Hindi Lang si Duterte: Ang Drama ng Dali-daliang Ekstradisyon at ang Nakakabahalang Kulang sa ‘Due Process’ na Nagbabanta sa Batas ng Pilipinas

Sa isang iglap, tila nagising ang sambayanan sa isang legal at politikal na bangungot. Ang balita ng di-umano’y pag-aresto at agarang paglipad kay dating Pangulong Rodrigo Duterte patungong The Hague, upang harapin ang mga kaso sa International Criminal Court (ICC), ay hindi lamang nagdulot ng gulat kundi naghasik ng matinding pagkalito sa pinakapundasyon ng ating sistema ng katarungan.

Sa gitna ng rumaragasang usapin at nag-aalab na damdamin, isang tinig ng paglilinaw ang lumitaw. Ang tinig na ito, na nagmula sa isang beteranong mambabatas at abogado, ay hindi tumututok sa pulitika o sa pagkatao ni Duterte, kundi sa isang bagay na higit na mahalaga: ang prinsipyo ng due process—ang karapatan ng bawat Pilipino, lalo na sa gitna ng matinding kontrobersiya.

Ayon sa nagsalita, na nagbahagi ng kanyang mga pananaw matapos maging saksi sa mga pangyayaring tila nagmamadali, ang isyung ito ay dapat tingnan nang may kalinawan ng pag-iisip at hindi ng emosyon [00:47]. “Sinabi ko nga kanina na dapat yung legal remedy, legal remedies are available to everyone and yung due process is available and guaranteed to everyone,” mariin niyang pahayag [00:21]. Ito ang simula at dulo ng kanyang argumento—isang prinsipyo na dapat maging sagrado, anuman ang pinaglalaban ng magkabilang panig.

Ang Banta ng Pagmamadali: Bakit Mahalaga ang Korte ng Pilipinas?

Ang pinakamatinding kaba at pag-aalala ay nakatuon sa di-umano’y agarang pag-aresto at planong pagpapasakay kay Duterte sa eroplano, na isasagawa nang walang malinaw na go signal mula sa lokal na hukuman at habang may pending na petisyon sa Korte Suprema [02:43].

“Anong nangyari sa inyong mga human rights advocates? Hindi ko nilalahat, ha,” tanong ng nagsalita, na tila naghahamon sa mga dating kasamahan [02:34]. Sa gitna ng pagkilos ng PNP, at kahit may legal na basehan ang warrant, ang pagtalon direkta sa ekstradisyon—nang walang pagdinig o pag-verify mula sa alinmang korte sa Pilipinas—ay isang malaking paglihis sa batas. “May petition siya sa Supreme Court, walang korte ni isang korte sa Pilipinas na vinery muna yung warrant of arrest na yan,” pagdidiin niya [02:51].

Ang ganitong senaryo ay nagdadala ng nakakabahalang precedence. Kung ang isang dating Pangulo, na may legal na kinatawan at petisyon sa pinakamataas na hukuman, ay basta na lamang madadalawa sa labas ng bansa, ano pa ang magiging halaga ng ating mga hukuman? Ang desisyong ito ay hindi lamang nagpapahina sa ating hudikatura, kundi nagpapahiwatig na ang foreign jurisdiction ay awtomatikong mas mataas kaysa sa soberanya at konstitusyon ng Pilipinas [06:21].

Ang ‘Kidnapping’ at ang Krisis ng Soberanya

Ang damdamin ng paglabag sa karapatan ay mas pinalitaw ng komento ni Kitty Duterte, anak ng dating Pangulo, na tinawag niyang “This is the plane na kinidnap yung tatay ko” [06:37]. Kinilala ng abogado na bagama’t kolokyal, ang salitang ‘kidnap’ ay sumasalamin sa tindi ng pangyayari—isang pag-alis na ginawa sa isang tao nang walang lubos na legal na proseso sa ilalim ng kanilang sariling batas.

Ang abogado, bilang isang officer of the court, ay nagpahayag ng kanyang matinding pagkadismaya. “Ako personally I’m so uncomfortable… na pwedeng talagang ano, a foreign court will order tapos at arestuhin mo dito. Sige sabihin mong pwede ‘yon, but hindi ka pwedeng pumunta ng korte at hindi pwedeng i-sort out muna ng korte ‘yon, bigla mo na lang isasakay sa eroplano” [06:14].

Ang kawalan ng pagkakataon na mapakinggan sa sariling bansa—ang pagpaliwanag sa The Hague na lamang—ay isang malinaw na pagkakait ng legal na proteksiyon. “Lumaki po ako na alam ko po yung saying, ‘sa presinto ka na magpaliwanag,’ pero may bago na ngayon, ‘sa Hague ka na magpaliwanag,’” madiin niyang sinabi [13:06].

Ang Panganib ng Argumentum Ad Absurdum

Upang bigyang-diin ang panganib na dala ng ganitong legal na aksyon, nagbigay ang nagsalita ng isang serye ng hypothetical na sitwasyon na tinawag niyang argumentum ad absurdum—ang pagdadala ng argumento sa sukdulan upang ipakita ang pagkakamali nito [11:40].

“Paano kung sitting Supreme Court Chief Justice, sitting Speaker, sitting Senate President, sitting cabinet member, sitting president ng ating bansa may isang international court na naglabas, huhulihin niyo na lang sasakay niyo na lang sa eroplano, aalis na sa ating bansa?” [03:35]. Ang tanong na ito ay tumatagos sa puso ng pambansang soberanya.

Kung ang sinuman ay maaaring basta na lamang arestuhin at ilipad palayo nang walang pagkakataon na makipaglaban sa sarili nating mga korte, ang implikasyon nito ay napakalaki at nakakatakot. “If the ICC now orders the arrest of the whole Supreme Court, they order the arrest of the whole Congress or Senate, they order the arrest of a sitting President, will we now arrest them and put them on a plane and send them there?” [11:55]. Ang pagtalakay sa absurdity na ito ay naglalayong ipamukha sa lahat na ang isyu ay hindi lamang tungkol sa isang tao, kundi sa magiging kalagayan ng buong sistema ng pamahalaan at katarungan.

Kung sakaling lumipad na ang eroplano at saka maglabas ng Temporary Restraining Order (TRO) ang Korte Suprema, maaari bang sundin iyon ng piloto? At kung nasa The Hague na siya, susundin ba ng Interpol ang utos ng Pilipinas na ibalik si Duterte, gayong ang ICC na ang nagsasabing sila ang may jurisdiction [17:43], [17:58]? Ang mga katanungang ito ay nagpapakita ng legal na quagmire na nilikha ng umano’y pagmamadali.

Panawagan sa mga Aktibista: Ang Batas ay Para sa Lahat

Ang isa pang kritikal na punto ng abogado ay ang nakabibinging katahimikan ng mga human rights advocates [04:24]. Sila, na kadalasang unang sumisigaw ng due process para sa mga aktibista o ordinaryong mamamayan na inaaresto, ay tila tahimik sa kaso ng isang dating Pangulo, lalo na’t ito ang kanilang kalaban sa pulitika [05:31].

Ang prinsipyo ng batas, ayon sa nagsalita, ay dapat maging unibersal. “Ang pinag-uusapan na dito, ano yung batas ng Pilipinas… I’m just trying to maintain my cool na pwedeng talagang ano, a foreign court will order tapos at arestuhin mo dito” [06:03]. Ang be minimum ng katarungan ay ang respetuhin ang karapatan ng kalaban na tumakbo sa korte [08:08].

Tiniyak niyang hindi ito isang paninindigan laban sa administrasyon o pabor sa isang grupo, kundi isang panawagan para sa tama at mali. Ang tama ay tama, at ang mali ay mali [07:35]. Ang due process ay isang karapatan na hindi dapat i-dena-deny, anuman ang tindi ng akusasyon [18:38].

Ang Aral ng Diyos at ang Karapatan ng Tao

Sa pagtatapos ng talumpati, gumamit ang abogado ng isang makapangyarihang analogy na nagpapataas sa usapin mula sa legal patungo sa moral at teolohikal na lebel. Ginamit niya ang kuwento nina Adan at Eba [15:02].

“Ang Diyos ay all knowing, alam niya na kinain ni Eva at Adan yung forbidden fruit, pero ano sabi ni Lord? ‘Nasaan kayo? Ba’t kayo nagtatago?’” [15:02]. Kahit ang Diyos, na alam na ang lahat, ay nagbigay pa rin ng pagkakataong magpaliwanag—isang anyo ng due process—bago nagpataw ng hatol [15:21].

Kung ang Maykapal ay nagbigay ng ganoong karapatan sa Kanyang mga nilikha, lalo na’t dapat ang state at ang judicial system ay magbigay ng sapat na panahon at pagkakataon para sa isang legal na paglilinaw. “There is no power in this world that is above due process. Not the United States of America, not the United Nations, not NATO, not the ICC,” pagtatapos ng abogado [16:47].

Ang nangyari ay nagpapaalala sa lahat—mula sa DOJ, PNP, militar, abogado, hanggang sa mga bata—na ang Pilipinas ay may sistema, at ang sistema na iyon ay dapat hayaang gumana [09:00], [09:22]. Hindi dapat tayo magmadali, kundi maghintay sa korte, pagtuunan ng pansin ang confusion, at ibigay ang due process sa lahat [14:13]. Ang panawagan niya sa huli ay ang manalangin para sa ating hudikatura, sa ating bansa, at sa kinabukasan ng ating mga anak, dahil sila ang maninirahan sa mundong ito [19:18]. Ito ang hamon na nakatukod ngayon sa legal at politikal na landscape ng Pilipinas.

Full video: