Ang Huling Laban: Paano Binuksan ng Isang Whistleblower at Kanyang Kapatid ang Kaso ng 34 na Nawawalang Sabungero

Sa loob ng ilang taon, ang kaso ng missing sabungeros—ang 34 na indibidwal na bigla na lamang naglaho—ay naging simbolo ng isang malalim na sugat sa lipunang Pilipino: ang laban ng hustisya laban sa kapangyarihan at kayamanan. Ngayon, matapos ang mahabang panahon ng paghihintay, pananahimik, at pagdurusa, tila nagbubukas na ang pintuan patungo sa katotohanan. Ang mga bagong ebidensya, ang paglabas ng mga direct witness, at ang nalalapit na pormal na pagsasampa ng kaso ay nagpapatunay na hindi magdidikta ang pera kung sino ang pwedeng mabuhay at sinong dapat mamatay [00:26].

Ayon sa mga opisyal ng pulisya at mga nag-iimbestiga, ang kaso ay nasa kritikal na yugto na, kung saan nakatakdang isumite sa Department of Justice (DOJ) ang mga karagdagang ebidensya at pormal na affidavit na magpapalakas sa kaso laban sa mga sinasabing utak ng krimen. Ang pag-usad na ito ay lalo pang pinatingkad ng dramatikong pagkahuli, o mas tumpak, ang pag-extract, ng isang susi sa katotohanan: ang kapatid ng pangunahing testigo na si Julie Patidongan, na tinukoy bilang si Elekim o Ilakim Patidongan (na gumagamit ng pekeng pasaporte sa pangalang Robert Pilon) [03:32].

Ang Lihim na Patayan at ang Nakuha sa Cambodia

Kung si Julie Patidongan, na umamin sa kanyang actual participation sa pagdukot, ang nagbigay-daan para makita ang kabuuang scheme, ang kanyang kapatid naman ang nagbigay ng pinakamabigat na ebidensya—ang direktang patunay na ang mga biktima ay pinatay.

Inilahad ng mga imbestigador, kabilang ang CIDG, ang matinding timbang ng testimonya ni Ilakim Patidongan, na pinasundo pa umano sa Cambodia [03:14]. Ayon sa kanyang sinumpaang salaysay, siya ay isang direct witness na nakakita sa patayan ng hindi bababa sa sampung katao na dinala mula sa Lipa at Sta. Cruz [03:48]. Ang nakakakilabot na detalye na ito ay nagpapatunay na ang theory tungkol sa pagkasawi ng mga sabungeros ay “very credible” at may veracity na talagang nangyari ang karumal-dumal na krimen [04:05].

Ang pagkakakuha kay Ilakim ay isang breakthrough matapos itong matagal na pinagtago at pinatakbo sa ibang bansa, at binigyan pa ng fake passport para makaalis ng Pilipinas [03:24]. Ang paglalahad ng isang saksing nakakita mismo sa pagpatay ay magbibigay-linaw at magpapatibay sa mga kaso laban sa mga akusado, na matagal nang hinihinalaang utak sa likod ng pagkawala ng 34 na sabungeros.

Mga Nawawalang Susi: ATM at Posas

Bukod sa testimonya, ang imbestigasyon ay pinatatag din ng dalawang matitibay na video evidence na nagbigay ng mukha at pangalan sa mga taong may kinalaman sa insidente [05:08].

Una ay ang missing link na ATM withdrawal video. Naalala ng marami ang insidente noong Enero 22, 2022, kung saan nawala si Melbert John Santos, isa sa mga sabungeros na naiulat na nawala sa Sta. Cruz, Laguna. Sa kasagsagan ng kanyang pagkawala, may nakitang nag-withdraw gamit ang kanyang ATM sa isang bangko sa Lipa, Batangas [05:18]. Sa pag-iimbestiga, nabigyan na ng mukha at pangalan ang taong nasa video, na isa pala sa mga kapatid ni Julie Patidongan [05:34]. Ang pag-amin ng suspek kung paano niya nakuha ang ATM ni Melbert John Santos, sino ang nag-utos sa kanya, at kung kasama ba siya sa mga dumukot, ay inaasahang magbibigay-sagot sa mga tanong ng mga pamilya [08:04].

Ang pangalawang kaso na binigyang-pansin ay ang pagkawala ni Michael Bautista noong Abril 2021. May lumabas ding video noong panahong iyon kung saan nakita si Michael Bautista na bitbit ng dalawang lalaki habang siya ay nakaposas at inilalabas sa isang lugar [05:56]. Ang dalawang lalaki na nakita sa video ay natukoy at ang pagkakabihag sa kanila ngayon ay makakapagpatunay sa mga naunang pahayag ni Julie Patidongan na may kinalaman ang kanyang mga tauhan sa pagdukot [06:22].

Ang mga ebidensyang ito—ang personal testimony at ang video documentation—ay naglalatag ng isang matatag na pundasyon para sa DOJ upang maisampa na ang pormal na impormasyon laban sa mga akusado at hindi na lamang manatili sa petition for bail [11:18].

Sino ang Mastermind? Ang Pormal na Pagngangalan kay Atong Ang

Isa sa pinaka-aabangang revelation ay kung pormal na nga bang papangalanan ni Julie Patidongan si Atong Ang at iba pang mga high-profile na indibidwal sa kanyang pormal na sinumpaang salaysay [12:36].

Matagal nang itinuturo ni Julie Patidongan sa kanyang mga naunang interview sa media ang gambling tycoon na si Atong Ang bilang utak sa pagdukot at pagpatay. Sa mga naunang reklamo, kasama ring pinangalanan bilang co-accused sina Eric dela Rosa, RJ Meya, at si Attorney Caroline Cruz, kasama ang iba pang mga pulis [01:23]. Ngunit ang mga naunang akusasyon ay verbal lamang [12:43].

Ngayon, ang CIDG at DOJ ay naghihintay na isumite ang pormal na affidavit ni Patidongan kung saan pormal niyang papangalanan ang mga persons na sinasabi niyang utak sa krimen [12:04]. Ayon sa mga imbestigador, imposibleng sa level lang ni Patidongan magsisimula at magtatapos ang pagdukot at pagpatay sa 34 na sabungeros [14:02]. Naniniwala sila na may mga “matataas na tao” at mga grupo na nag-utos at nagbigay-kakayahan para maganap ang krimen na ito [14:12]. Ang pagtukoy sa mastermind ay kritikal din para kay Patidongan, dahil kung wala siyang maituturo na mas mataas, posibleng siya ang maging dulo ng pila at mapatunayang siya ang nag-iisang utak [13:18].

Hihintayin din ang pormal na dokumento kung isasama ba ang pangalan ni Gretchen Barretto, na dating idinamay ni Patidongan sa kanyang mga verbal interview [12:43]. Ang DOJ ang magkakaroon ng discretion kung tatanggapin at papangalanan sa impormasyon ang mga indibidwal na babanggitin sa testimonya ni Patidongan.

Ang Paghahanap sa Labi: Kalansay at Bungo sa Taal Lake

Habang umiikot ang kaso sa mastermind at mga suspek, patuloy naman ang paghahanap sa mga labi ng mga biktima. Muling nag-resume ang operasyon sa Taal Lake [15:35], kung saan nakarekober ang mga awtoridad ng panibagong mga possible human remains noong Hulyo 30 [15:43].

Sa latest na paghahanap, nakakuha ng mga “medyo buo pa” na kalansay, partikular ang mga buto sa may ulo o bungo [16:11]. Ito ay kaiba sa mga naunang nakuhang bone fragments (91 fragments) na hindi na-extract-an ng DNA profile dahil sa tagal na nakalubog sa tubig [14:44].

Bagaman nagkaroon ng DNA profile na na-extract mula sa tatlong cadaver (dalawang lalaki, isang babae) sa isang sementeryo sa Batangas, wala pa rin itong match sa 23 pamilya na nagsumite na ng kanilang DNA sample [15:14]. Dahil dito, nanawagan ang mga imbestigador sa mga natitira pang kaanak ng mga nawawalang sabungeros na magsumite na ng kanilang DNA sample para makilala na ang mga biktima at magkaroon ng paglilibing [15:22].

Ang Kinabukasan ng Kaso

Ang legal na proseso ay nangangailangan na ang mga whistleblower na tulad ng magkapatid na Patidongan ay kailangang makasuhan muna bago sila ma-discharge bilang state witness [10:21]. Ito ay isang requisite para maging absolute necessity ang kanilang testimonya at mapatunayan ang krimen [10:38].

Ang DOJ at CIDG ay nagtatrabaho ngayon upang matiyak na ang reasonable certainty of conviction ay maabot ng mga isasampang kaso [11:08]. Matatandaan na ang nauna nang isinampang kaso laban kay Julie Patidongan at iba pa ay nagkaroon ng petition for bail, kung saan nakalabas sila matapos magbayad ng cash bond [17:48]. Ngayon, ang mga bagong ebidensya at testimonya ay inaasahang magpapalakas sa kaso at magtutulak sa mga korte na magbigay ng kaukulang desisyon, lalo na’t ang naunang kaso ay nasa Korte Suprema na [18:08].

Sa huli, ang kaso ng missing sabungeros ay hindi lamang tungkol sa nawawalang 34 na indibidwal, kundi tungkol sa pag-asa ng mga Pilipino na ang hustisya ay hindi bulag sa kayamanan. Ang paglabas ng katotohanan, ang pagtukoy sa mastermind, at ang pagkamit ng conviction ay ang tanging magpapatigil sa prinsipyo na maaaring magdikta ang pera sa buhay ng tao. Ang buong bansa ay nag-aabang sa opisyal na pagsasampa ng impormasyon sa DOJ, na siyang magiging simula ng katapusan ng isa sa pinakamadilim na kabanata sa kasaysayan ng krimen sa Pilipinas.

Full video: