DE LIMA SA QUADCOM: DUTERTE ANG MASTERMIND; DDS MODEL, SINUSI SA MADUGONG WAR ON DRUGS

Sa gitna ng isang pambansang pagdinig na hinog na sa kasaysayan, humarap si dating Senador Leila De Lima sa Quad Committee (QuadCom) ng Kongreso, bitbit ang bigat ng walong taong pagdurusa at ang init ng katotohanan na kanyang ipinaglaban. Ang kanyang testimonya ay hindi lamang isang simpleng paglalahad ng impormasyon, kundi isang matapang at emosyonal na pagdidiin kay dating Pangulong Rodrigo Duterte bilang ang sentral na Mastermind ng extrajudicial killings (EJKs) sa ilalim ng War on Drugs.

Sa isang paghaharap na nagtatakda ng mga bagong kabanata sa usapin ng pananagutan, ipinaliwanag ni De Lima kung paano ang madugong operasyon ng Davao Death Squad (DDS)—na siyang matagal na niyang sinisiyasat—ay naging blueprint ng pambansang kampanya ng pamahalaan [09:33]. Higit sa lahat, isiniwalat niya ang masalimuot at nakakagulat na detalye ng reward system at ang pinagmulan ng pondo para sa mga pagpatay, na nag-ugat mismo sa intelligence funds ng gobyerno [35:14].

Ang Ironiya at ang Muling Pagtatag ng Kredibilidad

Pinasimulan ni De Lima ang kanyang pahayag sa pamamagitan ng pagpuna sa matinding ironiya ng sitwasyon [01:14]. Matatandaan na noong 2016, siya mismo ang naging target ng imbestigasyon ng House Committee on Justice matapos niyang simulan ang pagdinig ng Senado ukol sa EJKs. Ang tunay na layunin ng pagdinig noong 2016, ayon kay De Lima, ay hindi ang drug trade kundi ang pagwasak sa kanyang kredibilidad, pagpatahimik sa kanya, at gawing babala sa sinumang magtatangkang magsalita laban sa mga pagpatay [02:45].

Ang pagkakabilanggo ni De Lima sa loob ng halos pito taon, batay sa mga kasong may kaugnayan sa droga, ay inilarawan niya bilang bunga ng ‘planted and fabricated evidence’ [04:28]. Ang pagpapatibay sa kanyang kredibilidad ay nag-ugat sa mga serye ng recantation. Idiniin niya na kinumpirma ng dating BuCor OIC na si Rafael Ragos at ng tinaguriang drug lord na si Kerwin Espinosa ang pagbawi ng kanilang mga testimonya [06:39]. Lalo pa niyang kinuwestiyon ang katapatan ni dating PNP Chief at ngayon ay Senador Ronald “Bato” dela Rosa, na sinasabing nag-utos na gumawa ng mga pekeng akusasyon laban sa kanya [08:20].

Sa ngayon, matapos ma-abswelto sa lahat ng tatlong kaso ng droga—na ang dalawa ay sa pamamagitan ng demurrer to evidence [01:17:34], nagbigay-daan sa pagpapatunay na walang sapat na ebidensya laban sa kanya—ang kanyang presensya sa QuadCom ay nagpapakita ng hindi matatawarang pagbabalik upang ibunyag ang katotohanan.

Ang Davao Model: Pundasyon ng Pambansang Patayan

Ang sentro ng testimonya ni De Lima ay ang detalyadong pag-uugnay ng DDS sa War on Drugs. Ayon sa kanyang mga personal investigation notes mula sa Commission on Human Rights (CHR) noong 2009, kinumpirma ito ng mga pahayag nina Edgar Matobato at Arturo Lascañas [13:49]. Ang DDS ay hindi lamang isang vigilante group [01:20:05] kundi isang organisadong istruktura na may basbas ng lungsod: ang Homicide Crimes Investigation Section (HCIS) [01:11:58].

Inisa-isa niya ang organisasyon, kung saan si Duterte, na kilala bilang “Alias Superman,” ang pinakamataas na lider at Mastermind [01:35:48], [01:01:38]. Sa ilalim niya ang mga team handler na aktibong opisyal ng pulis tulad nina SPO4 Sanson Ben Aventura (Logistics/Finance/Death Clearance Officer) at SPO3 Arturo Lascañas (Overall Team Leader) [01:23:02]. Kasama nila ang mga civilian abos o force multipliers—mga hitmen na madalas ay mga rebel returnee [01:22:06].

Ang operasyon ng DDS, ayon kay De Lima, ang eksaktong template na ginamit para sa pambansang kampanya ng War on Drugs [09:20]. Sa katunayan, kinumpirma niya na ang konsepto ng Nanlaban—ang pagbibigay katwiran na pinatay ang biktima dahil nanlaban sa pulis—ay nag-ugat at “naimbento” mismo sa mga operasyon ng DDS sa Davao [01:25:27].

Ang Presyo ng Kamatayan: Ang Reward System at Pondo

Isa sa pinakamatingkad at nakakagulat na bahagi ng testimonya ay ang detalye ng reward system na ginagamit upang i-engganyo ang mga mamamatay-tao.

Ayon sa impormasyong nakalap noong 2009 CHR investigation at sa affidavit ni Lascañas, ang presyo sa bawat buhay ay may bracketing at nagmula sa pondo ng gobyerno.

Target Type
Reward Range
Source of Fund

Ordinary Victims/Peddlers (1988-2000)
P15,000 bawat biktima
Intel/Peace and Order Fund ng Mayor’s Office [36:24]

Ordinary Victims/Peddlers (2001-2016)
P13,000 hanggang P15,000 bawat biktima
Intel/Peace and Order Fund ng Mayor’s Office [36:39]

Special Project Killings (High Value)
P100,000 hanggang P1 Milyon bawat target
Intel/Peace and Order Fund ng Mayor’s Office [37:18]

Ang pondo, na nagmumula sa intelligence funds ng opisina ng alkalde [01:29:06], ay ginagamit din para sa weekly gas allowance, monthly cash allowance, at Christmas Cash Gifts para sa mga hitmen [38:12].

Ipinunto ni Congressman Raul Manuel ang nakakabiglang implikasyon ng reward system na ito sa pambansang War on Drugs. Kung ang 20,000 patay [41:21] sa War on Drugs ay bibigyan ng minimum na pabuya na P50,000 bawat isa, ang kabuuang halaga ay aabot sa isang bilyong piso (P1 Bilyon) [42:13]. Inugnay niya ito sa matinding paglobo ng intelligence funds ng Office of the President noong administrasyong Duterte—mula P250 Milyon patungong P1.25 Bilyon [01:04:46]. Nagpapahiwatig ito ng isang malaking pondo na posibleng ginamit para sa reward system ng pambansang kampanya.

Ang Trail ng Mass Graves at ang Epekto ng Impunity

Bilang patunay ng sistematikong operasyon, kinumpirma ni De Lima ang pagkakaroon ng mass graves sa Davao. Batay sa affidavit ni Lascañas, inisa-isa niya ang mga team handler na in-charge sa mga libingan, kabilang sina SPO4 Bienvenido Laud, na in-charge sa Laud Quarry Mass Grave, at SPO3 Jim Tan, na in-charge sa Mandug Mass Grave [45:39].

Ang kakulangan ng pananagutan sa mga kaso ng EJK noong 2016 Senate inquiry, na biglaang itinigil [53:53] at nagresulta sa konklusyon na walang state-sponsored na pagpatay, ay nagbigay-daan sa “impunity as never seen before in the Philippines” [03:26]. Ang mensahe ng pananahimik ay epektibo: ang pagpatay ng mga pulis at vigilantes ay naging “accepted by public officials and the general population” [03:17].

Panawagan sa Pananagutan: RA 9851 at ang ICC

Sa huling bahagi ng kanyang testimonya, binigyang-diin ni De Lima ang kahalagahan ng pananagutan sa ilalim ng batas, lalo na sa pamamagitan ng Republic Act No. 9851 [19:13]. Ang batas na ito ay nagpaparusa sa mga krimen laban sa International Humanitarian Law, Genocide, and Other Crimes Against Humanity, at nagtatalaga ng parusang reclusion perpetua sa mga systematic attack na nagreresulta sa kamatayan [20:42]. Ang opisyal na kapasidad, aniya, ay hindi kailanman magiging batayan upang mapalaya ang isang tao mula sa responsibilidad [21:34].

Ipinanawagan niya ang agarang pagbabalik ng Pilipinas sa International Criminal Court (ICC) [25:20]. Kinilala niya ang QuadCom bilang isang potential na “Truth Commission” [26:11], subalit ipinagtanggol niya ang hurisdiksyon ng ICC, lalo na dahil sa complementarity principle [59:04]. Binanggit niya ang desisyon ng ICC Pre-Trial Chamber noong 2023 na nag-utos ng pagpapatuloy ng imbestigasyon dahil ang domestic proceedings ng Pilipinas ay “Do Not sufficiently Mirror the expected scope of the Court’s investigation” [59:54].

Ang dahilan? Hindi sinasaklaw ng lokal na imbestigasyon ang systematic nature ng mga krimen at hindi rin ito nakaabot sa mga high-ranking officials [01:00:07]. Ang ICC, aniya, ay nakatuon sa mga may “greatest responsibility”—at lumalabas na mas nagiging malinaw na si Duterte ang Mastermind dahil siya ang nag-udyok sa mga pagpatay [01:01:38].

Ang pagdinig na ito ay hindi lamang pagbubukas ng lumang kaso. Ito ay isang matapang na paghaharap sa kasaysayan, na gumagamit ng mga matitinding ebidensya upang itama ang isang narrative na matagal nang baluktot. Ang testimonya ni De Lima, na ngayon ay may timbang ng abswelto at nakumpirmang ebidensya, ay nagbibigay ng matinding pag-asa sa mga biktima na makakamit din nila ang hustisya. Ang mga rebelasyon ukol sa reward system at intelligence funds ang magiging sentro ng diskusyon sa mga darating na linggo, na naglalayong ipaalala sa publiko ang masalimuot na ugat ng nakaraang madugong kampanya. Ang QuadCom ngayon ay may pagkakataong maging susi sa pananagutan at pagbabagong matagal nang hinihintay ng bansa

Full video: