ANG NAKAKAGULAT NA LEGAL NA ESTRATEHIYA: BAKIT KINASUHAN NG PULISYA ANG MGA KAPATID NG WHISTLEBLOWER SA KASO NG NAWAWALANG SABUNGERO?

Ang misteryo ng mga nawawalang sabungero sa Pilipinas ay patuloy na naglalantad ng masalimuot at nakakagulat na mga kaganapan, na nagtuturo sa posibleng malalim na ugat ng krimen at tila may kaugnayan pa sa mga nasa awtoridad. Sa pinakahuling update mula sa mga press briefing ng Philippine National Police (PNP) at Department of Justice (DOJ), nagbigay-linaw ang Criminal Investigation and Detection Group (CIDG) sa mga isyung bumabagabag sa publiko at sa mga pamilya ng mga biktima, partikular ang pagkakadiskubre sa tinaguriang “missing links” at ang kontrobersyal na desisyon na kasuhan muna ang mga ito.

Mula sa mga labi ng tao na natagpuan sa Lawa ng Taal hanggang sa alegasyon ng coercion o pamimilit, ang bawat piraso ng ebidensya ay nagbubuo ng isang malaking puzzle na naghahanap ng hustisya.

Mga Labi sa Taal: Pag-asa at Hamon sa Pagtukoy ng Katotohanan

Matapos ang pansamantalang pagtigil sa diving operations dahil sa masamang panahon, nagpatuloy ang paghahanap ng Philippine Coast Guard sa Lawa ng Taal [00:51]. Sa pagpapatuloy nito, nakakuha ng mga bagong labi: isang bungo at buto ng tao, kasama ang mga ngipin. Ayon kay DOJ Secretary Jesus Crispin Remulla, ang mga dental records ay posibleng makatulong upang matukoy kung ang mga labi ay kabilang sa mga nawawalang sabungero [01:07].

Ngunit ang proseso ay hindi madali. Dahil matagal nang nakalubog sa tubig ang mga labi, ang forensic examination at DNA collection ay mas matagal at mas mahirap [01:24], dagdag pa na ang mga naunang labi na natagpuan ay contaminated na at hindi na makuhaan ng DNA profile [42:58].

Bukod pa rito, nabanggit din na mayroong tatlong cadaver na natagpuan sa isang sementeryo sa Batangas, ngunit ang DNA profile ng mga ito ay hindi tumugma sa mga reference na DNA na isinumite ng 23 kaanak ng mga nawawalang sabungero [43:52]. Ang patuloy na paghahanap at pag-aaral sa mga labi ay nagpapakita ng dedikasyon ng mga awtoridad, ngunit kasabay nito ay ang matinding emotional na paghihintay ng mga pamilya na makamit ang closure.

Ang Pagsuko ng mga ‘Missing Links’: Kritikal na Paggulong

Ang pinakamatinding pag-usad sa imbestigasyon ay ang pagkakadakip sa dalawang kapatid ng pangunahing whistleblower, si Julie Dondon Patidongan, alyas Totoy. Sina Jose Patidongan at Ilakim Patidongan ay inaresto sa isang bansa sa Southeast Asia at tahimik na dinala pabalik sa Pilipinas noong Hulyo 22 [04:05].

Inilarawan ni PNP spokesperson, Brigadier General Jane Fajardo, ang dalawang kapatid bilang mga “missing links” at kritikal na saksi sa kaso [04:37]. Ang kanilang pagkakadakip at pagdating ay napakahalaga dahil sa kanilang direktang ugnayan sa evidence na matagal nang iniimbestigahan ng CIDG:

Ilakim Patidongan: Siya umano ang nakita sa isang video na nagwi-withdraw ng pera sa isang ATM na pag-aari ng isa sa mga nawawalang sabungero na si Melbert John Santos [05:47].

Jose Patidongan: Siya naman daw ay isa sa dalawang indibidwal na nag-eskort kay Michael Bautista, isa pa sa mga nawawalang sabungero, na nakaposas sa isa ring video [06:09].

Ang pagkuha sa dalawang ito ay bunga ng tahimik at strategic na operasyon na pinamunuan ni CIDG Director General Macapas [07:01].

Ang Kontrobersyal na Legal na Estratehiya: Pagiging Akusado Bago Maging Saksi

Ang kaganapan ay naging kontrobersyal nang lumabas ang balita na kinasuhan muna ang dalawang kapatid. Nagdulot ito ng pagtataka at agam-agam sa publiko at maging sa mga pamilya [12:46]. Ngunit nilinaw ng PNP ang legal na batayan sa likod ng kanilang desisyon: ito ay isang legal strategy at necessity upang masiguro na sila ay magiging epektibong state witnesses.

Paliwanag ni General Fajardo, mahalaga na maunawaan ng lahat ang proseso sa ilalim ng Rule 119 ng Revised Criminal Procedure (Discharge as State Witness) [13:05]. Upang maging state witness, kailangan muna silang maging accused o akusado. Ang mga hakbang na ito ay kailangan bago ang prosecutor ay maghain ng mosyon sa korte upang sila ay ma-discharge at magamit bilang witness [14:24].

Ang mga Patidongan brothers ay may kani-kanilang mga isyu: si Jose ay may conviction na sa kasong robbery [11:28], at si Ilakim naman ay gumamit ng alias na “Robert Bylon” sa kanyang pasaporte [11:54]. Ang paggamit ng alias ay isang “clear violation po ng batas” [12:39], kaya kinasuhan siya upang maiwasan ang kasong arbitrary detention sa panig ng pulisya.

Ayon sa CIDG, ang testimony ng dalawa ay mayroong “absolute necessity” [15:13]. Kritikal ang kanilang sasabihin upang makumpleto ang kuwento:

Sino ang nag-utos kay Ilakim na mag-withdraw sa ATM ni Melbert Santos, at may alam ba siya sa kinaroroonan ng mga biktima? [15:41]

Kailangan ng corroboration para sa testimony ni Alias Totoy, na maaaring i-retract [16:41]. Ang mga kapatid ay may direct participation sa dalawang biktima (Santos at Bautista) [17:09].

Ang desisyon na kasuhan sila ay upang makita ng korte na sila ay bahagi ng krimen, ngunit hindi sila ang most guilty (isa sa mga requisite ng state witness) [17:25]. Ang legal strategy na ito, bagama’t tila nakakagulat at nakakapagdulot ng confusion sa pamilya, ay sinasabing kinakailangan upang matiyak na “airtight” ang kaso laban sa mga sinasabing mastermind [33:24].

Ang Panggigipit sa Whistleblower: Pulis Versus Pamilya

Bukod pa sa legal na balangkas, lumabas din ang mas seryosong alegasyon: ang umano’y pagtatangka ng ilang pulis na ipitin ang whistleblower na si Julie Patidongan.

Ilang kaanak ng mga nawawalang sabungero ang nagpahayag ng kanilang pagtataka at takot dahil may mga pulis umano na nagpakilala mula sa IDG ang lumapit sa kanila [03:04]. Ang layunin? Hinihiling umano ng mga pulis na kasuhan nila si Julie Patidongan at idiin siyang mastermind sa pagdukot [03:21].

Nanindigan naman ang mga pamilya na hindi sila pipirma sa anumang affidavit laban kay Patidongan [03:29]. Ang insidenteng ito ay nakarating na kay DOJ Secretary Remulla. Ang ganitong alegasyon, na nagmumula pa sa hanay ng mga pulis na dapat sana’y tumutulong sa kaso, ay lalong nagpapalalim sa mga hinala ng obstruction of justice o cover-up sa loob mismo ng sistema.

Ang CIDG ay nagbigay diin na hindi nila kontrolado ang mga pananalita ni Patidongan [22:43], at hindi nila hahayaan na ang PNP ay “magpapagamit kanino man at sino man to advance their own personal interest” [33:10]. Ang kanilang pangako ay ipagpatuloy ang imbestigasyon kung saan ituturo ng evidence [37:06].

Pagtugon sa mga Usap-Usapan: Ang Paglipat ni General Macapas

Naging bahagi rin ng briefing ang paglilinaw sa biglaang paglipat ni CIDG Director General Macapas, dahil lumabas ang mga usap-usapan na siya raw ay ni-relieve dahil sa “bungling” o hindi pagpapaganda sa imbestigasyon.

Mariing pinabulaanan ng PNP ang mga usap-usapan, at sinabing ang paglipat ni General Macapas ay personal na kahilingan niya mismo [24:50] at ito ay estratehiko. Si General Macapas ay isang “seasoned and veteran intelligence officer” [23:52], at hiniling niyang mailipat sa Region 12 upang mamuno sa kampanya laban sa smuggling [25:57], na utos mismo ni Pangulo. Dagdag pa, ang kanyang presensya ay mahalaga sa nalalapit na eleksyon sa BARMM upang masiguro ang mapayapa at maayos na halalan [26:24].

Ang paglilinaw na ito ay nagpapakita ng pagsisikap ng PNP na panatilihin ang tiwala ng publiko sa gitna ng matitinding kontrobersya at upang patunayang walang sinuman ang nagdidikta sa decision-making ng Chief PNP [25:29].

Ang Walang Katapusang Paghahanap sa Katotohanan

Sa kabila ng lahat, nananatiling undetermined kung sino talaga ang mastermind sa likod ng mga pagkawala [37:51]. Ngunit ang pagkakadakip sa mga Patidongan brothers ay malaking tagumpay, at nagbigay ng matinding pag-asa na malapit na ring maibunyag ang buong katotohanan.

Ang PNP, sa pamamagitan ng CIDG, ay nag-iimbita sa publiko na magbigay pa ng anumang impormasyon na makakatulong sa kaso [32:13]. Tiniyak nilang ang bawat hakbang, mula sa pagkuha ng mga testigo hanggang sa paghahain ng kaso, ay ginagawa “within the bounds of law” [17:42] at may focus lamang sa pagkamit ng hustisya [32:13].

Ang kaso ng mga nawawalang sabungero ay hindi lamang isang simpleng kaso ng pagdukot; ito ay naging simbolo ng masalimuot na laban para sa hustisya, laban sa mga tiwali, at laban sa mga lihim na tila ayaw lumantad sa liwanag. Sa pagkakabunyag ng mga missing links at sa strategic na paghahanda sa mga state witnesses, ang mga pamilya ay umaasa na sa wakas, matapos ang taon ng paghihintay, ay makikita na ang mastermind at matitikman ang ultimate na hustisya.

Full video: