Sa Gitna ng Nag-aalab na Katotohanan: Bakit Nagmadali ang Pilipinas na Itakas si Duterte Patungong The Hague at Sino ang Nagbigay ng Lihim na Utos?

Umigting ang tensiyon at sumiklab ang damdamin sa isang pambihirang pagdinig sa Senado, kung saan nagulantang ang publiko sa paglantad ng mga detalye tungkol sa operasyon sa likod ng agarang pag-aresto at paghahatid kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (PRRD) sa The Hague, Netherlands. Sa pamumuno nina Senador Imee Marcos, ang tagapangulo ng komite, at Senador Ronald “Bato” Dela Rosa, nagmistulang interrogation ang pagdinig sa mga opisyal ng ehekutibo, kabilang na sina Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla, PNP Chief Police General Romel Marville, at Special Envoy on Transnational Crime Ambassador Marcos Lacanilao.

Ang kinahinatnan ng pagdinig ay hindi lamang nagbunga ng mga nakakagulat na pag-amin, kundi nagtapos din sa contempt citation laban kay Ambassador Lacanilao dahil sa kaniyang ‘iwas-sagot’ at ‘nakalilitong’ testimonya. Higit pa sa legal na usapin, ang mga natuklasan ay nagbukas ng mas malalim at mas seryosong tanong: Sino ang tunay na nagbigay ng utos para sa secret flight na ito, at bakit tila mas pinili ng mga opisyal ang pagtatago at ang pagtatakwil sa soberanya ng Pilipinas?

Ang Pag-amin at ang ‘Pagmamadali’ na Walang Hukuman

Nagsimula ang pagdinig sa isang diretsahang pag-amin ni Justice Secretary Remulla. Mariin niyang iginiit, “I will admitted that I gave the clearances to number one serve the warrant of arrest as I saw it as I fit and number two to fly him to The Heg to be surrendered under section 17 of Republic Act 9851” [01:45]. Ang kaniyang pag-amin na nagbigay siya ng clearance para isilbi ang warrant at ipabiyahe si PRRD sa The Hague ay nagbigay linaw sa papel ng Departamento ng Hustisya sa kontrobersiyal na operasyon.

Ngunit ang pag-amin na ito ay agad na kinuwestiyon nina Senador Marcos at Dela Rosa, na nagtatanong kung bakit nagkaroon ng ganoong pagmamadali [04:12]. Iginigiit ni Senador Marcos na dahil ang operasyon ay may kinalaman sa isang warrant (ICC Red Diffusion/Warrant of Arrest), walang reglementary period na nag-uutos sa agarang aksyon, lalo na ang pagbiyahe. Ang malaking punto ng mga senador ay ang malinaw na pagbalewala sa Article 125 ng Revised Penal Code o ang simpleng proseso ng due process—ang pagharap muna ng dating pangulo sa isang competent local court [01:01:52].

Ang katwirang may sakit si PRRD ay sinagot ng madiin ni Senador Dela Rosa, na nagtaka kung bakit premeditated at sinakay kaagad sa eroplano ang dating Pangulo sa halip na dalhin sa isang RTC o ipakulong sa isang lokal na piitan [09:25]. Para sa mga senador, ang hindi pagdaraos ng legal na proseso sa Pilipinas ay tila isang senyales ng pagtalikod sa legal na karapatan at soberanya ng bansa.

Ang Kalasag ng ‘Executive Privilege’ at ang Evasive na Sagot

Ang pinakamalaking roadblock na hinarap ng komite ay ang paulit-ulit na paggamit ng executive privilege ni PNP Chief General Marville, lalo na nang tanungin siya ni Senador Marcos kung sino ang nagbigay ng utos para pasakayin si Duterte sa pribadong jet [04:31]. Nagpahayag si Marville, “I’ll invoke my executive privilege” [03:05], na sinundan din ni Remulla na nagreklamo na sila ay “binubully” [03:22].

Maliwanag na iginigiit ng mga opisyal ng ehekutibo na ang kanilang internal deliberations, lalo na sa top level, ay executive privilege at hindi pwedeng ilantad sa publiko. Ngunit kinontra ito ni Senador Marcos, na nagbigay-diin sa desisyon ng Korte Suprema sa Senate versus Ermita, na nagsasabing ang pag-aresto sa isang tao ay hindi isang quintessential and non-delegable power of the president [06:48]. Kaya naman, ang pagtanggi ng mga opisyal na pangalanan ang nag-utos sa pagbiyahe ay tila nagpapahiwatig ng isang cover-up at isang sadyang pagtatago ng katotohanan.

Ito ay lalong nagpalala sa pagkadismaya ni Senador Dela Rosa, na nagtanong kung bakit nagiging madali para sa mga opisyal na magtago sa likod ng isang legal na doktrina sa halip na magbigay ng simpleng sagot sa tanong ng komite—Sino ang nag-utos? [01:03:54]. Ang patuloy na pag-iwas ay nagbigay-diin sa palagay na may mas mataas na kapangyarihan sa likod ng operasyon na pilit itinatago.

Ang Lihim na Operasyon ng ICC at ang Tulong ng ‘Kaibigan’

Ang mas nakakagulat na bahagi ng pagdinig ay ang paglantad ni Senador Marcos sa mga detalyadong impormasyon tungkol sa lihim na operasyon ng ICC sa Pilipinas. Ibinunyag niya ang pagdating at pag-ikot ng mga ICC personnel, kabilang sina Maya Destura Bracken (Interpreter) at William Rosado Rosato (Abogado ng ICC) noong Oktubre ng nakaraang taon (2024), na matagal bago ang kontrobersiyal na arrest [16:22].

Higit sa pagdating, ipinakita ni Senador Marcos ang malalim na kooperasyon na natanggap ng mga dayuhan. Sila ay nakakuha ng iba’t ibang confidential na dokumento:

Police blotters at evidence mula sa mga presinto (gaya ng Police Station 6 sa Batasan Hills) [22:21].

Medical records (na confidential at mahirap makuha kahit ng mga senador) [25:07].

Financial at forensic records.

Pati na rin ang CCTV footage at detalye ng tactical operations ng pulisya [25:18, 21:26].

Kinontra ni Senador Marcos ang mga opisyal sa ehekutibo, na nagsabing wala silang alam o hindi sila nakatanggap ng request mula sa ICC [28:35]. Nagpahayag ng matinding pagtataka ang Senadora, na sinabing kahit ang mga senador ay nahihirapan kumuha ng ganoong klaseng dokumento, ngunit ang mga dayuhang investigator ay madali itong nakuha [21:40]. Sa katunayan, binanggit niya na mayroong Colonel Romel Avenido na itinuturo at nabanggit ng ICC na tumulong sa kanila [23:02].

Mas nagbigay-diin si Marcos sa bilyon-bilyong pisong Intelligence Funds (CIF) na inilaan sa OVP, AFP, PNP, at iba pang ahensya. Ngunit sa kabila ng napakalaking pondo na ito, walang kahit sino sa mga ahensya ang nakadama o nakabalita na may nag-o-operate na mga dayuhang ICC investigator sa bansa simula pa noong Oktubre [28:17]. Ang kawalan ng kaalaman na ito, o ang sadyang pagtanggi sa katotohanan, ay nagpinta ng larawan ng posibleng betrayal o kabulukan sa loob ng gobyerno.

Ang Pagbagsak ni Ambassador Lacanilao: Mula Overseer Hanggang Contempt

Ang rurok ng dramatikong pagdinig ay ang testimonya ni Ambassador Marcos Lacanilao, ang Special Envoy on Transnational Crime. Inamin niyang siya ay nandoon sa Villamor Air Base [44:47], nag-oversee ng operasyon [47:52], sumakay sa pribadong eroplano, at nanatili pa sa The Hague ng dalawang araw [50:06].

Ngunit ang mga kasunod na sagot ni Lacanilao ay naging daan sa kaniyang tuluyang pagbagsak. Nang tanungin kung bakit siya sumama at kung alam ba niyang dadalhin si PRRD sa The Hague, iginiit niya na hindi niya alam [50:06]. Ang kaniyang katwiran na siya ay nag-volunteer dahil walang passport ang mga kasamahan niya sa PCTC ay kinontra ni Senador Dela Rosa, na nagtanong, “Ikaw lang ‘yung may passport may visa Kaya alam mo na na itatangay sa ibang bansa?” [51:41].

Ang pinakamalaking kontradiksyon ay lumabas nang ipakita ni Senador Marcos ang dokumento ng transfer of custody kung saan pumirma si Lacanilao. Nakasaad sa dokumento na siya ay pumirma “in behalf of the Republic of the Philippines” [57:04], ngunit iginigiit ni Lacanilao na ang kaniyang intensiyon ay irepresenta ang “Interpol NCB Manila” [58:43]. Kinlaro ni Senador Marcos na sa harap ng batas, ang masusunod ay ang dokumentong pinirmahan niya, hindi ang kaniyang intensiyon [01:00:26].

Dahil sa paulit-ulit na pagiging iwas at misleading ng kaniyang mga sagot, at ang kawalan niya ng kaalaman o pag-aangking hindi niya alam ang mga pangyayaring siya mismo ang nandoon [01:03:01], napuno si Senador Bato Dela Rosa. Sa galit, iginiit niya ang isang motion: “Madam chair I am I moved to set in contemp Ambassador Lakanilao” [01:03:17]. Walang tumutol, at inaprubahan ng komite ang contempt citation, na nagtatapos sa isa sa pinakamainit at pinakakontrobersiyal na sesyon ng Senado sa kasaysayan ng Pilipinas.

Ang Walang Sagot na Tanong at ang Soberanya ng Pilipinas

Ang insidente ng contempt citation ay hindi lamang pagpaparusa sa isang opisyal, kundi isang emosyonal na reaksyon sa tila pagsisinungaling at panlilinlang sa publiko. Ang buong pagdinig ay nagpinta ng isang malinaw na larawan: isang operasyon na labis na minadali, na may malaking tulong mula sa loob ng gobyerno, at sinubukan itago sa ilalim ng executive privilege at evasive answers.

Ang mga senador ay nagtanong kung bakit, sa kabila ng pagkakaroon ng apat na magkakahiwalay na imbestigasyon sa bansa (Quadcom, Senate Blue Ribbon, DOJ Task Force, at ang ICC mismo) [32:15], hindi na lang nagsampa ng kaso ang administrasyon laban kay PRRD sa isang lokal na hukuman, gamit ang mga ebidensyang galing din naman sa Pilipinas [40:18]. Ang paglipad ni Duterte patungong The Hague, na isinagawa nang mabilisan at palihim, ay nagpapatunay sa takot ng administrasyon, o mas masahol pa, sa kakulangan ng tiwala nito sa sarili nating sistema ng hustisya at paghusga.

Ang isyu ay hindi na lamang tungkol kay Duterte, kundi tungkol sa soberanya at dignidad ng Republika. Sa pag-amin ni Remulla, sa pagtatago sa likod ng executive privilege, at sa contempt citation laban sa isang opisyal na pumirma in behalf of the Republic, ang publiko ay naiwan sa isang malaking misteryo: Saan ba talaga nakatayo ang Pilipinas sa isyu ng hustisya, at sino ang tunay na pinagsisilbihan ng mga opisyal na pinagkatiwalaan ng bayan? Ang paghahanap sa katotohanan ay patuloy, at ang sagot sa Sino ang nag-utos? ay nananatiling nakalutang, naghihintay na maibunyag.

Full video: