Nabulgar: Ang Serye ng mga ‘Coincidence’ at ang Pagsasalaula ng Katotohanan sa Gitna ng Mainit na Imbestigasyon sa ‘Drug War’

Sa isang pagdinig ng Kongreso na binalutan ng tensiyon at seryosong mga paratang, lantaran nang sinubok ang kredibilidad ng dalawang matataas na opisyal ng pulisya—sina dating Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) General Manager Royina Garma at National Police Commission (NAPOLCOM) Commissioner Edilberto Leonardo. Ang pagdinig na ito, na nakasentro sa matagal nang kontrobersiyal na “drug war” ng nakaraang administrasyon, ay nagbunsod ng serye ng mga ‘coincidence’ at pagkakasalungatan sa mga testimonya na tila nagpapatunay sa pag-iral ng isang malawak at organisadong sistema ng impunidad.

Ang paghahanap sa katotohanan ay hindi lamang umiikot sa mga alegasyon ng extrajudicial killings (EJK) at ang Davao Death Squad (DDS) style operations, kundi maging sa mga koneksyon at gantimpala na iginawad sa mga opisyal na sinasabing naging mga pangunahing tagapagpatupad nito. Sa bawat pagtatanong ng mga mambabatas, lalong nagiging klaro na ang tila indibidwal na mga aksiyon ay bahagi ng isang mas malaking puzzle na nag-uugnay sa kapangyarihan at karahasan.

Ang Davao Nexus: Ang mga ‘Lucky Few’ sa Kapangyarihan

Sina Garma at Leonardo ay parehong nag-ugat sa Davao. Si Leonardo, na nagsilbi nang matagal sa Region 11, ay nagkaroon ng tatlong hiwalay na stint sa Davao Region simula noong 1998, at naging Regional Director pa noong 2016. Samantala, si Garma ay naging close din kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte noong siya pa ay mayor ng lungsod. Ang kanilang malapit na ugnayan sa dating Pangulo ay naging isang mahalagang bahagi ng kuwento.

Ibinida ng mga mambabatas ang mabilis at magandang career trajectory ng dalawang opisyal. Sa kabila ng pagkakaugnay sa mga kontrobersiyal na operasyon, sila ay naitalaga sa mga matataas na posisyon na may seguridad sa panunungkulan (fixed term), tulad ng NAPOLCOM Commissioner at PCSO General Manager, at maging Undersecretary. Ang tanong na ibinato sa kanila ay kung ang kanilang mga appointment ba ay isang uri ng pabuya para sa pagiging “mga opisyal na malapit kay LTA (Duterte)” [04:34] at ang pagpapatupad ng estilo ng drug war na naging katangian ng Davao.

Ipinunto na ang mga ganitong posisyon ay itinuturing na ‘secured’ [08:19], na nagpapahirap sa pagtanggal sa kanila sa kabila ng mga isyung nakapalibot sa kanilang mga pangalan. Ito ay nagpapakita na sa halip na harapin ang mga paratang, tila binigyan pa sila ng proteksiyon sa ilalim ng gobyerno.

Ang ‘Web’ ng Pagkakaila: Sino ang Nagsasabi ng Totoo?

Isa sa mga pinakamalaking pagkakasalungatan na lumabas sa pagdinig ay ang isyu ng denial at selective memory. Si Commissioner Leonardo ay paulit-ulit na itinanggi na kilala niya si Colonel Padila, bukod sa kanilang paghaharap sa kasalukuyang komite. Gayunpaman, dalawang hiwalay na opisyal, si Colonel Padila mismo at si Colonel Garma, ang nagpatunay na nagkita-kita at nagkaroon ng presensiya sa opisina ni Commissioner Leonardo [13:49].

“Paano na mangyayari na ang isang tao ay nagsasabing nandoon siya, at ang isa namang tao, na hindi naman kasama sa kuwento, ay kinukumpirma ang presensiya ng lalaking iyon, at ikaw (Leonardo) ay nagsasabing hindi iyon nangyari?” [14:16]. Ang linyang ito ng pagtatanong ay nagbigay-diin sa posibilidad na sadyang may tinatago o sinasalaula ang katotohanan ang mataas na opisyal. Ang pagkakaila ni Leonardo ay hindi na lamang usapin ng simpleng pagkalimot; ito ay naging isyu ng sinumpaang testimonya at kredibilidad sa harap ng mga mambabatas.

Hindi rin nakaligtas si Garma sa pagdududa. Ibinunyag ni Padila at iba pang testigo, tulad nina Mr. Tan at Mr. Magdadaro, ang pagkakaugnay ni Garma sa mga operasyon na DDS-style. Maging ang kanyang stint bilang OIC police chief sa Cebu City noong 2018 ay nagkaroon ng alingasngas, kung saan nagreklamo si dating Mayor Tommy Osmeña hinggil sa agresibong pagpapatupad ng drug war na humantong sa maraming pagkamatay [12:51]. Ang komite ay nagpasa ng mosyon na imbitahan si Osmeña sa susunod na pagdinig, isang hakbang na nagpapahiwatig ng seryosong pagdududa sa pamamaraan ni Garma.

Ang Pagbaba sa Davao Penal Colony: Ang Siningil na Katotohanan

Ang pinaka-esplosibong bahagi ng pagdinig ay ang testimonya na nag-uugnay kay Garma sa kaso ng pagpatay sa tatlong foreign nationals (Chinese Nationals) sa loob ng Davao Penal Colony (Dapecol) noong 2016. Ang testigo na si Jimmy Fortalejo (Fortalesa) ay nagbigay ng affidavit na nagdiin kay Garma.

Bagama’t mariing itinanggi ni Garma ang kanyang pagkakaugnay sa patayan, napilitan siyang aminin na binisita niya si Fortalejo [34:01] at nagbigay ng pera. “Binigyan namin siya ng pera para makasurvive siya sa loob,” [34:41] ang kanyang pahayag, na lalong nagpaalab ng hinala. Para sa mga mambabatas, ang pag-amin na ito ay nagpapakita ng isang pribadong ugnayan sa isang testigo na direktang nag-uugnay sa kanya sa isang krimen—isang bagay na lubhang hindi karaniwan para sa isang mataas na opisyal.

Ang isyu ng phone records ay naging sentro ng imbestigasyon hinggil kay Fortalejo. Igiit ni Fortalejo na si Garma mismo ang tumawag sa kanya noong Agosto 2016 para ipaalam ang utos. Dito kinuwestiyon si Garma kung prepaid ba o postpaid ang kanyang telepono noon [50:20]. Ang pagtatanong ay naging matindi, at ang banta ng contempt ay isinabing tila nakita na ng mga mambabatas ang mga records. Dahil dito, nagpasa ng mosyon ang komite na hingin sa National Telecommunications Commission (NTC) at sa mga telco ang lahat ng call records nina Garma at Fortalejo mula 2015 hanggang 2017 [53:29], upang makita kung nagkaroon ba talaga ng komunikasyon noong panahong iyon. Ang aksiyong ito ay isang malaking pag-asa na matuklasan ang katotohanan, na ngayon ay nakasalalay sa digital footprint.

Ang ‘Coincidence’ na Hindi Na ‘Coincidence’

Ang naging pangunahing tema ng pagdinig ay ang paulit-ulit na paglitaw ng dalawang opisyal na ito sa iba’t ibang kontrobersiya. Ipinunto ng mga mambabatas ang mga sumusunod na ‘coincidence’ [01:02:12]:

Paglilingkod sa Davao: Parehong naglingkod sa Davao sa ilalim ni Duterte, at nagpatupad ng drug war na may katulad na istilo.

Mabilis na Pag-angat: Parehong nailuklok sa matataas at secure na mga posisyon sa maikling panahon.

ICC at Allegasyon: Parehong nakaugnay at nababanggit sa kaso ng International Criminal Court (ICC).

Maraming Testigo: Apat na magkakaibang indibidwal—sina Padila, Fortalejo, Tan, at Magdadaro—ang pare-parehong nagturo sa kanila, na may detalye ng kaso at petsa, sa kabila ng kawalan ng ugnayan sa isa’t isa.

Para sa mga kongresista, ang ganitong mga pattern ay hindi na maaaring ituring na simpleng pagkakataon o coincidence. “Para sa isang average minded person, paano mangyayari na ang apat na indibidwal na hindi nagtatrabaho nang magkasama ay magbabanggit ng parehong dalawang pangalan, na nagbanggit ng isang espesipikong kaso at petsa, maliban na lamang kung may nagdidikta sa kanilang affidavit?” [01:02:26]. Ngunit iginiit din na ang kuwento ng apat ay tila lubos na magkatugma, na nagpapahirap sa pagpapalagay na ito ay gawa-gawa lamang.

Ang pagtatapos ng sesyon ay nag-iwan ng matinding hamon sa mga opisyal na inakusahan. Nanatili silang nakatayo sa kanilang pagkakaila [58:15], ngunit ang seryosong mga pagkakasalungatan sa kanilang testimonya, lalo na ang pagtanggi ni Leonardo sa pagkakakilala kay Padila na kinumpirma naman ni Garma, at ang isyu ng phone records ni Garma, ay nagdudulot ng isang malaking bitak sa pader ng kanilang depensa.

Ang pagdinig ay nagsilbing isang snapshot ng matagal nang hidwaan sa pagitan ng mga naghahanap ng pananagutan at ng mga nagtataguyod ng drug war. Habang hinihintay ang mga call records mula sa NTC at ang testimonya ni dating Mayor Osmeña, nananatiling bukas ang tanong: Gaano kalaki at gaano kalalim ang impluwensiya ng Davao nexus sa sistema ng kapangyarihan at impunity ng bansa? Tanging ang paghukay sa katotohanan, maging ito man ay nakatago sa memorya ng tao o sa digital records, ang makakapagbigay ng liwanag at katarungan sa mga biktima ng madilim na kabanatang ito ng kasaysayan.

Full video: