Sa tuwing umiikot ang kamera at umiilaw ang spotlight, tanging glamour, kasikatan, at tagumpay ang nakikita ng madla. Marami sa ating mga kababayan ang nangangarap na makapasok sa mundo ng showbiz, umaasa na ang kinang ng entablado ay magbibigay-daan sa isang mas magandang buhay. Subalit, lingid sa kaalaman ng nakararami, ang mundong ito ay may itinatagong kadiliman—isang lugar kung saan ang pressure ay nagiging trauma, ang kasikatan ay nagiging pagkalimot, at ang stress ay nagiging sakit sa pag-iisip.

Ang tindi ng kumpetisyon, ang bilis ng pagbabago, at ang kawalang-katiyakan sa industriya ay nag-iiwan ng malalim na sugat sa mga pinaka-tinitingala nating bituin. Ang mga pangarap na minsan ay puno ng pag-asa ay nauuwi sa matinding depresyon, anxiety, at tuluyang pagkawala ng sarili. Para sa artikulong ito, ating sinisilip at sinisiyasat ang masalimuot na kuwento ng ilang kilalang artista na matinding dumanas ng mental health crisis, at kung paano ito nagpapaalala sa atin ng kahalagahan ng empatiya at tulong-propesyonal.

Ang Pagbagsak Mula sa Glitter: Ang Malupit na Kapalaran ni Brandy Ayala

Ang kuwento ni Brandy Ayala, na Remedios Estrada ang tunay na pangalan, ay isa sa pinakamalupit na paalala ng pagiging panandalian ng kasikatan [01:06]. Noong dekada ’80, si Brandy ay kabilang sa tinaguriang mga Liquor Beauties, isang sexy star na tinitingala dahil sa angking ganda at hubog ng katawan. Umaapaw ang kanyang filmography, kasama na ang mga pelikulang pinagbidahan ng mga sikat na aktor noon. Siya ay nasa tuktok ng kanyang karera, isang pangarap na natupad.

Ngunit tulad ng apoy na mabilis magningas, ang kanyang kasikatan ay unti-unting naglaman at naglaho. Nakalimutan siya ng kanyang mga tagahanga, at nawala ang dating maningning niyang entablado [01:32]. Ang dating bituin ay nag-anyong isang anino ng nakaraan.

Ang nakakabahalang video na kumalat sa social media noong 2021 ang nagbigay-liwanag sa kanyang kalagayan. Siya ay nakunan na palaboy-laboy na lamang sa kalsada, nagsasalita nang mag-isa, at malinaw na wala sa tamang pag-iisip [01:48]. Ayon sa ulat, halos isang taon na pala siyang nawawala at pagala-gala sa lansangan. Ang paghahanap ng dating sexy star sa kalsada, na naghahalukay sa mga basurahan, ay naging simbolo ng mapait na katotohanan: sa sandaling nawala ang iyong fame, nawawala rin ang safety net na dating pumoprotekta sa iyo. Ang kalunos-lunos na kinahinatnan ng kanyang buhay ay isang bangungot na nagpapahiwatig na ang pagkalimot ay maaaring maging kasing-tindi ng kamatayan para sa isang minsang naging idol. Sa kasalukuyan, iniulat na nakauwi na si Brandy Ayala sa kanilang bahay sa Tondo, Maynila [02:27], ngunit ang kanyang kuwento ay nagsisilbing aral sa lahat na ang mental health ay hindi dapat ipagpaliban.

Ang Kapabayaan at Utang: Ang Madilim na Daan ni Lovely Embuscado

Ang financial stress at ang labis na depresyon na dulot ng utang ay naging malaking kadahilanan din sa pagbagsak ng ilang artista. Isa na rito si Lovely Embuscado, na binansagang The Singing Cinderella mula sa Tagum, Davao [06:14]. Si Lovely ay naging finalist sa Season 1 ng Protégé, ang talent search program ng GMA-7 noong 2011, at nagkaroon ng ilang exposure sa mga programa ng Kapuso Network.

Ngunit ang buhay-artista ay hindi garantisado. Sa kabila ng mga proyekto, dumating ang punto na kinailangan niyang humarap sa matinding financial crisis. Ang kanyang kinikita ay naging sapat lamang para pambayad sa naglalaking utang [07:02]. Dahil sa labis na depresyon na dulot ng pinansyal na problema, nakaranas siya ng pagbabago sa pag-iisip.

Ang kalunos-lunos na sitwasyon ay umabot sa sukdulan nang siya at ang kanyang mga magulang ay naging homeless, at nanirahan na lamang sa kalye at nanghingi ng pagkain sa simbahan para makatawid-gutom [06:43]. Dahil sa matinding pagdudusa at pag-aalala, siya ay na-confine at na-diagnose ng schizophrenia [07:07].

Ang kanyang kaso ay nagpapakita na ang kahirapan at mental health ay magkaugnay. Ang financial instability ay maaaring maging sanhi ng matinding karamdaman sa pag-iisip. Ngunit sa gitna ng kadiliman, nagkaroon ng liwanag nang kumilos ang kanyang batchmate sa Protégé, si Krizza Neri [07:23]. Si Krizza ang nagmalasakit na hanapin si Lovely at ang kanyang pamilya sa kalye, at sa tulong ng GMA Kapuso Foundation, ipinasok siya sa National Center for Mental Health (NCMH) [07:43]. Ang tagumpay sa showbiz ay panandalian, ngunit ang tunay na sisterhood at malasakit ay pangmatagalan. Pagkalipas ng apat na buwan, nakauwi si Lovely sa Tondo, Maynila [07:10], at patuloy siyang sumasailalim sa monthly check-up, isang patunay na may pag-asa sa paggaling.

Ang Epekto ng Pandemya: Ang Pagbagsak ni Anjo Damiles

Ang pandemya ng COVID-19 ay nagbigay ng matinding pagsubok sa mundo, at ang industriya ng showbiz ay hindi nakaligtas dito. Isa sa mga artistang naapektuhan ay si Anjo Damiles, isang Kapuso actor na umamin sa kanyang matinding paghihirap sa mental health [03:02]. Sa isang iglap, nawala ang nag-iisang trabahong pinagkukunan niya ng kabuhayan para sa kanyang pamilya.

Dahil sa severe stress, depresyon, at anxiety, umamin si Anjo na dumaan siya sa severe depression noong Hunyo 2020 [03:11]. “Ang hirap i-explain when it comes to mental health. It suddenly just breaks you down into two,” pahayag niya [03:38]. Umabot daw sa punto na siya ay “nag-snap” at nawala sa tamang pag-iisip. Umiiyak siya at nawawala sa sarili [03:44].

Ang karanasan ni Anjo ay sumasalamin sa maraming Pilipino na nakaranas ng pagbagsak ng mental health dahil sa kawalan ng trabaho at takot sa hinaharap. Ngunit sa kanyang paghahanap ng tulong, nagbigay siya ng pag-asa. Kinailangan niya ang tulong ng isang psychiatrist at mga gamot [03:56]. Subalit, ang pinakamalaking tulong, aniya, ay ang kanyang pamilya at ang kanyang pananalig sa Diyos. “Si God talaga ang nakatulong sa akin, also my family,” idiniin niya [04:03].

Ang kanyang testimony ay isang wake-up call sa lahat na ang paghahanap ng professional help ay hindi dapat ikahiya, bagkus, ito ay isang kilos ng pagmamahal sa sarili. Sa ngayon, unti-unti na siyang nakakabawi, at ang pagkakasama niya sa seryeng First Yaya ay naging malaking bahagi ng kanyang healing process [04:29]. Ang kanyang payo sa mga nade-depress ay simple ngunit matindi: Huwag bumitiw sa pagdarasal [04:23].

Ang Personal na Trahedya: Ang Laban ni Iwa Moto sa Bipolar Disorder at PTSD

Ang mental health illness ay maaari ring mag-ugat sa matitinding personal trauma at pagsubok sa buhay. Ganito ang kuwento ni Iwa Moto, ang StarStruck Survivor na ngayon ay masaya na sa piling ng kanyang partner na si Pampi Lacson at kanilang dalawang anak [04:51].

Ngunit ang daan patungo sa kaligayahan ay puno ng hirap. Taong 2017 nang malaman niya na mayroon siyang bipolar disorder na may severe panic attacks at post-traumatic stress disorder (PTSD) [04:47]. Ang mga stressor na nagdulot nito ay ang pagpanaw ng kanyang ama noong 2009 at ang pinagdaanan niyang annulment sa kanyang dating asawa [05:05].

Ang kanyang kaso ay nagpapaliwanag na ang mga sakit sa pag-iisip ay madalas na dulot ng sunod-sunod na matitinding emosyonal na trigger. Sa simula, hindi pinansin ni Iwa ang mga sintomas, hanggang sa lumabas ito matapos ipanganak ang kanyang panganay na si Mimi [05:18].

Ang paggaling ni Iwa ay nagbigay-aral sa marami. Kasama sa kanyang healing process ang kapatawaran at kapayapaan sa sarili, pati na rin sa mga taong naging sanhi ng kanyang kalungkutan [05:40]. Ayon kay Iwa, buong tapang niyang hinarap ito, katuwang ang kanyang pamilya. Ang kanyang mundo ay nag-iba dahil sa pagsubok na pinagdaanan, at ngayon, ibinabahagi niya ang kanyang kuwento upang hikayatin ang publiko na alisin ang stigma sa mental health issues [05:58]. Ang kanyang mensahe ay: Huwag silang mahiya na humingi ng tulong sa mga doktor, mahal sa buhay, at sa Diyos.

Ang Lihim na Digmaan at ang Hamon sa Madla

Ang mga kuwento nina Brandy Ayala, Lovely Embuscado, Anjo Damiles, at Iwa Moto ay nagpapatunay na ang mental health crisis ay hindi lamang isang isyu ng middle class o upper class; isa itong universal challenge na tumatama sa lahat, maging sa mga celebrity na inaakala nating perpekto ang buhay. Sa likod ng kanilang ngiti sa kamera at tagumpay sa pelikula, mayroon silang lihim na digmaan na pinagdadaanan.

Ang mga dahilan ay iba-iba: ang kalupitan ng pagkalimot sa showbiz (Brandy), ang matinding bigat ng financial stress at pagkakautang (Lovely), ang severe anxiety na dulot ng kawalan ng trabaho noong pandemya (Anjo), at ang long-term trauma mula sa personal tragedies (Iwa). Ang bawat kuwento ay nagdudulot ng isang mapait na tanong: Paano natin sinusuportahan ang ating mga idolo sa sandaling mawala ang kanilang kinang?

Ang bawat isa sa kanila ay nagturo ng mahalagang aral: ang pag-asa ay laging nariyan, ngunit nangangailangan ito ng aksyon. Hindi sapat ang pananampalataya lamang; kailangan din ang tulong ng siyensiya at propesyonal [04:03]. Ang paghahanap ng psychiatrist at counseling ay hindi kahinaan, kundi pagpapakita ng lakas at pagmamahal sa sarili. Higit sa lahat, ang schizophrenia, bipolar disorder, at severe depression ay mga seryosong sakit na dapat gamutin, hindi i-judge o i-stigmatize.

Ang hamon sa madla ay: Magpakita ng empatiya. Laging tandaan na ang artista ay tao rin, na nakakaramdam ng sakit, takot, at kalungkutan. Sa tuwing makikita natin ang isang dating sikat na artista na naghihirap, hindi sila dapat tawanan o i-diskrimina, kundi tulungan. Ang pagbangon nina Anjo at Iwa ay nagbigay ng liwanag sa katotohanan na may buhay pagkatapos ng matinding mental health crisis. Sa huli, ang pag-ibig, pagpapatawad, at pagkakaisa, tulad ng ipinakita ni Krizza Neri kay Lovely Embuscado [07:30], ang pinakamalakas na gamot para sa mental health ng isang tao. Kailangan nating itaguyod ang isang lipunan na walang stigma, at bukas sa pag-uusap tungkol sa mental health.