ang Komisyon sa Audit (COA) hinggil sa kanilang proseso ng pagpapatunay sa liquidation ng nasabing Confidential Funds. Ang mga detalye ng paggastos, na naganap sa loob lamang ng 11 araw—mula Disyembre 21 hanggang Disyembre 31, 2022—ay nagtulak sa publiko na kuwestiyunin ang katwiran at katotohanan ng bawat sentimo na ginastos.

Ang Lihim sa Likod ng Safe House na Nagkakahalaga ng P45K Bawat Araw

Isa sa pinakamalaking puntirya ng pagtatanong ay ang P16 Milyong ginastos ng OVP para sa rental ng mga tinatawag na “safe houses.” Ang Kongresista, na siyang nanguna sa interogasyon, ay nagpiga ng impormasyon mula sa kinatawan ng COA, na si Attorney Camora, at inilantad ang sumusunod na kalkulasyon: Sa isang indibidwal na Acknowledgement Receipt (AR) na nagkakahalaga ng P500,000 para sa renta ng isang safe house sa loob ng 11 araw, lumabas na ang arawang upa ay umabot sa P45,000.

Ang paghahalintulad na ito ang nagdulot ng matinding pagkabigla. “Ano po kayang klaseng safe house ito na P45,000 per day ang rental?” matinis na tanong ng Kongresista [13:25]. Sinabi niya na ang halagang ito ay mas mataas pa sa renta ng mga high-end luxury resort sa bansa. Sa katunayan, ang isang kilalang luxury resort sa Boracay ay nagkakahalaga lamang ng P22,500 per night, kalahati lang ng arawang upa ng isang lihim na bahay ng OVP. Mas lalo pang nag-igting ang pagdududa nang lumabas na sa loob lamang ng tatlong araw (Disyembre 27, 28, at 29), ang OVP ay gumastos ng P8.7 Milyon para sa mga renta, isang halagang equivalent na sa presyo ng isang bahay at lupa, lalo na sa probinsiya [47:28].

Nakatala sa mga dokumento na may kabuuang 34 na Acknowledgement Receipts ang isinumite para sa safe house rentals, na nagpapahiwatig ng posibleng 34 na iba’t ibang lihim na tirahan ang inupahan sa loob ng 11 araw na period na ito. Sa mga resibo pa lamang na nagkakahalaga ng P1 Milyon, nagtanong ang Kongresista kung ang halagang ito ay cover ba ng 11 araw o mas maikli pa. Sa huling punto ng diskusyon, lumabas na kung ang P1 Milyon ay ginastos sa loob lamang ng 4 na araw, ang arawang upa ay aabot sa P250,000—isang staggering na halaga na sadyang nakakapukaw ng damdamin at kuwestiyon [44:31].

COA: Compliance Lang, Hindi Truth at Reason?

Ang pinakabahalang revelation mula sa pagdinig ay ang limitasyon ng kapangyarihan at saklaw ng pagsusuri ng Komisyon sa Audit. Paulit-ulit na sinabi ni Atty. Camora ng COA na ang kanilang trabaho ay nakatuon lamang sa “compliance with the requirement” o pagsunod sa mga documentary checklist na nakasaad sa Joint Circular [15:11].

“Ang liquidation ah is merely a documentary checklist and does not actually show that the expenses are actually reasonable or even true,” diin ng Kongresista, na sinang-ayunan naman ni Atty. Camora [02:01].

Ang paninindigan ng COA na ang audit ay “more on submission of documents required” at “ministerial na lang” ang kanilang trabaho ay nagpababa sa moral ng mga mambabatas [23:47]. Sa esensya, basta’t nakumpleto ang mga paperwork—kahit pa ang gastos ay “unreasonable” o “Out of This World”—ang liquidation ay ituturing na tama.

“Kahit na sabihin nating hindi naman talaga natanggap ng isang tao yung amount… hindi talaga sinusuri ng COA… hindi kasama [sa] job description na suriin ito,” mariing pagtatapos ng Kongresista [28:13].

Dahil sa confidential na katangian ng pondo, inamin din ng COA na wala silang paraan o manpower para beripikahin kung ang mga taong nakalista sa Acknowledgement Receipts ay totoo, umiiral ba, o kung tunay ngang natanggap nila ang pera. Ang mga resibo, na ang tanging nilalaman ay ang halaga, pangalan/inisyal, at pirma ng tumanggap, ay itinuturing na sapat na ebidensya.

Ang Acknowledgement Receipt Bilang Isang Walang-Saysay na Ebidensya

Ang puso ng kontrobersya ay nakatuon sa mismong Documentary Evidence of Payment (DEP) na isinumite ng OVP, na walang iba kundi ang Acknowledgement Receipt (AR). Para sa P125 Milyong gastos—kasama na ang P14 Milyon para sa purchase of information, P10 Milyon sa transportation, at P40 Milyon para sa medical and food aid—ang AR ang nag-iisang patunay.

Ang Kongresista ay nagpahayag ng matinding pagkabahala, na ang nasabing AR ay maaaring “gawa-gawa lang” [27:46]. Mas pinalala pa ito ng paglantad na ang ilang AR ay initials lamang ang nakalagay sa pangalan ng tumanggap (hal. “J Cruz” sa halip na “Juan de la Cruz”) [29:05]. Kung ang ganitong klaseng “patunay” ay katanggap-tanggap na sa COA, ito ay nagbubukas ng malawak na posibilidad para sa pang-aabuso.

Ang audit observation memo (AOM) ng COA para sa unang quarter ng 2023 ay nagpakita pa ng kakulangan sa Documentary Evidence of Payment (DEP) bilang patunay ng disbursement. Inamin ni Atty. Camora na ang dahilan ay posibleng ang OVP staff, na nagmula sa Davao, ay gumamit ng lumang DILG Memorandum Circular (para sa LGUs) na hindi nagre-require ng DEP sa halip na ang kasalukuyang Joint Circular [01:00:17]. Ibig sabihin, ang modus operandi ng audit ay base pa sa nakagawian, at hindi sa bagong pamantayan.

Ang Tanong sa Likod ng Bulk Spending

Bukod sa mga safe house, ang iba pang mga gastos ay nagtaka rin sa komite:

P40 Milyon para sa Medical and Food Aid: Sa isa pang kaso (na covered ang 53 araw, mula Pebrero 6 hanggang Marso 29, 2023), nagpakita ang OVP ng P40 Milyon na ginastos para sa medical and food aid. Ito ay katumbas ng P84,000 per day [50:11]. Tinanong ng Kongresista kung ilan informant ba ang kanilang binigyan ng gamot at pagkain para umabot sa ganitong kalaking halaga araw-araw, na inihambing pa sa 420 sako ng bigas sa isang araw.

P14 Milyon para sa Purchase of Information: Ang halagang ito ay nakalagay lamang na ginastos, ngunit walang detalye kung gaano kaimportante ang impormasyon o sino ang nakinabang [19:31].

Sa huli, ang pagdinig na ito ay nagbigay-linaw sa isang malaking dilemma sa pamamahala ng pampublikong pondo. Kung ang ahensiya na siyang inatasang magbantay ay walang kakayahan—o jurisdiction—na kuwestiyunin ang katotohanan at katwiran ng mga gastusin, lalo na sa ilalim ng balabal ng confidentiality, nananatiling bukas ang pintuan sa potensyal na malawakang pang-aabuso.

Ang ministerial na pag-audit na ipinagtanggol ng COA ay nagpapahiwatig na ang pananagutan ay nakasalalay lamang sa mga signature at certification ng mga opisyal ng disbursing. Ngunit sa mata ng taumbayan, ang paggastos ng P125 Milyon sa loob lamang ng 11 araw—na may mga resibong kasing-halaga ng P250,000 per day sa renta—ay malayo sa katwiran at higit pa sa checklist compliance. Ang tanong ay nananatili: Sino ang magbabantay sa tagapagbantay kung ang mismong sistema ng audit ay bulag at walang ngipin? Ang kinahinatnan ng eskandalong ito ay magtatakda ng isang mapanganib na precedent sa transparency at accountability ng pondo ng bayan.

Full video: