IBINULGAR SA KONGRESO: ROYINA GARMA, IKINALABOSO DAHIL SA ‘PAGSISINUNGALING’ TUNGKOL SA ‘SPECIAL CONNECTION’ SA DUTERTE ADMIN AT MAHIWAGANG BIYAHE BAGO ANG IMBESTIGASYON

ANG MAHIHIRAP NA TANONG, AT ANG MALALIM NA KONTEMPT

Sa isang iglap, nagbago ang kapalaran ng dating opisyal ng pulisya at mataas na opisyal ng gobyerno. Mula sa pag-upo sa silya ng pinakamakapangyarihang mga komite ng bansa, biglang natagpuan ni dating Napolcom Commissioner at dating General Manager ng PCSO na si Royina Garma ang kanyang sarili sa bingit ng pagkakakulong. Sa isang hindi malilimutang sesyon ng Quadcom ng Mababang Kapulungan, ang kanyang pag-iwas sa mga tanong, pagtanggi sa mga naunang pahayag, at mistulang pagsisinungaling sa ilalim ng panunumpa ay nagtulak sa mga mambabatas na gawin ang isang mabigat na hakbang: ang tuluyan siyang i-cite in contempt [55:06] at ipadetine sa pasilidad ng Kamara.

Hindi ito ordinaryong pagdinig. Ito ay isang matinding labanan sa pagitan ng katotohanan at pagkakaila, ng pananagutan at pag-iwas. Ang kaso ni Garma ay nagbigay-liwanag sa mga pinakamasalimuot at pinaka-kontrobersyal na isyu ng nakaraang administrasyon—mula sa mabilis na pag-angat sa posisyon, ang di-umano’y “special relationship” [50:55] sa dating Pangulo, ang tagumpay at kasawian ng War on Drugs, hanggang sa isang misteryosong paglalakbay at pagbisita sa kulungan.

ANG MGA KAPALARAN AT ANG PAG-IBA NG MGA BERSIYON

Ang tensyon sa silid ng komite ay kasing-igting ng mga akusasyon. Ang mga mambabatas, sa pangunguna nina Congressman Padano at Abante, ay walang humpay sa kanilang pagbusisi sa career path ni Garma [13:51] at sa mga desisyong ginawa niya noong aktibo pa siya sa serbisyo.

Ang serye ng mga promosyon ni Garma ay agad na naging sentro ng atensyon. Mabilis siyang umangat sa posisyon: naging City Director sa Cebu City, pagkatapos ay Undersecretary ng Department of Environment and Natural Resources (DENR), at sa huli ay Napolcom Commissioner. Ang pag-angat na ito, lalo na’t umabot pa sa pag-a-avail niya ng optional retirement o maagang pagretiro [48:23] para lang makapaglingkod sa sibil na posisyon sa loob lamang ng isang buwan at kalahati [48:47], ay nagdulot ng malaking katanungan: Ano ang ‘secret sauce’ sa likod ng kanyang pambihirang kapalaran?

Ipinahiwatig ng mga mambabatas na ang tanging lohikal na paliwanag sa ‘pabor’ na ito ay ang kanyang matibay na suporta at koneksyon sa nakaraang administrasyon [16:06]. Gayunpaman, mariing itinanggi ni Garma ang mga paratang na mayroon siyang “close and special” [52:12] na relasyon sa dating Pangulo.

“For me Mr. chair, I don’t feel close and special,” [52:12] ang kanyang pahayag, na agad namang binatikos ni Congressman Padano. Ibinida ng Kongresista ang mga kaganapan sa Davao at Cebu na nagpatunay sa kanyang pagiging malapit sa dating pinuno ng bansa. Ang pagkakaila ni Garma sa tila simpleng tanong na ito ang naging mitsa ng matinding pagkadismaya ng komite at tuluyang nag-udyok sa mosyon na i-contempt siya [55:06].

ANG DUGO SA ‘WAR ON DRUGS’ AT ANG KONTROBERSYAL NA TAGUMPAY

Kasabay ng pagbusisi sa kanyang political connections ay ang kanyang paninindigan sa War on Drugs. Noong una, idineklara ni Garma na naging “successful” [02:36] ang kanyang panunungkulan bilang City Director sa Cebu City batay sa feedback ng komunidad. Ngunit ang “tagumpay” na ito ay biglang naglaho nang hilingin ng komite ang mga numero.

Ibinunyag nina Dean Chel Diokno, ng Free Legal Assistance Group (FLAG), at Attorney Conti, ang nakakagulat na datos na nagpapatingkad sa madilim na bahagi ng programa. Ayon sa datos mula sa Supreme Court at Office of the President, mahigit 20,320 Pilipino [04:53] ang napatay mula Hulyo 2016 hanggang Nobyembre 2017. Lalo pang pinatibay ito ni Attorney Conti, na nagbigay ng mas mataas na bilang: 6,252 [07:31] na napatay sa police operations, at 29,000 [07:58] na homicides under investigation o deaths under investigation (DUI).

Ang mga numero ay nagsilbing malamig na katotohanan sa gitna ng init ng debate. Ang tanong: maaari bang ituring na “success” [12:13] ang isang programa kung libu-libo, pati na ang mga innocent civilians [06:03] o collateral damage, ang namatay?

Mas lalong nagdulot ng pagkalito ang biglaang pagbabago ng tono ni Garma. Matapos ideklara ni Col. Leonardo na ang War on Drugs ay “successful in general” [01:04:48], sa bandang huli, nang muling tanungin siya, nagdeklara si Garma: “you do not believe that to be a success? yes Mr Chair” [01:32:25]. Ang pagbabagong-isip na ito, sa gitna ng napakalaking presyur at akusasyon ng pagsuporta sa madugong kampanya, ay lalong nagpatibay sa paniniwala ng Kongreso na siya ay nagtatago ng katotohanan.

ANG 13 BIYAHE, BANK WAIVER, AT ANG PAGTANGGI

Hindi lamang ang kanyang propesyonal na buhay ang sinuri kundi maging ang kanyang personal na aspeto. Ipinakita ng Bureau of Immigration ang travel records ni Garma: 13 beses siyang lumabas ng bansa noong 2023 [36:47] at anim na beses na sa 2024. Ito ay sa panahong hindi na siya aktibong opisyal ng gobyerno.

Nang tanungin kung sino ang nagbayad ng kanyang mga biyahe, sagot niya: “I paid for it your honor.” [37:47] Sa pakiusap na maglabas ng bank waiver upang patunayan ang pinanggalingan ng kanyang yaman, mariin itong tinanggihan ni Garma: “No, your honor. No.” [37:55]

Ang agarang pagtanggi sa bank waiver ay lalong nagpakita ng red flag sa mga mambabatas [38:11]. Paano magkakaroon ng pondo ang isang nagretiro at hindi aktibong opisyal para sa ganito karaming expensive travel, at bakit siya magdadalawang-isip na ibigay ang waiver kung wala siyang itinatago? Ang mga katanungan ay hindi nasagot at lalong nagpabigat sa kanyang kaso ng evasion.

ANG MISTERYONG PAG-ALIS: KINANSELA NA US VISA SA NARITA

Ang pinaka-emosyonal at dramatiko sa pagdinig ay ang kuwento ng kanyang pagtatangka na umalis ng Pilipinas noong Agosto 29 [39:00], sa kasagsagan ng imbestigasyon ng Quadcom.

Ayon kay Garma, lumipad siya papuntang US, connecting flight sa Japan, upang ihatid ang kanyang anak. Ngunit nang makarating siya sa Narita Airport, sinabi raw sa kanya na “invalid” o “not valid anymore” [01:10:30] ang kanyang US Visa. Ang kanyang visa, na mag-e-expire pa sana sa 2028 [01:10:46], ay biglang kinansela.

Iginiit ng mga mambabatas na ang pagtatangkang ito ay isang “alibi” [39:45] at pag-iwas sa imbestigasyon. Mas lalong naging kaduda-duda ang kanyang kuwento nang tanungin siya tungkol sa boarding pass at kung paano siya nakalusot sa Bureau of Immigration sa Maynila [01:11:54] kung kinansela na pala ang kanyang visa. Ang kanyang mga sagot tungkol sa connecting flight at boarding pass ay naging pabagu-bago at hindi kapani-paniwala, na lalong nagpalala sa pagdududa ng komite.

ANG ANINO NG BILIBID AT ANG AKUSASYON NG KASINUNGALINGAN

Ngunit ang huling ‘nail in the coffin’ sa kredibilidad ni Garma ay ang cross-examination tungkol sa kanyang pagbisita sa New Bilibid Prison (NBP).

Kinumpirma ni Garma na binisita niya ang kanyang kaklase at dating Major na si Jimmy Forfesa [01:17:04] sa kulungan noong Hulyo 2016 [01:16:00]. Ang mahalagang detalye: Ilang linggo lang ito bago ang August 13 incident [27:10] kung saan tatlong Chinese nationals (di-umano’y mga drug lord) ang napatay sa loob ng penal colony.

Nang harapin ni Garma ang kanyang sariling kaklase na si Forfesa, nagkaroon ng direktang pagtutunggali sa mga pahayag. Ayon kay Forfesa, nag-exchange sila ng numero [01:28:50] at hindi siya tinawagan ni Garma bago ang insidente. Samantala, iginiit ni Garma na hindi [01:29:02] sila nag-exchange ng numero at hindi [27:37] siya tumawag kay Forfesa pagkatapos ng insidente upang magtanong tungkol sa patayan.

Nang tanungin siya ni Congressman Abante kung naninindigan pa rin siya na siya lang ang nagsasabi ng totoo laban sa testimonya ng tatlo niyang kasamahan at kaklase [01:33:02], ang tugon ni Garma: “Yes, Mr. Chair.” [01:33:02]

ANG PAGDATING NG ACCOUNTABILITY

Sa huli, ang pagdinig ay nagtapos sa pagpasa ng mosyon: Contempt at Detention [01:00:27]. Iniutos ng komite na ikulong si Royina Garma sa pasilidad ng Kamara hanggang sa matapos ang pagdinig ng Quadcom.

Ang kaso ni Royina Garma ay isang malaking paalala sa lahat ng opisyal ng gobyerno. Sa isang gobyernong naninindigan sa transparency, ang pagtatago ng katotohanan, lalo na sa ilalim ng panunumpa sa harap ng mga mambabatas, ay may mabigat na kapalit. Ang pag-iwas sa bank waiver, ang misteryosong paglalakbay, ang koneksyon sa madugong War on Drugs, at ang nakakabahalang pagbisita sa kulungan ay hindi lamang nag-iwan ng mga katanungan; nagtapos ito sa isang desisyon ng Kongreso na nagpatunay na ang pananagutan, sa huli, ay darating, anuman ang posisyon at koneksyon. Ito ay isang istorya na hindi lamang tungkol sa isang opisyal, kundi tungkol sa pag-asa ng taumbayan sa hustisya at katotohanan.

Full video: