IMPOSIBLE! 158 NA RESIBONG MAY ‘MALING PETSA’ AT BANTANG ‘GHOST PAYEES’ SA CONFIDENTIAL FUNDS NG OVP, IPINA-BERIPIKA NA SA NBI AT PSA; Hepe ng Staff ni VP Duterte, BUMALAGBAG sa Kongreso

Ang isang pormal na pagdinig sa Kongreso, na inasahang magiging pormal na pag-uulat at pagtatanong lamang, ay nauwi sa isang dramatikong pagbubunyag ng nakalululang anomalya at matinding pagbalagbag sa kapangyarihan ng pambatasan. Sa mata ng publiko, ang isyu ng Confidential Funds (CF) ng Office of the Vice President (OVP), na pinamumunuan ni Bise Presidente Sara Duterte, ay matagal nang balot ng kontrobersiya. Ngunit ang huling kabanata ng imbestigasyon ay nagbigay ng mga kongkretong detalye na nagpatibay sa matinding hinala: may maling petsa ang mga resibo at may banta ng “ghost payees” o mga indibiduwal na nag-claim ng pondo ngunit hindi nag-e-exist sa totoong buhay.

Ang matitinding pahayag at pag-uutos na lumabas sa pagdinig ay nagpabigat lalo sa isyu, na ngayon ay nasa bingit na ng pormal na imbestigasyong kriminal. Ang mga mambabatas ay nag-iwan ng tanong na hindi masagot: Paanong nagastos ang pondo ng bayan bago pa man opisyal na maaprubahan ang paglabas nito?

Ang Sentro ng Kontrobersiya: Ang 158 na Resibong May ‘Imposibleng Petsa’

Ang ugat ng bagong kontrobersiya ay nag-ugat sa isang grupo ng mga acknowledgement receipts (ARs) na ipinakita sa komite [00:13]. Ang mga resibong ito ay nagpapakita ng mga transaksyon, kabilang ang P150,000 para sa “payment of reward… medicines” at P155,000 para sa “purchased supplies” [01:06] [02:05].

Ang nakagugulat na detalye ay matatagpuan sa petsa ng mga ito. Ipinakita na ang mga ARs ay may petsang Nobyembre 27, 2022, at Disyembre 12, 2022 [01:58] [02:22]. Ito ay nagdulot ng malalim na pagdududa dahil, batay sa opisyal na datos na ibinigay ng Commission on Audit (COA), ang Confidential Funds ng OVP para sa fourth quarter ng 2022 ay na-release at sinasaklaw lamang ang panahon mula Disyembre 21 hanggang 31, 2022 [02:59].

“Imposible,” mariing saad ng mambabatas [05:01]. Kung ang opisyal na pondo ay lumabas lamang noong Disyembre 21, paanong ang OVP ay naglabas na ng cash-out at nag-issue ng mga resibo bago pa man opisyal na ma-release ang pera? Ang pagtatanong ay nagpahiwatig na ang mga transaksyon ay isinagawa nang “Advance,” na isang malinaw na paglabag sa mga regulasyon sa pag-o-audit [04:51].

Nang tanungin si Atty. Camora ng COA, kinumpirma niya na umabot sa 158 na acknowledgement receipts ang na-issue outside of the period covered [06:52] [07:17]. Ang depensa ng COA, na tila nagtatanggol sa OVP, ay ito raw ay dahil lamang sa isang “typographical error” o “inadvertence” [08:09]. Ngunit para sa mga mambabatas, ang ganoong karaming kamalian ay hindi na masasabing simple at aksidenteng typographical error lamang; ito ay pagpapakita ng malinaw na anomalya sa proseso.

Higit pa rito, iminungkahi rin na ang mga kaduda-dudang resibong ito ay magdudulot ng dagdag na P17.6 milyon na dapat i-disallow, na hindi pa kasama sa mga nauna nang disallowed na halaga, na nagpapahiwatig na ang butas sa pondo ay mas malaki pa sa inaasahan [01:10:31].

Mula Legislative Inquiry Tungo sa Kriminal na Imbestigasyon: Ang Papel ng NBI at PSA

Ang kabigatan ng isyu ay umakyat sa mas mataas na antas matapos isagawa ang isang mosyon na naglalayong ipasa ang mga dokumento sa mga ahensyang may kapangyarihang mag-imbestiga sa kriminalidad.

Sa isang seryosong hakbang, inaprubahan ng komite ang dalawang magkasunod na mosyon:

Referral sa PSA (Philippine Statistics Authority): Nag-utos ang komite na ang mga “questionable dubious spurious” na acknowledgement receipts ay isangguni sa PSA upang beripikahin kung ang mga pangalan na nakalista bilang recipients ay talagang nag-e-exist [01:11:10] [01:11:50]. Ang hakbang na ito ay nagpapatibay sa hinala ng Kongreso na ang mga pondo ay posibleng napunta sa mga “ghost payees,” isang malaking kaso ng pandaraya sa pondo ng gobyerno na tinatawag na malversation.

Referral sa NBI at PNP: Ipinasa rin ang mga resibo sa National Bureau of Investigation (NBI) at Philippine National Police (PNP) upang magsagawa ng handwriting at signature examinations [01:11:57] [01:12:36]. Layunin nito na beripikahin kung ang mga lumagda bilang tumanggap ng pondo ay mga lehitimong indibidwal o kung mayroon lamang isang tao ang gumawa ng maraming pekeng pirma.

Ang pagpapasya na ipasok ang NBI at PSA sa eksena ay isang malinaw na hudyat na hindi na ito simpleng isyu ng technicality o accounting lamang. Ito ay naging isang imbestigasyon sa posibleng malawak at sistematikong korapsyon.

Ang Pagtanggi at Pagbalagbag ng OVP Chief of Staff

Humarap sa komite si Atty. Lopez, ang Chief of Staff at Undersecretary ng OVP, bilang pangunahing resource person. Subalit ang kaniyang depensa ay nagdulot ng mas maraming tanong kaysa sagot.

Paulit-ulit na iginiit ni Atty. Lopez na wala siyang direktang kaalaman at hindi siya privy sa disbursement, utilization, and liquidation ng confidential funds [01:21:47] [01:46:29]. Aniya, ang pondo ay compartmentalized.

Gayunpaman, ang pahayag na ito ay nabalutan ng kabalintunaan (contradiction). Una, lumabas sa pagdinig na si Atty. Lopez mismo ang nag-utos kay Mr. Tiñido (Chief ng Budget Division) na ihanda ang request para sa release ng Confidential Funds, kasama ang iba pang regular funds, noong 2022 [01:16:08]. Pangalawa, siya ang lumagda sa mga external communications ng OVP sa COA, kasama na ang pagtugon sa mga liquidation reports at mga audit observations [01:54:33].

Nang tanungin siya kung bakit siya lumagda sa mga dokumentong may kinalaman sa pondo kung wala naman siyang alam sa utilization nito, iginiit niya na ito ay isang “matter of course” at “ministerial” na tungkulin lamang bilang pinakamataas na opisyal sa OVP, na sumasakop sa mga external communications [01:56:14] [01:59:58].

Ngunit ang pinakamatindi ay ang pagtatanggol ni Atty. Lopez sa liham ng OVP na nag-uudyok sa COA na huwag sundin ang subpoena duces tecum ng Kongreso [01:25:30]. Nanindigan siya sa posisyon ng OVP na ang pag-iimbestiga ng Kongreso ay “exceeds the legislative power of inquiry” at lumalabag sa constitutional principle of separation of powers [01:28:33].

Ayon sa OVP, ang layunin ng Kongreso ay “to expose for the sake of exposure” lamang [01:01:43], at nanghihimasok ito sa “exclusive functions of the commission on audit” [01:00:23]. Ang paninindigan ni Atty. Lopez na ang Kongreso ay lumalabag sa Konstitusyon ay nagdulot ng tensyon at malalim na pagtatanong mula sa mga mambabatas tungkol sa kanilang lehitimong kapangyarihan sa oversight function at sa pag-amyenda ng General Appropriations Act (GAA) [01:31:17].

Pagtatago at Banta ng Betrayal of Public Trust

Ang kawalan ng pananagutan ay lalong binigyang-diin ng patuloy na hindi pagdalo ng dalawang Special Disbursing Officers (SDOs) ng OVP: sina Madame Gina Acosta at Madame Sunshine Fara [01:41:04].

Ang mga opisyales na ito ang may direktang kaalaman sa cash-out at mga transaksyon ng Confidential Funds. Ipinahayag ng mga mambabatas na ang kanilang “conspicuous absence” [01:44:14] ay isang malinaw na paghadlang sa proseso ng Kongreso at maaaring magbigay-daan upang sila ay kasuhan ng misconduct at conduct prejudicial to the best interest of the service sa Office of the Ombudsman [01:44:53] [01:45:13].

Para sa Kongreso, ang patuloy na pag-iwas ng mga opisyal sa pagdinig ay nagpapahiwatig na mayroon silang itinatago at nagbibigay ng matibay na ebidensya sa pagbalagbag ng public trust [01:40:01].

Ang Panawagan para sa Katotohanan at Pananagutan

Ang pagdinig na ito ay nagbigay ng isang malinaw na mensahe: Ang paggamit ng pondo ng bayan, lalo na ang confidential funds na may limitadong audit at transparency, ay hindi maaaring balewalain. Ang pagsasampa ng mosyon upang ipasa ang mga pangalan at pirma sa NBI at PSA ay nagbigay ng isang banta na hindi maaaring iwasan ng OVP.

Ang mga isyu ng advance dating ng 158 na resibo, ang posibleng ghost payees, ang additional P17.6 milyon na dapat i-disallow, at ang matinding pagbalagbag ni Atty. Lopez sa Kongreso ay nagbabalangkas ng isang seryosong krisis sa pananagutan sa OVP.

Sa huli, ang pagpapatuloy ng imbestigasyon ay hindi lamang tungkol sa pagsingil ng halaga. Ito ay isang panawagan para sa accountability at transparency sa pinakamataas na antas ng pamahalaan. Ang susunod na kabanata ng eskandalong ito ay tiyak na magiging sentro ng diskusyon, lalo na’t ang mga ahensya ng gobyerno na nag-iimbestiga sa krimen ay opisyal nang pinapasok sa usapin. Ang paghahanap ng katotohanan ay patuloy, at ang publiko ay masusing naghihintay kung sino ang mananagot sa huli.

Full video: