Eskandalong Bumabalot sa Navotas: Ang Trahedya ni Jemboy, Ang Inconsistencies ng Pulis, at ang Nakakabiglang Pagbabalik ng Isang ‘Sinesanteng’ Opisyal

Ang trahedya ni Jemboy Baltazar, ang 17-anyos na binatilyong binaril at napatay sa gitna ng isang operasyong ‘mistaken identity’ sa Navotas, ay hindi lamang naglantad ng kapalpakan sa police operational procedure; ito ay nagbukas ng isang malaking butas sa sistema ng Philippine National Police (PNP), na nagbubunyag ng nakakagulat na katiwalian at kawalang-pananagutan. Sa init ng pagdinig sa Senado, tila mas malalim pa ang ugat ng problema kaysa sa simpleng pagkamalan ng tao. Lumabas sa komite na ang pulis na siyang unang nagpaputok ay matagal nang dismissed sa serbisyo dahil sa grave misconduct (pangingikil o robbery-extortion), at ang team leader ng operasyon ay nagbigay ng mga salaysay na nagpaikot-ikot, na nagresulta sa kanilang agarang pagdakip dahil sa contempt.

Ang kasong ito ay hindi lamang tungkol sa hustisya para kay Jemboy, kundi isang kritikal na pagtingin sa kung paano at bakit pinapayagan ang mga opisyal na may mabibigat na kaso na makabalik sa sensitibong trabaho—isang usapin na nagdudulot ng matinding pagdududa sa kredibilidad at integridad ng pambansang pulisya.

Mula sa Paghahanap sa Suspek Hanggang sa Pagpapatak ng Bala

Ang operasyon ng Navotas Police noong panahong iyon ay naglalayong dakpin si Reynaldo Bolivar, isang 18-anyos na suspek sa isang nakaraang insidente ng pamamaril. Ayon sa testimonya ni Police Captain Joseph Carpio, ang team leader ng operasyon, nakatanggap sila ng tip na si Bolivar ay nasa gitna ng ilog, sakay ng isang berdeng bangka [02:30]. Ang hindi inaasahang nangyari ay ang pagkakamali sa pag-target: sa halip na si Bolivar, ang naging biktima ay si Jemboy Baltazar.

Sa mga katanungan ng mga Senador, kabilang na sina Senator Raffy Tulfo at Senator Risa Hontiveros, luminaw na tila napakaraming lapses at inconsistencies sa mismong operasyon. Inamin ni Captain Carpio na si Jemboy at ang hinahanap nilang suspek ay “magkakahawig lang” [03:46]. Ngunit kung titingnan ang distansya—mga 10 hanggang 15 metro ang layo ng bangka mula sa mga pulis [05:59]—naitanong ni Senator Tulfo kung paanong nasabing magkamukha ang dalawa sa ganoong kalayuan, lalo na’t nasa tubig na ang biktima.

Ang pinakamalaking katanungan ay umikot sa sequence ng pamamaril. Ayon sa mga ulat, si Jemboy ay tinamaan muna habang nasa bangka, kaya siya nahulog sa tubig. Ngunit nagbigay ng salungat na salaysay si Captain Carpio, na nagsabing hindi nila nakitang tumalon sa bangka si Jemboy. Ang tanging nakita lang daw nila ay ang kasama ni Jemboy na si Sunny Boy [17:40]. Sa huli, umamin siya na nalaman lang nilang si Jemboy ang nasa tubig matapos silang kausapin ng kaibigan nitong si Sunny Boy [20:18].

Ang pagbaril sa taong nasa tubig na ay isa nang malaking paglabag. Ngunit ang pagtatangka ni Captain Carpio na ipaliwanag na baka raw ang intensyon ng mga nagpaputok ay maging warning shot para kay Sunny Boy [16:45] ay lalong ikinagalit ng komite. Ito ay maituturing na pagtatago sa katotohanan, kung saan ang isang simpleng operasyon ay naging malagim na pagpatay.

Ang Nakakagulat na Detalye: Ang ‘Sinesanteng’ Pulis na Nagpaputok

Pero ang mas nagpatindi sa eskandalo ay ang pagkakakilanlan sa pulis na siyang unang nagpaputok: si Police Staff Sergeant Gerry Maliban [06:40].

Sa gitna ng pagdinig, nabunyag ang nakakagulat na kasaysayan ni Maliban. Diretsahang inamin niya na siya ay na-dismiss na sa serbisyo noong 2021 [07:09]! Ang rason: Grave Misconduct and Serious Irregularity, na may kaugnayan sa kasong robbery-extortion sa Tarlac [09:43]. Ito ay isa sa pinakamabigat at nakakahiyang pagkakasala na maaaring ikabit sa isang naglilingkod sa gobyerno.

Ang tanong na umalingawngaw sa Senado ay: Bakit ang isang pulis na sinisante na dahil sa pangongotong—isang seryosong krimen laban sa publiko—ay nasa active duty pa at kasama sa isang sensitive operation?

Ayon kay Maliban, siya ay naka-Motion for Reconsideration (MR) sa kanyang kaso [12:59], na ginamit bilang legal ground ng ilang opisyal upang hindi siya tuluyang tanggalin habang dinidinig ang apela. Ngunit mariing kinuwestiyon ni Senator Tulfo ang wisdom ng pamunuan ng PNP. Bagama’t may legal na proseso, nasaan ang common sense at prudence?

“Alam ko ang dahilan kung bakit siya ay na-re-instate, dahil ‘yung kanyang kaso ay hindi rape, hindi pambubugbog, kundi robbery extortion. Ibig sabihin, magaling mag-produce ng pera ito kaya kung sino man nag-reinstate dito at ginawa [siyang] operatiba, pinakikinabangan [siya]… kinuha siya para pakinabangan, para pagkakitaan,” matapang na pahayag ni Senator Tulfo [12:20].

Ang akusasyong ito ay nagpapahiwatig ng isang modus operandi sa loob ng PNP: ang paggamit ng mga asset o tirador na pulis na may kakayahang ‘maghanap ng pera’ para sa kapakinabangan ng ‘mga loko-lokong opisyal’ [14:45]. Ang sinseridad ni Maliban ay lalong kinuwestiyon nang mabunyag pa na siya ay bagsak sa neuro test [00:00], isang kritikal na pagsusuri para sa mga pulis.

Ang pagka-ignoranteng ipinakita ni Police Colonel Umipig, na dating City Chief of Police at pinuno ng yunit, ay lalong nagpainit sa pagdinig. Iginiit niyang “wala po akong alam about sa kaso niya at nadatnan ko na lang po siya” [15:29]. Ngunit mariing pinuna ng mga Senador na hindi katanggap-tanggap sa isang mataas na opisyal na hindi alam ang status ng kanyang mga tauhan, lalo na ang mga may mabibigat na kaso tulad ng suspension o dismissal.

Ang Pag-ulan ng Bala at ang Pagsasagawa ng Contempt

Sa kabila ng lahat ng pagtatangka na linawin ang pangyayari, nanatiling nagkakasalungatan ang mga pahayag, lalo na kay Captain Carpio.

Ang pagpapaliwanag ni Carpio na magkamukha si Jemboy at si Bolivar—na sinundan ng pag-amin na hindi niya nakita si Jemboy at tanging ang salaysay ni Sunny Boy lang ang kanilang pinagbasehan [18:43, 20:18]—ay nagpatunay sa komite na tila nagtatago sila ng mas malaking katotohanan. Ang pagtatangka nilang ipagtanggol ang kanilang desisyon na paulanin ng bala ang isang binatilyo na nasa tubig na [16:08] at hindi na makakaahon, ay nagpakita ng malubhang kawalan ng due diligence at respeto sa buhay.

Nang tanungin si Maliban kung siya ba ang bumaril kay Jemboy, hindi siya makasagot nang diretsahan [25:28], na lalong nagpatunay sa kanyang kawalang-kooperasyon sa imbestigasyon.

Dahil sa paulit-ulit na paglilihis sa katotohanan, sa pagkakaroon ng conflicting statements, at sa maliwanag na kawalang-galang sa proseso ng pagdinig, ginamit ng Senado ang kanilang kapangyarihan. Agad-agad na sinabi ni Senator Tulfo ang pagpapataw ng contempt kay Police Staff Sergeant Gerry Maliban at kay Captain Joseph Carpio, na nag-utos na sila ay dakipin at ikulong sa Senado [24:28].

Panawagan sa Reporma at Pananagutan

Ang trahedya ni Jemboy Baltazar ay isang wake-up call sa mga Pilipino at isang matinding test para sa PNP. Ang kaso ay hindi na lamang usapin ng pagbaril at pagkakamali, kundi isang eskandalo ng institutional protection at kompromiso sa moralidad.

Paano makakabalik sa serbisyo ang isang pulis na na-dismiss dahil sa pangingikil, at bakit siya i-de-deploy sa isang sensitibong operasyon? Ang pagpapaliwanag ni Senator Tulfo na ang mga pulis na ito ay ibinabalik sa serbisyo para sa kanilang pagkakitaan—isang pahiwatig ng raket sa loob ng organisasyon—ay nangangailangan ng agarang imbestigasyon at pagpapatupad ng matitinding reporma.

Ang pagkakahuli nina Maliban at Carpio dahil sa contempt ay nagpapakita na seryoso ang Senado na mahanap ang katotohanan. Ngunit ang pinakamahalagang panawagan ay hindi lamang para sa indibidwal na pananagutan. Kailangan ng mabilis at masusing paglilinis sa sistema upang hindi na maulit ang kaso ni Jemboy, at upang maibalik ang tiwala ng publiko sa mga dapat nagpoprotekta sa kanila. Ang hustisya para kay Jemboy ay nangangahulugan din ng hustisya laban sa mga tiwaling opisyal na patuloy na nagtatago sa likod ng kanilang uniporme.

Full video: