HUKBO NG BAYAN VS. KULTONG SAGRADO: Ang Paghaharap ng Batas at ng ‘Private Army’ sa Sitio Kapihan, Surigao Del Norte

Pambungad: Ang Kuta ng Pananampalataya at Pagsasamantala

Ang bansag na “Socorro” ay nagmula sa salitang Kastila na nangangahulugang “tulong” o “saklolo”—isang makasaysayang sigaw para sa kaligtasan noong unang panahon. Ngunit sa modernong panahon, ang pangalan ng bayang ito sa Surigao del Norte ay tila naging isang masakit na kabalintunaan. Sa halip na tulong, ang sumasalamin sa bayan ay ang mga sigaw ng mga pamilyang naghahanap ng hustisya at kalayaan mula sa isang grupo na nagtatago sa ilalim ng maskara ng serbisyo at pananampalataya: ang Socorro Bayanihan Services Incorporated o SBSI. Ang kuwento ng SBSI, na nakabase sa liblib na Sitio Kapihan, ay isa nang talamak na isyu ng pambansang interes, na nag-ugat sa mga alegasyon ng matinding pang-aabuso, paglabag sa karapatang pantao, at tila pagtatatag ng isang estado sa loob ng isang estado.

Dahil sa bigat at sensitibidad ng usapin, hindi maiiwasang umabot ito sa bulwagan ng Senado, kung saan ang mga ahensiya ng gobyerno ay nagtipon upang talakayin ang isang “integrated approach” para tugunan ang krisis. Ang pagdinig na ito ay hindi lamang tungkol sa pagsisiyasat sa isang kulto; ito ay tungkol sa pagpapanumbalik ng soberanya ng batas sa isang lugar na tila nawawala na sa kontrol, at ang pagtatanggol sa mga mamamayan na sinasamantala ang kabutihang-loob at likas na diwa ng bayanihan.

Ang Aksyon ng Gobyerno: Pagpapahigpit ng Galamay ng Batas

Ang pagdinig sa Senado ay naging plataporma para iprisinta ng iba’t ibang ahensiya ng gobyerno ang kanilang mga hakbang at hamon sa pagtugon sa isyu. Sa pangunguna ng Department of Environment and Natural Resources (DENR), isang mahalagang aksyon ang naisagawa: ang suspensyon ng Protected Area Community Based Resource Management Agreement (PACBARMA) ng SBSI. Ang kasunduang ito ang nagbigay-pahintulot sa grupo na gamitin ang isang bahagi ng deklaradong protected area. Ang suspensyon ng PACBARMA ay isang matinding dagok sa lehitimasyon ng kulto at isang malinaw na senyales na hindi na titingnan ng gobyerno ang kanilang operasyon nang walang pagdududa. Sa esensiya, binawi na ng estado ang legal na batayan ng kanilang pananatili sa pinagtayuan nilang kuta.

Bukod sa DENR, malaki rin ang papel ng Department of the Interior and Local Government (DILG) at ng Philippine National Police (PNP). Ayon kay DILG Secretary Abalos, handa ang kanilang ahensiya na tumulong sa posibleng resettlement at reintegration ng mga residente ng Sitio Kapihan [01:30]. Ito ay nagpapakita ng isang humanitarian approach—hindi lang pagpaparusa sa mga nagkasala, kundi pati na rin ang pag-aalaga sa kapakanan ng mga biktima at nais bumalik sa normal na pamumuhay.

Ang pinakamalaking hamon, gayunpaman, ay ang isyu ng peace and order at ang literal na pagpasok sa teritoryo ng kulto. Sa loob ng Sitio Kapihan, ang presensiya ng batas ay naging mailap. Ngunit may bago nang estratehiya. Nagtalaga na ng mga pulis ang PNP sa mismong pasukan ng lugar at, mas mahalaga, nagtayo sila ng isang mini police station sa gitna ng komunidad [01:46]. Ang hakbang na ito ay hindi lamang para sa pagpapanatili ng kaayusan; ito ay isang sagisag ng kapangyarihan ng batas, isang kongkretong paalala sa mga miyembro at sa pamunuan ng SBSI na ang estado ang may huling salita. Ang presensya ng unipormadong puwersa ay inaasahang magpaparamdam sa mga tao roon ng kaligtasan at magpapakita na hindi na sila nag-iisa at walang proteksyon.

Ang Madilim na Mukha ng Kulto: Forced Marriage at ‘Private Armies’

Sa kabila ng paggalaw ng gobyerno, nananatiling matindi ang barrier na pumoprotekta sa mga pinuno ng kulto. Ibinunyag ni Task Force Spokesperson Idl To Sanco ang dahilan kung bakit nahihirapan ang pulisya na makadakip ng mga miyembro na may kinakaharap na kasong Violence Against Women and their Children (VAWC) [02:23]. Ang compound ng SBSI ay hindi basta-bastang pinapasok, kahit pa ng mga awtoridad.

Ang mga kasong VAWC ay nag-ugat sa mga reklamo ng mga asawa ng miyembro na hindi na umuwi sa kanilang mga tahanan. Ang dahilan? Sinasabing pinilit silang mag-asawa sa kanilang mga kasamahan din sa kulto [02:38]. Ito ay isang seryosong paglabag sa batas at karapatang pantao, lalo na sa institusyon ng pamilya at kasal. Ang ganitong uri ng kontrol sa buhay ng mga miyembro, kasama na ang kanilang pinansyal at emosyonal na kalagayan, ay nagpapahiwatig ng malalim na exploitation at manipulation na ginagawa sa loob ng grupo.

Higit pa rito, nabunyag ang nakakagulat na antas ng seguridad na umiiral sa loob ng compound. Ayon sa ulat, ang tinatawag na “White House” ay may tatlong fully guarded gates na binabantayan ng mga “private armies.” Sa nakapalibot na lugar, mayroong 48 guard houses na may 24-oras na monitoring [03:00]. Ang pagkakaroon ng ganitong kalaking private security force ay nagpapataas ng alarma at nagtatanong kung bakit kailangan ng isang religious o service-oriented na grupo ng ganitong antas ng militaristikong pagbabantay. Ito ay nagpapahiwatig na may itinatago at handang makipagsagupaan, na malinaw na lumalabag sa batas.

Ang pananaw sa mundo ng mga miyembro ay nakakabagabag din. May teorya umano silang ang labas ng compound ay “impyerno,” at dahil dito, minsan lamang sa isang buwan pinapayagan ang mga miyembro na lumabas [02:46]. Ang ganitong ideological control ay isang paraan ng mental imprisonment, na pumipigil sa mga miyembro na makita ang katotohanan at humingi ng tulong. Ang pagiging hiwalay sa lipunan ay nagpapalala sa kanilang vulnerability at nagpapahirap sa intervention ng gobyerno.

Ang Diwa ng Socorro at ang Kasaysayan ng Pag-aalsa

Hindi lingid sa kaalaman ng mga taga-Socorro ang kahalagahan ng pagtutulungan. Mismong ang mga opisyal ng bayan ang nagbigay-diin sa kultura ng Bayanihan at pagiging kooperatiba [05:29]. Ngunit ang likas na kabaitan at hospitable na katangian ng mga taga-Socorro ang tila sinamantala ng mga grupo, kabilang na ang SBSI [08:59]. Ang mga mambabatas ay nagulat sa dami ng people’s organizations sa bayan—umabot sa 75 [03:50]. Ang ganitong density ng organisasyon ay nagpapakita ng isang komunidad na may malakas na diwa ng cooperation, ngunit nagbubukas din ito ng pintuan para sa mga mapagsamantalang grupo.

Sa pagdinig, binalikan din ang makasaysayang bahagi ng bayan. Ikinuwento ni local historian Elito Sanco ang Colorum Uprising noong 1924 [07:10], isang nationalistic movement laban sa kolonyal na pamahalaan ng Amerika. Ang pag-aalsang ito ay nagpapakita na ang mga taga-Socorro ay may matibay na kasaysayan ng paglaban sa pang-aapi. Ang pagbanggit sa kasaysayan ay nagbibigay-konteksto sa kasalukuyang sitwasyon—ang SBSI ay tila isang modernong bersyon ng isang oppressive force na kailangan din ng paglaban.

Ang mayor ng bayan ay nagpatunay na ang mga lehitimong kooperatiba ay matagal na at wala namang mga paglabag [04:45]. Ang problema ay ang mga naligaw ng landas na grupo, na nagamit ang bayanihan spirit para sa kanilang masasamang layunin. Ang emotional impact ng pagdinig ay nakasentro sa katotohanang ang mga biktima ay ang mga taong pinagkalooban ng tiwala ang kulto.

Konklusyon: Panawagan para sa Tuluyang Kalayaan

Ang kaso ng SBSI ay isang malinaw na halimbawa kung paanong ang mga extremist groups ay gumagamit ng vulnerability at goodwill ng mga tao upang makontrol ang kanilang buhay. Ang mga aksyon ng DENR, DILG, at PNP ay nagpapakita na ang gobyerno ay seryoso sa pagkuha ng kontrol sa Sitio Kapihan at pagpapanumbalik ng batas. Ang pagtatatag ng mini police station at ang pagtatanggal sa legal na karapatan ng SBSI sa lupa ay mga mahahalagang hakbang.

Ngunit ang laban ay hindi pa tapos. Hangga’t ang mga miyembro, lalo na ang mga babae at bata, ay nananatiling bilanggo sa takot at ideological control, at hangga’t ang mga private armies ay nananatiling nagbabantay, kailangan ng tuloy-tuloy at masusing aksyon ng gobyerno. Ang hamon ngayon ay hindi lamang ang pagdakip sa mga pinuno, kundi ang holistic reintegration ng mga miyembro na matagal nang nahiwalay sa normal na lipunan. Kailangan ng socorro o saklolo, hindi lamang sa mga biktima ng VAWC, kundi sa buong komunidad na nabihag ng false promise at manipulative cult.

Ang pagdinig na ito ay isang wake-up call para sa buong bansa. Hindi lamang ito usapin ng isang kulto sa isang liblib na bayan. Ito ay usapin ng justice, human rights, at ang supremacy ng batas. Ang mga Pilipino ay tumututok, at ang sigaw ng Socorro para sa tunay na tulong ay umaalingawngaw sa buong Pilipinas. Kailangang manaig ang batas at ang bayanihan spirit ay dapat gamitin para sa pag-angat ng komunidad, hindi para sa pansariling interes ng iilan. Ang pagpapalaya sa Sitio Kapihan ay isang testamento sa kakayahan ng estado na protektahan ang pinakamahihina nito at panagutin ang mga nagtatangkang sirain ang kaayusan at dangal ng tao. Ang pag-asa ay nakasalalay sa kung paano tatapusin ang kuwentong ito.

Full video: