IMPEACHMENT COURT, SUMIKLAB ANG GALIT AT TENSYON: Bato-Pimentel Nagkainitan; Escudero, Naglatag ng Katotohanan vs. Pagmamadali

Ang bulwagan ng Senado, na karaniwang lugar ng matahimik at pormal na pagtalakay sa batas, ay naging arena ng matinding emosyon at banggaan ng mga legal na pananaw kasunod ng pagtalakay sa impeachment complaint laban kay Bise Presidente Sara Duterte. Sa isang sesyon na tumagal nang ilang oras at naglantad sa mga sensitibong isyu ng pulitika at proseso, sumiklab ang tensyon sa pagitan ng mga senador, lalo na nang pag-usapan kung kailan opisyal na magko-“convene” ang Mataas na Kapulungan bilang isang Impeachment Court.

Ang sentro ng alitan ay bumaling sa teknikalidad ng Konstitusyon at mga patakaran ng Senado, isang detalye na nagbunsod ng mainit na pagtatalo nina Senador Ronald “Bato” Dela Rosa at Senate Minority Leader Aquilino “Koko” Pimentel III. Ang kanilang pag-iinit ay nagdulot ng pagkabahala, na nagpapahiwatig na ang kaso ni Bise Presidente Duterte ay hindi lamang tungkol sa legalidad, kundi isa ring labanan ng pulitikal na diskarte at paggalang sa mga naunang presedente.

Ang Matalim na Banggaan: Koko vs. Bato

Nagsimula ang pagtatalo matapos na imungkahi ni Senador Joel Villanueva na manumpa na si Senate President Francis “Chiz” Escudero bilang presiding officer ng Impeachment Court [03:25], at susundan ito ng panunumpa ng mga senador bilang ‘senator judges’ sa sumunod na araw.

Ngunit dito pumasok ang matinding pagtutol ni Senador Bato Dela Rosa. Nagbigay siya ng paglilinaw na, bagaman magaganap ang panunumpa, hindi pa dapat ituring na nag-convene na ang Senado bilang impeachment court [04:09]. Ayon kay Dela Rosa, batay sa kanilang orihinal na napagkasunduan, ang opisyal na pag-uumpisa at pag-convene ng impeachment court ay sa Miyerkules, Hunyo 11 pa [04:18].

Ang paninindigan ni Dela Rosa ay agad tinutulan ni Senador Koko Pimentel. Para kay Pimentel, ang panunumpa ng mga senador ay siyang hudyat ng pormal na pag-convene ng Impeachment Court, alinsunod sa proseso ng Konstitusyon [05:05]. Giit niya, ang pagtawag ng presiding officer sa sesyon at ang panunumpa ng mga miyembro ay sapat na upang makilala ang Senado bilang isang hukuman, at hindi na ito dapat pang ipagpaliban.

Ang tensyon ay lalong tumaas nang itanong ni Dela Rosa kay Escudero ang isang kritikal na punto: kung ang panunumpa ng lahat ng senador ay awtomatikong magti-trigger sa pag-convene ng Impeachment Court [07:41]. Ang tanong na ito ay isang precondition sa kanyang boto. Ipinaliwanag ni Dela Rosa na kung ang panunumpa ay agad magbubukas ng korte, magbibigay siya ng objection sa mosyon [13:22].

Ito ay naglalantad ng isang malaking political trap. Ipinaliwanag ni Senador Pia Cayetano na ang pagkakaunawaan (sa kasunduan sa likod ng kamera) ay tahimik tungkol sa isyu ng pag-convene—na ang oath-taking ay hindi dapat mag-trigger nito [19:17]. Ang pag-aalala ni Dela Rosa, at ng iba, ay ang ma-trap sila sa isang posisyon na sila ay bumoto pabor sa pag-convene nang hindi pa nakakapaghanda, o nang hindi naibibigay ang kanyang privilege speech [22:24].

Ang Deputy Minority Leader na si Senador Risa Hontiveros naman ay nag-apela sa kapwa senador na tuparin ang pinaghirapang kompromiso [17:19]. Ipinaliwanag niya na pumayag ang Minorya sa paghati-hati ng orihinal na mosyon—na i-refer muna sa Committee on Rules at manumpa lamang ang Senate President ngayong gabi (Hunyo 9), ang mga senador bukas (Hunyo 10), at ang aktwal na trabaho ng korte ay sa Miyerkules (Hunyo 11) pa [16:52].

Ang palitan ng matatalim na salita ay humantong sa isang stalemate [22:14]. Sa huli, upang matuldukan ang hindi pagkakaunawaan, tinapos ni Senador Villanueva ang usapan at inulit ang kanyang mosyon, kasabay ang paglilinaw na ang panunumpa ng mga senador ay magko-constitute sa korte, ngunit hindi pa ito nag-convene [28:20]. Ang mosyon ay naaprubahan.

Ang Pagtindig ni Chiz: Depensa ng Senado

Matapos manumpa si Senate President Francis “Chiz” Escudero bilang presiding officer [27:12], bumaba siya sa pwesto upang magbigay ng isang mahaba at emosyonal, ngunit malinaw na manifestation [30:31]. Ang kanyang pahayag ay hindi lamang tumugon sa nag-init na debate, kundi isa ring matibay na depensa sa integridad at proseso ng Senado.

Una, tinukoy niya ang kakulangan sa aksyon ng Mababang Kapulungan. Ibinunyag ni Escudero na inupuan ng Kamara ang impeachment complaint laban kay VP Duterte nang mahigit dalawang buwan—sa kabila ng probisyon ng batas na nagsasabing dapat itong “immediately” na i-refer sa Committee on Justice [34:02].

“Nasaan yung mga nagrereklamong dapat agad-agad?” tanong ni Escudero [34:28]. Ang isyu ng ‘agaran’ o ‘forthwith’ ay kanyang pinaliwanag. Binanggit niya ang mga desisyon ng Korte Suprema na ang “forthwith” ay nangangahulugang “within a reasonable time which may be longer or shorter period according to the circumstances of a particular case” [35:15]. Para kay Escudero, ang interpretasyong ito ay nagpapatunay na hindi dapat madaliin ang proseso, lalo na kung ang mga nagrereklamo mismo ay nagpabaya nang mahigit dalawang buwan.

Pangalawa, mariin niyang iginiit ang prinsipyo ng impartiality at ang paggalang sa presedente.

Impartiality: Ipinahayag ni Escudero ang kanyang tungkulin na maging pantay at parehas sa pagtingin [38:23]. “Hindi ako makikinig, susunod o magpapadala sa sinumang pabor sa impeachment at ayaw kay Vice President Duterte. Hindi ako magpapadala sa ayaw sa impeachment at gusto si Vice President Duterte,” pagdidiin niya [38:13]. Idiniin niya na ang babaeng sumisimbolo ng hustisya ay nakapiring, na nangangahulugang walang kinakampihan [38:39].

Presedente: Isa-isa niyang inilahad ang mga nakaraang kaso:

Estrada Impeachment: Tumigil ang trial noong recess, at dinismiss ang reklamo nang mag-walkout ang mga prosecutor [39:26].

Corona Impeachment: Nagsimula ang trial pagkatapos ng Christmas break [40:17].

Gutierrez Impeachment: Dinismiss ng Senado ang reklamo matapos mag-resign si Ombudsman Gutierrez, nang hindi na nag-convene bilang Impeachment Court [41:00].

Ang mga presedenteng ito ay nagpapatunay na ang Senado ay may kapangyarihang magdesisyon at magpatakbo ng proseso batay sa kanilang sariling panuntunan at sa legal na paraan, at hindi lamang dahil sa emosyon o panggigipit ng iilang sektor.

Ang Isyu ng Pagtawid sa Susunod na Kongreso

Isa pang kritikal na punto ang ipinaliwanag ni Escudero: ang usapin kung ang kaso ay tatawid ba sa susunod na Kongreso (ika-20 Kongreso) kung hindi matatapos ang paglilitis bago mag-Hunyo 30 [45:57].

Bagaman marami ang may iba’t ibang opinyon, sinabi ni Escudero na ang kanyang posisyon ay tatawid ito [46:15]. Binasa niya ang mga deliberasyon ng Constitutional Commission (ConCom) na nagsasabing ang impeachment proceedings ay judicial in nature, at hindi dapat maapektuhan ng adjournment ng sesyon [46:36].

“Ang prinsipyo pa ng batas na nagsasabing anumang sinimulan dapat lamang tapusin,” dagdag pa niya [48:09].

Gayunpaman, binigyang-diin niya na hindi pwedeng “itali” ng kasalukuyang Kongreso ang kamay ng susunod na Kongreso, at ang desisyon ay kailangang kumpirmahin o i-reject ng ika-20 Kongreso [48:50].

Ang Pasya at Ang Hatol ng Kasaysayan

Sa pagtatapos ng kanyang pahayag, binigyang diin ni Escudero na ang lahat ng debate—maging ang legalidad ng mga punto—ay ang Korte Suprema lamang ang pwedeng magpasya [51:59].

“Sino man ang manalo sa botuhan hindi nangangahulugang tama. Sino man ang matalo hindi nangangahulugang mali. Yun ang gusto ng nakararami,” aniya [51:10].

Kinilala niya ang pagpapahayag ng opinyon ng publiko at ang panggigipit na natanggap niya bilang bahagi ng burden of leadership [49:53], ngunit nanawagan siya sa mga kasamahan sa Senado na galangin ang magiging resulta ng botohan [53:01].

Ang sesyong ito ay nagpapakita na ang proseso ng impeachment ay hindi lamang isang pagbabasa ng reklamo at pagdinig ng testigo. Ito ay isang masalimuot na labanan ng pulitika, batas, presedente, at personal na integridad—isang kaganapan na nagpapatunay na ang Senado ay mananatiling tapat sa Konstitusyon at hindi magpapadala sa init ng emosyon. Ang matinding debate na ito ay tiyak na magiging bahagi ng kasaysayan, at ang bawat desisyon ay hahatulan hindi lamang ng publiko, kundi ng panahon. Sa huli, ang pagiging pantay at parehas ay nananatiling pundasyon ng mataas na kapulungan, sa gitna man ng tensyon at sigalot

Full video: