HUSTISYA O HUKAY? ISANG DATING PANGULO, BINALIWALA ANG KARAPATANG PANTAO AT KALUSUGAN SA GITNA NG DETENSYON SA ICC; PANGANIB SA SOBERANYA, TUMITINDIG

Isang matinding panawagan para sa katarungan at paninindigan sa karapatang pantao ang nagpapaigting sa tensyon sa pagitan ng Pilipinas at ng International Criminal Court (ICC), kasunod ng kontrobersiyal na detensyon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte sa The Hague, Netherlands. Sa isang emosyonal at seryosong Facebook Live, ibinahagi ni [Alan Peter Cayetano/ang naghatid ng balita] ang nakakabahalang impormasyong nagmula kay dating Executive Secretary Salvador “Bingbong” Medialdea, na nagpapahiwatig ng seryosong paglabag sa due process at matinding kapabayaan sa kalusugan ng dating Punong Ehekutibo. Ang mga rebelasyong ito ay hindi lamang naglalagay sa alanganin sa buhay ni Duterte kundi nagtatakda rin ng isang delikadong precedence na maaaring magpabago sa takbo ng soberanya at hustisya sa bansa.

Ang Pangakong Napako at ang Misteryo ng Detensyon

Ayon sa impormasyong isiniwalat, bago pa man makarating sa Netherlands si Duterte, hindi na umano ito nasa “good condition.” Naging critical ang sitwasyon nang tumaas ang kanyang sugar level [03:09], isang senyales na nangangailangan siya ng agarang atensyong medikal. Napakalinaw ng pakiusap, at nais na sana ng kanyang mga kasama na ma-ospital na siya bago pa man umalis ng Maynila [03:26]. Kaya naman, nangako umano ang ICC sa kampo ni Duterte, sa pamamagitan ng kanyang medical team at ni ES Medialdea, na direkta siyang dadalhin sa ospital pagtapak ng eroplano sa lupa ng Netherlands [03:57]. Subalit, ang pangakong ito ay hindi natupad.

Ang dating Pangulo ay isinakay sa isang long haul flight [03:48], isang napakahabang biyahe na tiyak na nagdulot ng matinding hirap sa kanyang kalusugan. Ang pagpapabaya sa medical condition ng isang tao, lalo na ng isang nasa ilalim ng kustodiya ng internasyonal na katawan, ay isang malinaw na paglabag sa pinakapangunahing human rights [08:26]. Ngunit hindi pa roon nagtatapos ang serye ng nakakagulat na pangyayari.

Nang dumating sa facility kung saan siya idinetine, nagtungo si ES Medialdea at ang kanyang team upang makita at masiguro ang kalagayan ng dating Pangulo. Dito lumabas ang mas matindi at nakababahalang detalye: Hindi umano nakarehistro ang pangalan ni Rodrigo Duterte sa listahan ng mga detainee [04:04]. Ang misteryo ng kanyang lokasyon at status ay nagbigay ng matinding pangamba. Sa isang banyagang lupain, sa kamay ng isang internasyonal na korte, ang kawalan ng malinaw na rekord ng isang dating Head of State ay isang unprecedented na sitwasyon na nag-iiwan ng malaking tanong: Nasaan at ano ang tunay na kalagayan ni Duterte?

Panawagan para sa Aksyon: Kalusugan, Soberanya, at Katarungan

Dahil sa mga alarming na ulat na ito, isang urgent na panawagan ang inihain sa gobyerno ng Pilipinas. Partikular na tinukoy ang ating Secretary of Foreign Affairs at ang Philippine Embassy sa The Hague na kumilos agad. Ang priority ay hindi pulitika, kundi ang basic human right sa kalusugan [04:22]. Hindi dapat pahintulutan na may mangyari sa isang Pilipino—supporter man o hindi [05:57]—dahil sa kapabayaan at kawalan ng due process [08:11]. Tiyak na si Sec. [pangalan ng DFA Secretary noong panahong iyon, o “ang kasalukuyang DFA Secretary”], bilang isang career diplomat na pinagkakatiwalaan ni Pangulong Marcos, ang tama at karapat-dapat na tao upang gumawa ng representations at masiguro ang medical services [05:06] para sa dating Pangulo.

Ang appeal na ito ay sumasaklaw rin sa ICC mismo, na ang core value ay dapat ang human rights [08:26]. Hindi ba bahagi ng basic human rights ang medical checkup at ang humane treatment sa isang detainee [08:50]? Ang pagpapakita ng ICC ng humane treatment ay magiging patunay sa mundo na sinasalamin nila ang kanilang ipinagmamalaking core values [08:57].

Ang Pagyurak sa Due Process at Soberanya

Higit pa sa isyu ng kalusugan, ang sentro ng pagkabahala ay ang tahasang pagbalewala sa due process at ang pagyurak sa soberanya ng Pilipinas. Mahigpit na kinukuwestiyon ang proseso ng pagkuha kay Duterte. Binigyang-diin ang kaso ni Congressman Mark Jimenez noong nakaraan, kung saan, kahit ang extradition ay dumaan sa Korte Suprema ng Pilipinas [13:16]. Sa kaso ni Duterte, walang Korte sa Pilipinas ang nag-validate o nag-issue ng warrant [20:51]. Basta na lamang siya kinuha at isinakay sa eroplano.

Ang argument na hindi sapat ang oras para sa legal remedies ay valid [13:50]. Sa proseso ng hustisya sa Pilipinas, dadaan muna sa fiscal ang kaso, magkakaroon ng probable cause, at saka pa lang dadalhin sa Korte na siyang mag-iisyu ng warrant—isang masusing proseso [15:00] na mas patas at nagbibigay ng pagkakataong harapin ang Witnesses at ebidensya [17:11]. Bakit hindi sa Pilipinas dininig ang kaso, lalo pa at anim na taon itong inimbestigahan ni dating Senator Leila de Lima, na hindi naman nakapag-file ng kaso noong siya pa ang Secretary of Justice [15:57]? Para sa nagbabahagi ng impormasyon, ang mabilis at kontrobersyal na pag-aresto ay nagpapatunay na ang agenda ay pulitikal, hindi tunay na human rights [16:44].

Ang pinakamalaking takot ay ang delikadong precedence na itinatatag ng kasong ito [10:57]. Kung ang isang dating Pangulo ay basta na lang kukunin, paano na lang ang mga generals, colonels, o secretaries ng gobyerno na maaaring sumunod na kasuhan ng ICC batay sa parehong doktrina [12:33]? Ito ay nagpapakita ng direktang panganib sa ating armed forces at sa ating pambansang seguridad, isang dahilan kung bakit hindi lumagda ang Estados Unidos sa treaty ng ICC [12:42]. Ang laban na ito ay hindi na lang tungkol kay Duterte; ito ay laban para sa karapatan ng Pilipinas na pangalagaan ang sarili nitong soberanya at mga opisyal nito.

Ang Boses ng Bawat Pilipino, Mahalaga

Sa gitna ng complex at legal na laban, ang panawagan ay umaabot sa bawat Pilipino sa buong mundo, lalo na sa mga nasa Europa at Estados Unidos, na maging aktibista ng human rights at soberanya ng Pilipinas [20:24]. Hindi mahalaga ang political persuasion; ang importante ay ang pagkakaisa upang iparinig ang boses ng bansa [23:25].

Hinihimok ang lahat na huwag maging tahimik, dahil ang public opinion ng mga Pilipino ay mahalaga, ngunit mas mahalaga ang public opinion sa buong mundo [22:52]. Sa pamamagitan ng social media, candle light vigils, at iba pang paraan [22:44], kailangang ipakita na ang nangyayari ay isang malaking injustice [23:33]—hindi lamang kay Duterte kundi sa buong mamamayang Pilipino at sa dignidad ng ating bansa.

Ang laban na ito ay nangangailangan ng paninindigan at wisdom [23:08]. Kung hahayaan na lang natin na “mag-play out” ang sitwasyon, baka ang trap na inilatag ay maging hudyat ng ilang taong pagkakakulong ng dating Pangulo [21:24], na sa kanyang edad ay napakadelikado na. Ang pagrespeto sa basic human right sa kalusugan at ang pagtatanggol sa soberanya ay hindi pulitika; ito ay isang moral na obligasyon. Kailangang kumilos ang lahat BAGO pa huli ang lahat at tuluyan nang mawala ang tiwala ng bansa sa tunay na kahulugan ng internasyonal na katarungan.

Full video: