ANG DRAMATIKONG PAGLANTAD: LIHIM NA TAGALOG NI ‘UNDESIRABLE ALIEN’ TONY YANG, BINUKING SA SENADO; SISTEMA NG PILIPINAS, NAKALATAY SA PAGTATAKA

Sa gitna ng isang imbestigasyon na binalot ng kontrobersiya, tensiyon, at mga katanungan hinggil sa pambansang seguridad, isang eksena ang gumulantang at nagpakulo ng dugo ng publiko—ang biglaang paglantad ng kakayahan sa Tagalog ng isa sa mga pangunahing indibidwal na iniimbestigahan, si Tony Yang. Ang tagpong ito, na naganap sa isang masusing pagdinig ng Senado, ay hindi lamang nagbunyag ng potensyal na panlilinlang kundi naglantad din sa malalaking butas at kabiguan sa sistema ng imigrasyon at regulasyon ng bansa.

Mistulang isang teleserye ang naganap sa QuadCom hearing, kung saan ang sentro ng usapin ay ang di-umano’y illegal na operasyon at ang mga personalidad na may kaduda-dudang koneksyon sa mga nasabing aktibidad. Sa simula pa lamang ng pagdinig, humingi ng interpreter si Tony Yang, nagpapahiwatig na mayroon siyang limitasyon sa pag-unawa at pagsasalita ng wikang Filipino. Ito ay isang normal na proseso, na dapat sanang magbigay-daan sa maayos at tumpak na komunikasyon para sa paghahanap ng katotohanan.

Ngunit ang pagkukunwaring ito ay unti-unting nabalutan ng pagtataka at hinala. Sa kabila ng presensya ng tagasalin-wika, ang mga sagot ni Yang ay tila iwas, malabo, at kung minsan ay nagpapahaba lamang ng usapin. Naging kapansin-pansin ang kanyang mga tugon, lalo na nang tanungin siya tungkol sa kanyang pamamalagi at operasyon sa bansa.

Dahil sa patuloy na pagdududa, ang mga Senador, na may mataas na antas ng karanasan at kaalaman sa mga ganitong sitwasyon, ay nagsimulang maghukay. Ang katotohanan ay lumabas sa mga pahayag ni Tony Yang mismo: “sometimes I understand sometimes I don’t and sometimes I can express myself” [07:43]. Ang pahayag na ito ay nagbigay ng hudyat—isang pag-amin na hindi siya lubos na walang alam sa wikang Filipino, na taliwas sa kanyang orihinal na kahilingan para sa isang interpreter. Kung kaya’t nagbigay-daan ito sa mas malalim na pagdududa: Bakit kailangang magkunwari na hindi niya lubos na nauunawaan ang wika ng bansang matagal na niyang pinagkukunan ng kabuhayan?

Ang rurok ng dramatikong eksena ay dumating nang direkta siyang komprontahin ng isang miyembro ng komite, na naglantad na narinig nila si Tony Yang na nagsasalita ng Tagalog sa isang nakaraang pagkakataon.

“we heard you talking in the senate in the Senate I heard you” [11:45]-[11:52]—ang mga salitang ito ay tumagos at nagpabago sa takbo ng pagdinig. Ito ay isang direktang akusasyon na hindi na niya kayang itanggi pa. Ang paggigiit ni Yang na kailangan pa rin niya ng tagasalin ay tila naging isang malaking biro, isang pagtatangka na gawing tanga ang mga mambabatas at ang publiko na nanonood. Ayon sa isang Senador, “he is making a big fo[ol]” [09:23]—isang matinding ekspresyon ng pagkadismaya sa tila paglalaro sa proseso ng batas.

Ang isyung ito ay nagbigay-diin sa mas malaking problema: ang kalagayan ni Tony Yang bilang isang di-umano’y “undesirable alien.”

“Maaari niyo bang isipin, kayo ay naging isang undesirable alien sa loob ng dalawampu’t limang taon [08:28]-[12:48] ngunit nagawa ninyong magtayo ng isang napakalaking negosyo sa bansang ito?” [08:38]

Ang tanong na ito ay hindi lamang patungkol kay Tony Yang; ito ay isang mabigat na akusasyon laban sa mga ahensya ng gobyerno. Paano nakakagawa ng napakalaking operasyon ang isang indibidwal na may status na “undesirable alien”? Ano ang nangyari sa mahigpit na pagpapatupad ng batas ng Bureau of Immigration (BI)? Ang katotohanan na si Yang ay naging ‘undesirable alien’ sa loob ng mahabang panahon, ngunit nakakilos pa rin nang malaya, ay nagpapahiwatig ng malawakang kapabayaan, o mas masahol pa, ng sistematikong korapsyon.

Ang tanong ng wika ay naging sentro rin ng imbestigasyon kina Alice Guo at Cassandra Ong. Sa isang pagkakataon, hiniling ng committee kay Alice Guo na magsalita sa Chinese [02:58]-[03:04], marahil upang beripikahin ang kanyang pagkakakilanlan at koneksyon.

Sa isang serye ng mapanuksong mga pahayag, iminungkahi pa ng isang Senador na si Alice Guo na lamang ang maging interpreter sa susunod na pagdinig. “Miss Alice go will do the job for us” [06:33]-[06:45]. Bagama’t ito ay maaaring isang biro o pambatikos, ito ay nagpapakita ng matinding pagkadismaya at pagdududa sa pagiging tapat ng mga indibidwal na ito, lalo na sa gitna ng pagdagsa ng mga isyung may kinalaman sa POGO at seguridad ng bansa.

Ang mga isyung ito ay nagpapakita ng isang nakababahalang kalagayan: mayroong mga indibidwal na tila nakakaya o nakalulusot sa batas at nagagawang manlinlang sa mga opisyal, samantalang patuloy na naghihirap ang mga ordinaryong Pilipino. Ang pagiging ‘maang-maangan’ ni Tony Yang ay hindi lamang isang simpleng pagtanggi sa wika; ito ay isang metapora para sa mas malaking pagtatago ng katotohanan na nangyayari sa mga ilegal na operasyon.

Ang pagdinig ay isang paalala na ang paghahanap sa katotohanan ay hindi laging madali, lalo na kung may mga indibidwal na handang magsinungaling at magtago sa likod ng wika at legal na teknikalidad. Ang panawagan ng mga Senador, na nagsasabing “Hindi kami nandito para ipitin ka, sabihin mo lang ang totoo” [11:38]-[11:45] ay isang desperadong pagtatangka upang makuha ang simpleng katotohanan mula sa isang taong tila determinadong maglaro sa sistema.

Ang pagdinig na ito ay nagtatapos, pansamantala, na may mas maraming katanungan kaysa sa sagot. Ang eskandalo ni Tony Yang, ang kanyang ‘lihim na Tagalog,’ at ang kanyang ‘undesirable alien’ status habang nagpapatakbo ng malaking negosyo, ay nagsisilbing isang malakas na hudyat na kailangan ng masusing reporma at pagpapatupad ng batas. Ang publiko ay naghihintay, nag-aabang sa susunod na kabanata ng imbestigasyong ito, umaasang sa huli ay mananaig ang katotohanan laban sa pagkukunwari. Ito ay hindi lamang tungkol sa POGO; ito ay tungkol sa integridad ng Pilipinas at ang pagtatanggol sa ating soberanya laban sa mga nagtatangkang dayain ang sistema. Ang pagtitiwala ng bayan ay nakasalalay sa kung paano haharapin ng ating pamahalaan ang ganitong pambihirang at nakakagalit na pagtatangka ng panlilinlang. Patuloy na susubaybayan ng lahat ang laban na ito para sa tapat at malinaw na hustisya.

Full video: