ANG MAKAPIGIL-HININGANG PAGLILITIS: Ibinunyag ang Lihim na Susi sa Pag-akyat ni Royina Garma sa Kapangyarihan—Loyalty sa Pamilya Duterte, hindi sa Merito?

Sa isang nag-aalab at tensyonadong pagdinig sa Kongreso, naging sentro ng usapan si dating Philippine Charity Sweepstakes Office (PC-SO) General Manager at dating Philippine National Police (PNP) Colonel Royina Marzan Garma. Sa ilalim ng matitinding tanong ng mga mambabatas, tinangkang kalasin ang balangkas ng kanyang karera, na tila laging nakakabit sa landas ng dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte. Ang mga sagot ni Garma, na minsan ay pinalalambot ng pagtanggi at minsan naman ay umaayon sa mapait na katotohanan, ay nagpinta ng isang larawan kung paanong ang personal na koneksyon at tiwala ay maaaring maging mas mabigat kaysa sa tradisyonal na kuwalipikasyon at merit system sa pag-akyat sa pinakamataas na posisyon ng pamahalaan.

Hindi lamang ito isang simpleng pagdinig; isa itong pampublikong pagtatasa sa mga anino ng nakaraang administrasyon.

Ang Matibay na Koneksyon sa “Livable City” ng Davao

Halos dalawang dekada ng buhay ni Colonel Garma bilang isang opisyal ng pulisya ay inikot sa syudad ng Davao, ang sentro ng kapangyarihan at ang ‘proving ground’ ng noo’y Mayor Rodrigo Duterte. Mula nang magtapos siya sa Philippine National Police Academy (PNPA) noong 1997, siya ay naitalaga agad sa Davao City Police Office (DCPO). Kinumpirma niya ang sunud-sunod na sensitibong posisyon: siya ang naging hepe ng anti-vice unit (1997-1998), pinamunuan ang women’s desk (1999-2004), naglingkod bilang police admin officer (2009), at naging station commander ng Sasa at Santa Ana Police Stations (2011-2015).

Nang tanungin tungkol sa kapayapaan at pagiging ‘livable’ ng Davao, buong-puso siyang sumang-ayon, at binigyan niya ng malaking kredito ang pamumuno ni Duterte. Ang susing tanong ng mga mambabatas ay umikot sa konsepto ng conformity ng lokal na punong ehekutibo—ang Mayor. Sa isang kritikal na punto, inamin ni Garma na ang kanyang mga posisyon bilang Station Commander, na nagtataglay ng malaking kapangyarihan at visibility sa komunidad, ay kinakailangang may conforming approval mula sa opisina ng Mayor. Ang pag-amin na ito ay nagpapatibay sa naratibong ang kanyang karera sa Davao ay hindi lamang produkto ng purong merito kundi kinailangang dumaan sa basbas at apruba ng pamilyang Duterte.

Ang kanyang pagtatangka na umalis sa Davao noong 2004, na kinumpirma niyang dulot ng “personal na eskandalo” sa kanyang buhay may-asawa, ay nagbigay diin sa malalim na personal at propesyonal na ugnayan niya sa lungsod. Ang pagbalik niya sa Davao noong 2009, matapos niyang mahirapan bilang single mother sa Maynila, ay nagpakita ng kanyang matibay na paniniwala na sa Davao, kahit paano, mayroon siyang sandigan—isang bagay na hindi niya nahanap sa pambansang kabisera.

Mula Davao Hanggang Cebu: Ang Tatak ng “Duterte’s Trusted”

Ang naratibong ito ay lalong tumibay nang umakyat si Garma sa pambansang entablado ng PNP. Noong Enero 2017, itinalaga siya bilang Regional Chief ng Criminal Investigation and Detection Group (CIDG) Region 7 sa Cebu. Pagdating ng 2018, siya ay naging Cebu City Police Office Director.

Ang mga posisyong ito, partikular ang pagiging Cebu City Director, ay ginamit ng mga mambabatas upang idiin ang kanyang malalim na koneksyon kay Duterte. Sa panahong iyon, hayag at kilala ang pagkakawatak-watak sa pagitan ng noo’y Cebu City Mayor Tommy Osmeña at ni Pangulong Duterte. Ang isang artikulo, na binasa sa pagdinig, ay naglarawan kay Garma bilang “Mayor’s hated, Duterte’s trusted.”

Nang tanungin kung paanong naitalaga siya sa posisyon sa Cebu gayong wala siyang ugnayan sa lokal na mayor, si Garma ay nagbigay ng palusot. Aniya, ang posisyon ay inialok sa kanya ni General Deoldie Sinas, na noon ay pinuno ng National Capital Region Police Office (NCRPO) at naging hepe ng PNP. Ang kanyang pahayag ay nagtatangkang ilihis ang usapin mula sa appointing authority (na maaaring nakaimpluwensya sa pinal na desisyon) patungo sa recommending officer (si Sinas). Gayunpaman, ang pagpilit ng mga mambabatas ay nagdulot ng pagduda: sa isang lugar na may matinding pulitikal na tensiyon, imposibleng maitalaga siya roon nang walang basbas mula sa mas mataas na kapangyarihan—ang Pangulo.

Hindi pa natatapos dito, nagretiro si Garma nang maaga mula sa PNP (24 taong serbisyo) at nag-aplay para sa posisyon ng PC-SO General Manager. Kinumpirma niya na ang nag-appoint sa kanya ay ang Pangulo. Nang tanungin kung ang kanyang AB Mathematics degree at karanasan sa pulisya ay may kaugnayan sa PC-SO, mariin niyang sinabing “Hindi ako sumasang-ayon na ang aking karanasan ay alien sa PC-SO.” Ngunit ang sumunod na tanong ang nagpahirap sa kanyang paninindigan: ang rason ba kung bakit siya na-appoint ay dahil lubos siyang pinagkakatiwalaan ng Pangulo?

“Posible po,” sagot niya.

Ang simpleng salitang “posible” na ito ay nagbigay diin sa sentro ng kontrobersiya: ang buong trajectory ng kanyang karera, mula sa antas ng lgu hanggang sa isang pambansang ahensya, ay tila nakabatay sa personal na tiwala at hindi lamang sa competence o merit. Ang pag-amin niyang lumapit siya kay Senator Bong Go, na noon ay Special Assistant to the President, para ihatid ang kanyang aplikasyon, ay nagpatunay na ang pinto patungo sa kapangyarihan ay dumaan sa pribadong daanan ng mga pinagkakatiwalaan ng Pangulo.

Ang Kontradiksyon sa “War on Drugs”: Paninindigan at Pagbabago

Isa sa pinakamainit na bahagi ng pagdinig ay ang tanong tungkol sa kontrobersyal na ‘War on Drugs.’ Sa simula, si Garma ay nagpakita ng pag-iingat, na para bang sinisikap niyang huwag sumang-ayon nang buo sa madugong programa.

“Hindi ko hinahangaan ang War on Drugs sa buong konteksto nito, sa paraan ng paglunsad nito ng Philippine National Police, sa suporta ng dating Pangulo,” mariin niyang pahayag. Iminungkahi niya na ang hustisya ay dapat makamit, ngunit hindi lamang dapat iisa ang paraan. Sa puntong ito, nagpakita siya ng pagkilos tungo sa isang mas makataong pananaw, o marahil ay isang pagtatangka na magpakita ng distansya mula sa mga kritisismo sa extrajudicial killings.

Ngunit ang mga mambabatas ay nagpursige, hinimok siyang magbigay linaw sa kanyang paninindigan. Sa huli, kinailangang linawin ni Garma ang kanyang pahayag, at ipinaliwanag ang kanyang paniniwala sa ‘Quad Concept of Operation’—na binubuo ng police patrol at community relations. Dahil sa patuloy na pressure, si Garma ay tuluyang sumang-ayon na naniniwala siya sa “buong pakete” ng War on Drugs, kabilang na ang intense police operation nito, at ang programa na inilunsad ng PNP sa suporta ng Pangulo.

Ang pagbabalik-salita na ito—mula sa pagtangging “hinahangaan” niya ang programa tungo sa pagsang-ayon sa “buong pakete” kasama ang “intense police operation”—ay nagpapakita ng isang opisyal na nahihirapan sa pagitan ng kanyang propesyonal na tungkulin at ang nakababahalang katotohanan ng mga nangyari sa ilalim ng kontrobersyal na kampanya.

Ang Anino ni Fortaleza at ang Misteryo ng Penal Farm

Ang huling bahagi ng pagtatanong ang nagdala ng pinakamalaking emosyonal na karga, na nagbabalik-tanaw sa Hulyo 2016—ang simula ng War on Drugs.

Kinumpirma ni Garma ang dalawang kritikal na pangyayari sa buwan na iyon. Una, ang pagbisita niya sa CIDG 11 office, kung saan niya nakilala si Superintendent Padilla at Colonel Leonardo. Sinabi niya na ang kanyang dahilan sa pagbisita ay para sa kanyang thesis tungkol sa “inter-agency response on illegal drugs.” Ikalawa, kinumpirma rin niya ang pagbisita sa Davao Penal Farm Colony kasama ang isang order patungkol kay Jimmy Fortaleza.

Ito ay mga petsa at lugar na hindi maaaring balewalain. Ang Hulyo 2016 ay ang panahon kung kailan pinatay ang tatlong Chinese drug lords sa Davao Penal Farm. Nang tanungin si Garma kung alam niya ang mga pangalan ng mga nasawi, mariin siyang tumanggi, aniya, “Hindi ko alam.” Ang pagtangging ito ay lalong nagpalakas ng pagdududa, dahil ang nasabing insidente ay isa sa pinakamalaking balita sa Davao Penal Farm sa panahong iyon. Kung siya ay abala sa isang thesis tungkol sa illegal drugs at bumibisita sa mismong penal farm sa kaparehong buwan, ang kanyang pagtanggi na malaman ang mga detalye ng brutal na pagpatay ay tila imposible at hindi kapani-paniwala.

Ang matinding pagtanong ay nagpakita ng isang opisyal na sinubukan at sinanay na itago ang kanyang emosyon at sumunod sa protocol ng pagtanggi. Ngunit ang mga detalye ng kanyang karera at ang koneksyon niya sa mga sensitibong pangyayari ay nagpapakita na si Garma ay hindi lamang isang opisyal ng pulisya na umakyat sa ranggo; siya ay isang inner circle na tauhan na may malalim na ugnayan sa pinakamakapangyarihang pinuno ng bansa. Ang kanyang pag-akyat sa PC-SO, ang kanyang matibay na paninindigan sa mga posisyong ibinigay sa kanya kahit sa harap ng lokal na oposisyon, at ang kanyang misteryosong pagdalo sa mga lugar na may kinalaman sa kontrobersyal na ‘War on Drugs’ ay pawang nagpapahiwatig na ang kanyang karera ay isang testamento sa kapangyarihan ng loyalty sa pulitika.

Sa huli, ang pagdinig na ito ay hindi lamang tungkol kay Royina Garma, kundi tungkol sa kahulugan ng integridad, merito, at personal na ugnayan sa isang bansa. Ang tanong ay nananatili: ang mga opisyal bang Duterte’s trusted ay ang mga opisyal bang tunay na naglilingkod sa bayan? Tanging ang paglilitis at ang mga susunod na kaganapan ang makakapagbigay ng pinal na hatol.

Full video: