P125-M Cash in a Bag at Libo-libong “Ghost Receipts”: Ang Nakakabahalang Sikreto sa Paggasta ng Confidential Funds ng OVP at DepEd

Uminit at halos bumaliktad ang komite ng Kongreso kasabay ng serye ng mga nakakagimbal na rebelasyon tungkol sa Confidential Funds (CF) ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd), na parehong pinamumunuan ni Bise Presidente Sara Duterte. Sa gitna ng matinding pagdinig, hindi lamang ang paglabag sa accountability ang natuklasan, kundi pati na rin ang nakakabahala at delikadong paraan ng paghawak ng cash na aabot sa P125 milyong piso, na kinuha sa bangko at sinasabing isinilid lang sa mga gym bag.

Ang kontrobersiya ay pumukaw sa damdamin ng mga mambabatas at ng publiko, lalo pa’t nagpapakita ito ng tila pagwawalang-bahala sa mga pamamaraan ng gobyerno at seguridad, na ang tanging layunin ay ang panagutin ang mga opisyal sa paggastos ng pondo ng bayan.

Ang P125-M na Istorya ng ‘Duffel Bag’

Isa sa pinakamalaking puntong pinag-usapan sa pagdinig ay ang hindi pangkaraniwang pag-withdraw ng napakalaking halaga ng salapi. Ayon sa testimonya ng Landbank, si Special Disbursing Officer (SDO) Gina Acosta ng OVP ay nag-encash ng kabuuang P125 milyong piso, na hinati sa apat na check, sa Landbank Show Boulevard Branch. Ang SDO sa DepEd naman, si Edward Farda, ay kumuha ng P37.5 milyon sa tatlong pagkakataon.

Nang tanungin ang Landbank manager na si G. Abaya kung paano kinuha ang P125M, lumabas ang nakakagulat na detalye: ang pera ay hindi kinuha gamit ang armored vehicle o special security transport, kundi isinilid lamang sa mga duffel bag o gym bag. Inamin ng Landbank official [01:13:40] na aabot sa tatlo hanggang apat na malalaking bag ang kinailangan para maipasok ang nasabing halaga. Idiniin din ng Landbank [01:06:41] na ang pagkuha ng ganoong kalaking cash ay “unusual” o hindi pangkaraniwan sa kanilang paningin.

Mariing kinuwestiyon ng mga kongresista ang modus operandi na ito. Ayon kay Congresswoman Janet Garin, ang pag-withdraw at pagbiyahe ng P125M sa kalagitnaan ng Metro Manila, na may matinding trapiko, ay isang matinding panganib [01:15:52]. Itinuturing itong pambihirang oportunidad para sa mga kriminal na magsagawa ng hold-up o pagnanakaw [01:03:00]. Bakit hindi gumamit ng armored vehicle o humingi ng security assistance mula sa bangko? Ayon sa Landbank, wala silang Memorandum of Agreement (MOA) para sa delivery ng cash, kaya’t ang responsibilidad ay nasa client [01:05:05].

Ang usapin ay tumungo sa kung saan dinala at itinago ang P125M na cash. Ayon kay Attorney Sanchez, ang Director for Admin and Finance ng OVP [01:20:41], ang opisina ni SDO Acosta ay isang maliit at shared cubicle lamang, at hindi niya alam kung may hiwalay na vault o safe na ginagamit ang SDO para sa pondo. Ang ideya na ang bilyong-bilyong pondo ng bayan ay maaaring nakatago lamang sa isang simpleng lalagyan sa isang shared office ay lubos na nakababahala at nagbibigay ng hinala [01:21:17].

Dahil sa mga katanungang hindi masagot ng kasalukuyang Landbank manager na si G. Abaya, na nagsimula lamang sa puwesto noong Enero 2024, naghain ng mosyon ang komite upang ipatawag ang dating Landbank manager, si Ms. Villeta Constantino, upang magbigay-linaw sa proseso ng cash advance sa panahong naganap ang mga transaksyon [01:00:32].

Ang 4,500 na Resibo at ang Isyu ng ‘Ghost Recipients’

Ang pangunahing problema sa liquidation ng CF ay ang paggamit ng tinatayang 4,500 Acknowledgement Receipts (ARs) bilang tanging batayan ng paggastos sa P62.5 milyong pondo ng bayan [02:20:00]. Ayon kay Congressman Zialonto Adiong, ang P500M CF ng OVP at P12.5M CF ng DepEd, na nagkakahalaga ng P62.5M na utilized funds, ay solely na nilikida gamit ang mga ARs, na walang kalakip na Official Receipts (OR), invoices, o anumang patunay ng pagkakakilanlan ng mga tumanggap ng pera [02:37:38].

Ang Commission on Audit (CoA) representative na si Attorney Kamora, ay kinumpirma na ginagamit ang mga ARs para sa purchase of information at rewards [03:40:48]. Gayunpaman, ang rewards ay nangangailangan ng karagdagang Certificate of Success, na hindi naman naisumite sa lahat ng kaso [03:49:54].

Mas nagdagdag ng intriga ang kaso ni Mary Grace P. [02:44:00]. Ang pangalan niya ay nakita sa ARs, subalit dahil sa kawalan ng supporting documents, hindi mapatunayan ng komite kung totoo o buhay ba talaga si Mary Grace P. Dahil dito, nagpahayag ang ilang mambabatas ng isang “pabuya” [02:51:50] na P1 milyong piso sa sinumang makakapagbigay ng impormasyon o makakapagturo kay Mary Grace P. upang ma-beripika ang kanyang pagkatao at ang paggamit ng pondo. Ito ang naging simbolo ng hinala ng komite na may ghost recipients sa listahan.

Bukod pa rito, may lumabas na magkatulad na pangalan sa mga ARs ng OVP at DepEd, subalit may magkaibang pirma [03:09:48]. Isang halimbawa ang pangalang “Koy V.” na lumabas sa resibo ng OVP (September 17, 2023) at sa DepEd (walang petsa ng pag-encash). Ang pagdududa ni Congressman Adiong [03:07:00] ay umiikot sa kung paanong ang dalawang magkaibang ahensya, na pinamumunuan ng iisang tao, ay may dalawang indibidwal na may parehong pangalan, parehong apelyido, at may magkaibang pirma.

Ang paggamit ng mga questionable na ARs ay itinuturing ni Adiong [03:32:30] na tip of the iceberg lamang at nagbubukas ng “floodgates of questions” tungkol sa wastong paggamit ng public funds. Ang prosesong ito ayon sa kanya ay “open to abuse” [03:37:26].

Ang Pagliban at Pagtanggi ng mga Opisyal

Ang pagdinig ay lalong nagpainit dahil sa paulit-ulit na pagliban ng ilang opisyal ng OVP at DepEd. Sina Assistant Secretary Lswell Orono, Gina Acosta, Sunshine Farda, at Edward Farda ay hindi sumipot, madalas dahil sa umano’y “official travel” [01:04:00].

Kinondena ng komite ang mga palusot na ito. Tinawag ni Attorney Lopez ang dahilan ni Orono na “unjustifiable reason” [01:37:00] at hindi katanggap-tanggap dahil hindi ito ang unang pagkakataon na umabsent ang opisyal. Dagdag pa, ang pag-absent ng mga opisyal, sa kabila ng subpoena at contempt orders, ay itinuturing na “aggravating circumstance” [02:20:00] at isang “deliberate refusal” at “deliberate way to frustrate the proceedings” [01:32:22] ng komite.

Ipinaliwanag ni Atty. Sanchez [06:09:00] na ang Travel Authority para sa Chief of Staff at Assistant Chief of Staff ay iniaatas sa Head of Agency—ang Bise Presidente—na siyang pumipirma sa mga ito. Ang katwirang ito ay lalong nagpalala sa pagdududa, lalo pa’t nagpahayag ng intensyon ang mga mambabatas na magpataw ng administrative sanctions [06:57:00] at ipatupad ang contempt/arrest orders laban sa mga patuloy na umiiwas. Ang Sergeant at Arms ay inatasan [01:06:51] na makipag-ugnayan sa chief of police ng sinasabing pinuntahan nilang lugar upang ipatupad ang mga arrest order.

Ang pagpapatuloy ng mga opisyal sa pagliban ay nagpapahiwatig ng hindi lamang pagbalewala sa checks and balances ng Kongreso, kundi pati na rin sa kasiguraduhan ng mga pondo ng bayan.

Sa huling bahagi ng pagdinig, mariing inisa-isa ni Congresswoman Garin ang mga legal citation, kabilang na ang kaso ng Balag vs. Senate of the Philippines [01:17:30], na nagpapatunay na ang pagdalo sa imbestigasyon ng Kongreso ay mandatory at ang hindi pagtupad dito ay may kaukulang criminal sanction sa ilalim ng Revised Penal Code.

Ang iskandalong ito ay patuloy na nagpapalakas sa panawagan ng publiko para sa mas matinding transparency at accountability sa paggamit ng Confidential Funds. Sa harap ng mga gym bag na puno ng cash at libo-libong ghost receipts, malinaw na ang komite ay hindi titigil hangga’t hindi nasasagot ang bawat katanungan tungkol sa kung paano at saan napunta ang pondo ng taumbayan. Ito ay isang laban hindi lang para sa Kongreso, kundi para sa bawat Pilipinong nagtataguyod ng tapat at malinis na pamamahala.

Full video: