ANG NAG-AAPOY NA KOMPRONTASYON SA SENADO: BAKIT ANG ‘DUE PROCESS’ AY NAGING TANGGULAN NG MGA ARMADONG ILEGALISTA SA KRISIS NG MASUNGI?

Ang bulwagan ng Senado, na karaniwang lugar ng pormal na pagdinig at seryosong talakayan, ay naging lunan kamakailan ng isang mainit, matindi, at walang atrasang komprontasyon na naglalantad ng malalim na problema sa pagpapatupad ng batas at pangangalaga sa kalikasan sa bansa. Ang sentro ng kaguluhan? Ang Masungi Georeserve, isang protektadong lugar na patuloy na binabagabag ng karahasan, ilegal na pag-angkin, at presensiya ng mga armadong grupo. Ang mga tauhan sa pagdinig: si Senador Raffy Tulfo, na may nag-aapoy na paninindigan sa “ngipin ng batas,” at ang Department of Environment and Natural Resources (DENR), kasama ang ilang matataas na opisyal na tila nakakulong sa lambat ng “due process” at burukrasya.

Ang Pagsalakay ni Tulfo: Kronolohiya ng Pagpapabaya

Sa gitna ng budget hearing ng DENR, hindi nagpatumpik-tumpik si Senador Tulfo sa pagbato ng seryosong mga alegasyon. Ang kanyang mga katanungan ay hindi lamang naghahanap ng paliwanag, kundi nagtatangkang ilantad ang tila sadyang pagbubulag-bulagan at pagbingi-bingihan ng ahensya sa tindi ng krisis sa Masungi.

Idinetalye ni Tulfo ang sunod-sunod na insidente na nagpapakita ng kawalang-aksyon ng DENR. Noong Hulyo 24, 2021, dalawang ranger umano ang nabaril. Hindi ito simpleng pangyayari; ito ay isang krimen, isang direktang pag-atake sa mga taong inatasang magbantay sa ating likas-yaman. Ngunit ang katanungan: Nasaan ang DENR?

Higit pa rito, binanggit ni Tulfo ang presensiya ng mga armadong lalaki na pagala-gala sa area noong Pebrero 2022, at mas malala pa, ang pagkakatuklas sa 22 armadong lalaki na nagkakampo sa paligid noong Setyembre 3, 2022. Ito ay hindi ordinaryong squatting; ito ay pagpapakita ng puwersa, paghahasik ng lagim, at tuwirang pagsuway sa batas. Sa kabila ng mga sumbong at apela mula sa mga concerned group, mariing binatikos ni Tulfo ang DENR sa simpleng pag-iwas sa problema: “DENR didn’t do nothing. Nagbulag-bulagan at nagbingi-bingihan.” Ang akusasyon ay mabigat, nagpapahiwatig ng hindi lamang kawalan ng kakayahan, kundi kawalan ng kagustuhang umaksyon.

Ang Kaso ng ‘Suspension’ at ang Milyong-Milyong ‘Improvement’

Isa pang sentro ng galit ni Senador Tulfo ay ang desisyon ng DENR noong Hunyo 4, 2022, na suspendihin lamang ang lahat ng Mineral Production Sharing Agreement (MPSA) sa lugar, at hindi ito tuluyang kanselahin [00:59]. Para kay Tulfo, ang suspensiyon ay tila isang temporaryong lunas sa isang malalang sakit, nag-iiwan ng espasyo para sa pagbabalik ng mga ilegalista.

Mas nakagugulat pa, at isa sa pinakamainit na puntong binigyang-diin ni Tulfo, ay ang isyu ng humigit-kumulang 800 milyong piso na hinihingi umano ng mga ilegalista bilang bayad para sa kanilang improvement bago sila tuluyang umalis [04:38]. “800 million? Eh wala naman silang power na magbayad,” pagtataka ni Tulfo. Ito ay nagpapakita ng tindi ng paghahari-harian ng mga illegalista, na tila sila pa ang may karapatang magbigay ng kondisyon sa gobyerno, kahit na sa isang protected area.

Ang Panganib ng ‘Due Process’ sa Harap ng Krimen

Ang pinaka-emosyonal at pilosopikal na bahagi ng komprontasyon ay ang pagtatanong ni Tulfo sa paggamit ng due process bilang dahilan sa pagiging mabagal ng DENR sa pagtugon sa mga kriminal.

Ang katwiran ng ahensya, tulad ng pagkakabunyag sa pagdinig, ay kailangan daw sundin ang due process sa pagtrato sa sinumang gumagawa ng ilegal na aktibidad. Ngunit para kay Tulfo, ito ay isang nakababahalang pagbaluktot sa hustisya. “So rerespetuhin po natin itong mga nanggugulo, nag-in fact binaril pa yung mga ranger natin, rerespetuhin natin ang kanilang karapatan, and we let them roam this area na supposed to be They don’t have They don’t have the rights to be there,” giit ni Tulfo [05:37].

Ang kanyang punto ay matalas: Bakit kailangan i-baby baby (baby-hin/alagaan) ang mga kriminal? Kapag may nagbabarilan at naghahasik ng lagim sa loob ng isang protected area, ang nararapat ay agarang paggamit ng “ngipin ng batas,” hindi ang paghintay sa matagal na proseso na nagpapalakas-loob lamang sa mga ilegalista. Ang tila pagtatanggol sa due process ay nagiging kanlungan at proteksiyon para sa mga kriminal na sumusuway sa batas. Ang due process, na dapat ay proteksiyon ng naaapi, ay nagiging dahilan ng pagpapabaya sa kalikasan at sa mga taong nangangalaga nito.

Ang Di-Pantay na Laban: Pistol vs. Armalite

Lalong nagbigay ng bigat sa usapin ang detalyeng inihayag ni Tulfo tungkol sa kalagayan ng mga Forest Ranger ng DENR. Ayon sa senador, ang mga ranger ay may panlaban lamang na pistola, samantalang ang mga armadong grupo sa Masungi ay may mga Armalite at M203 grenade launcher [08:36].

“Bakit hindi niyo po tawagan ng Marines? Hindi niyo tawagan ng Army SWAT? Bakit po ang inyong iharap sa kanila yung inyo pong Forest Rangers na alam niyo naman po na wala po silang firepower…” pagtatanong ni Tulfo [08:43].

Ang sitwasyon ay hindi lamang hindi patas; ito ay malinaw na pagpapabaya sa kaligtasan ng mga environment frontliners. Ang mga ranger ay iniiwan sa ere, nakaharap sa kamatayan, habang ang ahensya na dapat magprotekta sa kanila ay tila nagtatago sa likod ng teknikalidad.

Ang Pagtatanggol ni Senador Villar at ang Paglipat ng Kapangyarihan

Sa gitna ng tensiyon, nagbigay rin ng ilang paglilinaw si Senador Cynthia Villar. Binanggit niya na ang insidente ng barilan ay maaaring nagsasangkot sa mga private forest ranger ng Masungi Georeserve, at hindi sa mga tauhan ng DENR [09:15]. Ang Masungi Georeserve, aniya, ay isang protected area dahil sa kontrata, at ang sigalot ay nagsimula sa pag-aaway ng georeserve at ng iba pang claimants o residente.

Ipinunto rin ni Villar na ang PNP (Philippine National Police) ang dapat na mag-kontrol dahil sila ang may police power, hindi ang DENR, lalo na kung ang usapin ay nagbabarilan na [03:44]. Sa katunayan, siya mismo raw ang humingi ng tulong sa PNP Region 4A [02:58].

Dahil dito, lumabas ang mungkahi ng isang Task Force, na tinawag na “Task Force Masungi” [12:07], na posibleng pamumunuan ng DILG (Department of the Interior and Local Government) kasama ang PNP. Ang punto ay ang isyu ay lumampas na sa environmental concern at naging isang police matter. Ngunit ang kritisismo ni Tulfo ay nanatili: Bakit hinayaan ng DENR na umabot sa puntong kailangan na ng military-grade na interbensiyon ng pulis?

Ang Pagtangging Makipag-ugnayan: Isang Pambansang Insulto?

Ang isa sa pinakabigat na rebelasyon sa pagdinig ay ang isyu ng dalawang coalition group (Masungi Geopark Project at Upper Marikina Watershed Coalition) na sumulat sa DENR Secretary Maria Antonia Yulo-Loyzaga upang mag-request ng oversight committee para matugunan ang problema. Ayon sa impormasyon, ang DENR Secretary ay hindi man lang nagbigay ng pormal na reply [13:29].

Ang dahilan? “She cannot deal with them because their MOA is illegal,” sagot umano ng DENR [13:39].

Taliwas ito sa pananaw ni Tulfo, na nagsabing kahit pa ilegalista ang mga kausap, ang DENR ay dapat magkaroon ng “decency and courtesy” na sumagot, magpaliwanag, at iparating sa mga concerned group kung ano ang kanilang kalagayan at kung saan sila nakatayo. Ang pagkakait ng simpleng liham-tugon ay nagpapahiwatig ng pag-iwas sa transparency at pagtalikod sa obligasyong makinig sa mga stakeholder, kahit pa ang hiling ay para sa pangkalahatang kapakanan. Ang kawalang-aksyon ay tila mas pinatindi pa ng kawalang-galang.

Ang Hamon: Mula Salita Patungo sa Gawa

Ang nag-aapoy na komprontasyon sa Senado ay higit pa sa isang politically-charged na pagtatalo; ito ay isang malinaw na paglalarawan ng tindi ng hamon sa pangangalaga sa ating likas-yaman. Ang Masungi Georeserve ay hindi lamang isang simpleng lugar; ito ay simbolo ng ating pambansang yaman na unti-unting winawasak ng karahasan at kawalang-aksyon.

Ang tanong ni Tulfo sa DENR ay sumasalamin sa sentimyento ng maraming Pilipino: Kailan ba tayo titigil sa paggamit ng burukrasya at due process bilang dahilan upang hayaang mamayagpag ang ilegal na gawain? Kailan natin makikita ang ngipin ng batas na inaasahan sa mga ahensya ng pamahalaan?

Sa huli, ang ipinangako na pag-aksyon ng Task Force Masungi at ang pag-asang ang DILG at PNP ay mamamahala na, ay kailangang matupad. Gaya ng huling hamon ni Tulfo: Hindi sapat ang lip service; kailangan ng mga opisyal na mag-walk the talk [07:24]. Sapagkat habang sila ay nagtatalo sa Senado, ang mga armadong grupo sa Masungi ay patuloy na naghahari-harian, at ang bawat araw na lumilipas ay isang araw ng pagkawala para sa ating kalikasan. Kailangan ng agarang, matatag, at walang-takot na aksyon upang tuluyan nang maibalik ang kapayapaan at karangalan sa Masungi Georeserve. Ang hamon ay hindi na lamang sa DENR, kundi sa buong makinarya ng pamahalaan. Kailangan nang magkaisa ang lahat upang protektahan ang mga huling yaman na natitira sa atin.

Full video: