BASAG SA KONGRESO: SARA DUTERTE, HINAMON SI PBBM AT TINULIGSA ANG SARILING ADMINISTRASYON; OVP STAFF, UMAMIN SA NOTARIAL VIOLATION AT HINDI MAIPALIWANAG ANG 11-ARAW NA PAG-GASTOS SA P125M CONFIDENTIAL FUND

Sa isang serye ng mga pangyayaring humahati sa bansa at nagpapalalim sa lamat sa pagitan ng dalawang pinakamataas na pinuno, lantarang ipinahayag ni Bise Presidente at Kalihim ng Edukasyon Sara Duterte ang kanyang matitinding saloobin laban sa administrasyon ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. Kasabay nito, ang kanyang mga tauhan ay sumalang sa matinding paggisa sa Kongreso, kung saan naibulgar ang mga nakakagulantang na isyu hinggil sa paggamit ng confidential funds (CF) at paglabag sa mga regulasyon.

Ang sitwasyon ay lumampas na sa karaniwang bangayan sa pulitika. Ito ay naging isang pambansang usapin na pumupukaw sa damdamin ng taumbayan, nagtutulak ng masiglang diskusyon, at naghahanap ng kasagutan sa mga katanungan tungkol sa pananagutan, etika, at kakayahan ng mga namumuno. Ang hidwaan ay umabot na sa yugto ng direct confrontation, hindi lamang sa mga salita ni Bise Presidente Duterte laban sa Pangulo, kundi pati na rin sa pagkalantad ng mga katanungan sa legalidad at bilis ng paggastos ng pampublikong pondo.

Ang Lantarang Pag-atake: Sara Duterte vs. PBBM

Walang pag-aatubiling sinabi ni Bise Presidente Duterte ang kanyang pagkadismaya at galit, binatikos ang mga kasalukuyang namumuno sa bansa. Diretsahan niyang tinukoy ang kanyang karanasan ng “pambabastos” at “disrespect” mula sa mga matataas na opisyal ng gobyerno.

“Disrespectful kami baa yung disrespectful sa opisina ng vice president kung ano yung ginagawa nila sa amin yun lang din yung ginagawa namin sa kanila,” giit niya [00:00]. Ang kanyang pahayag ay nagpapakita ng isang matinding personal at institusyonal na hidwaan na matagal nang kinikimkim. Ang kanyang paghahanap ng katarungan sa pulitika ay sumasalamin sa nararamdaman ng isang ordinaryong mamamayan na madalas ay walang boses [00:31].

Naging sentro rin ng kanyang talumpati ang mga seryosong akusasyon, kabilang na ang di-umano’y pagbabanta sa kanyang buhay sa loob mismo ng Batasang Pambansa [03:12]. Ikinagulat niya ang ideya na may banta sa kanyang seguridad sa loob ng itinuturing niyang “most secured facility” ng bansa [03:23]. Ang mga pahayag na ito ay nagpinta ng isang larawan ng isang Bise Presidente na nasa ilalim ng matinding politikal na pagtugis. Idinagdag pa niya na ang pag-atake at pagsira sa kanyang pangalan ay nagsimula matapos siyang mag-resign sa DepEd at makipagpulong sa Makabayan bloc [04:20], isang indikasyon na ang political rift ay may malinaw na timeline at catalyst.

Ngunit ang pinakamatindi sa kanyang mga pahayag ay ang direktang pagkuwestiyon sa kakayahan at katapatan ni Pangulong Marcos. Ginamit niya ang campaign promise na P20/kilo ng bigas bilang batayan. Pagkatapos makipag-usap sa dalawang businessman na matagal na sa negosyo ng bigas, isiniwalat niya ang impormasyon: ang P20/kilo ay “napakaimposibleng gawin yan” dahil mas mataas pa sa P20 ang cost nito [06:34].

“It’s either he did not know what he was talking about That’s so incompetent or he threw his te to get the votes of people,” pagbibigay diin niya [07:05]. Ang paggamit ng salitang “sinungaling” o “incompetent” sa pagtukoy sa kasalukuyang Pangulo ay isang political punch na walang kaparis sa kasaysayan ng administrasyon, nagpapatunay na ang Uniteam ay tuluyan nang gumuho at pumasok na sa yugto ng open hostility.

Ang Paggisa sa OVP Staff: Mga Isyu ng Pananagutan

Habang nagliliyab ang politikal na hidwaan, ang dalawang matataas na tauhan ng OVP ay sumalang sa matinding pagtatanong sa Kongreso, na naglalantad ng mga procedural at legal na katanungan hinggil sa confidential funds ng Office of the Vice President (OVP).

Lemuel Ortonio: Ang Sentro ng Pinansyal na Desisyon

Si Lemuel Ortonio, ang Assistant Chief of Staff ng OVP at Chair ng Bids and Awards Committee (BAC) [01:11:40], ay kinwestiyon dahil sa kanyang malaking papel sa lahat ng aspeto ng confidential fund—mula sa paghahanda ng budget hanggang sa procurement at liquidation [01:23:49]. Sa gitna ng paggisa, naging sentro ng pagdududa ang mga sumusunod:

Ang 11-Araw na Pag-gastos: Ang P125 milyong confidential fund ay naubos diumano sa loob lamang ng 11 araw—mula Disyembre 21 hanggang 31, 2022 [01:27:35]. Gamit ang financial plan na nag-estimang aabutin ng 45 araw ang paggastos sa pondo, ang 11-araw na pag-ubos nito ay nagpapahiwatig ng napakabilis na confidential activities [01:27:59]. Sa bawat tanong tungkol sa detalye, si Ortonio ay tila walang maisagot o nagde-defer sa security officer, na nagsasabing hindi siya privy sa implementation [01:32:13]. Ang P125M na allotted sa OVP good governance program [01:21:50] ay nakita na may P16M na inilaan para sa rental of safe houses.

Rental of Safe Houses: Ang P16 milyon para sa rental of safe houses sa loob din ng 11 araw [01:28:34] ay naging tampulan ng katanungan. Sa pagtatanong, lumabas na ang pinakamahal na safe house ay umabot sa P1 milyon para sa 11 araw, o humigit-kumulang P90,000 kada araw [01:30:05]. Ang halagang ito ay tinawag na “parang luxury hotel o mas mahal pa,” lalo pa’t ang good governance program ng OVP ay kinabibilangan ng medical at burial assistance [01:31:37], na malayo sa pangangailangan ng safe houses. Ang isyu ay lalong lumaki nang mapansin na ang OVP ay nagkakaroon ng confidential expenses para sa safe houses consistently sa fourth quarter ng 2022 at first hanggang third quarter ng 2023 [01:33:37], at tila iniwan na lang ang mga nirerentahan noong natapos ang confidential fund noong ika-apat na quarter ng 2023 [01:34:59].

Ang Misteryo ng Panulat: Ang pagdinig ay humantong maging sa technical detail ng mga dokumento. Napansin ang paggamit ng isang special type ng felt tip pen sa mga Acknowledgement Receipts (ARs) [01:45:48]—ang documents evidencing payment sa mga field operative—at ang panulat na ito ay kapareho ng ginagamit ni Ortonio at ng isa pang opisyal, si Atty. Zul Lopez. Ang paggamit ng unusual na panulat ay nagpapataas ng pagdududa sa authenticity ng mga likidasyon [01:50:00], bagama’t mariing itinanggi ni Ortonio ang anumang kinalaman sa paggawa ng mga ARs [01:51:00].

Atty. Rochelle Abella: Ang Notaryo na Lumabag sa Panuntunan

Ang krisis sa pananagutan ay lalo pang lumalim nang sumalang si Atty. Rochelle Abella, isang Contract of Service (COS) lawyer sa OVP na nagsisilbi ring notary public. Ang kanyang testimonya ay nagdulot ng malalim na pag-aalinlangan sa mga legal na dokumento ng OVP at DepEd.

Direkta siyang tinanong tungkol sa kanyang pag-notaryo ng mga statement ng dalawang opisyal ng OVP—sina Atty. Rosini Sanchez at Miss Villa Del Rey—na kapwa nagpatotoo na hindi sila nagkaroon ng personal appearance sa harap ni Abella [02:04:30]. Sa unang pagtatanong, mariin niyang sinabi na sila ay nag-appear sa harap niya, ngunit nang ipilit ang testimonya ng dalawa, napilitan siyang umamin: “They did not appear before me for the notarization of this documents your honor,” [02:11:40] na isang malinaw na paglabag sa Notarial Rules ng Korte Suprema.

Ang pag-amin na ito ay lubhang nakababahala, lalo pa at si Abella ang paboritong notary public para sa lahat ng confidential fund certifications ng OVP at DepEd—pitong beses siyang lumagda para sa mga certifications ng likidasyon ng confidential funds [02:18:08]. Bagamat ang kanyang notarial commission ay nasa City of Manila [02:22:50], siya ay nag-notaryo ng mga dokumento na pirmado sa Mandaluyong at Pasig (DepEd), na labas sa kanyang jurisdiction. Inamin din niya na hindi siya humingi ng bayad para sa pag-notaryo ng mga dokumento ng DepEd [02:22:11] at ginawa niya ito sa kanyang private capacity [02:21:43]—isang sitwasyon na nagpapataas ng pagdududa tungkol sa conflict of interest, lalo’t isa siyang COS employee na walang authority para mag-private practice [02:24:53].

Ang lahat ng ito ay nagpapatibay sa teorya na ang liquidation ng confidential fund ay ginawa lamang upang magmukhang compliant sa mga patakaran, sa halip na maging tunay at legitimate [02:11:51]. Ang mga paglabag sa notarial rules ay nagpapababa sa integrity ng mga dokumento at nagpapahiwatig ng isang sistematikong problema sa accountability sa loob ng opisina.

Ang Lalim ng Krisis: Implikasyon sa Pamumuno

Ang magkahiwalay ngunit magkaugnay na mga pangyayaring ito—ang public outburst ni Bise Presidente Duterte laban kay Pangulong Marcos, at ang seryosong accountability issues na inamin ng kanyang mga tauhan sa Kongreso—ay nagpapakita ng isang malalim na krisis sa pamumuno ng bansa.

Una, ang pagiging lantad ng palace infighting ay nagdudulot ng political instability na maaaring makasira sa tiwala ng publiko at makabawas sa epektibong pagpapatakbo ng gobyerno. Ang akusasyon ni VP Duterte kay PBBM na “sinungaling o incompetent” [07:05] ay isang damage na hindi madaling mabura, at nagpapahintulot sa publiko na kuwestiyunin ang lahat ng pangako at desisyon ng kasalukuyang administrasyon.

Pangalawa, ang pagbubunyag sa paggasta ng P125M sa loob lamang ng 11 araw at ang P16M para sa safe houses ay nagtatanong kung saan talaga napunta ang pondo ng taumbayan. Ang kakulangan ng transparency at ang pagtanggi ng Assistant Chief of Staff na magbigay ng detalye, sa kabila ng pagiging signatory niya sa mga dokumento [01:32:13], ay nagpapalabas na mayroong cover-up o gross mismanagement.

Panghuli, ang pag-amin ni Atty. Abella sa paglabag sa notarial rules [02:11:40] at ang pagiging preferred notary niya para sa lahat ng confidential fund documents ng OVP at DepEd [02:18:08] ay nagtatanong kung gaano ba talaga ka-compliant ang dalawang opisina sa mga regulasyon. Ang legalidad ng likidasyon ay nakasalalay sa mga sertipikasyong ito, at ang pagiging invalid ng mga notarization ay nagbibigay ng matibay na basehan upang kuwestiyunin ang buong proseso.

Ang mga mamamayan ay hindi na lang nanonood, kundi naghahanap ng kasagutan. Kung ang P125M ay ginastos sa loob lamang ng 11 araw para sa mga layuning tila hindi consistent sa mandate ng good governance at kung ang mga dokumento ay hindi authenticated nang maayos, sino ang may pananagutan?

Ang tanging tiyak sa ngayon ay ang political landscape ng Pilipinas ay mabilis na nagbabago, at ang mga isyung ito ay patuloy na magiging catalyst para sa mas marami pang pagbabago at paghahanap ng katotohanan. Hinihintay ng taumbayan ang mga susunod na hakbang ng Kongreso at ng Commission on Audit upang matukoy ang buong extent ng accountability at maibalik ang integrity sa pamamahala. Kailangang manindigan ang mga Pilipino, maging mapanuri, at makialam sa talakayan upang hindi na maulit ang ganitong mga sitwasyon sa hinaharap. Ang katotohanan ay masalimuot, ngunit dapat itong siwalatin nang walang takot o pabor.

Full video: