ANG NAKAKABIGLANG KABALINTUNAAN: Senador, Nagtanong ng Ebidensya sa ‘Shabu Lab’ ni Senyor Agila—Ang Sagot Mula sa Taga-usig, Puno ng Pagdududa at Kawalan ng Kongkretong Pruweba

Ang mga mata ng buong bansa ay nakatutok ngayon sa isang hindi pangkaraniwang pagdinig sa Senado, kung saan ang isang lider ng diumanong kulto sa Surigao del Norte ay humarap upang sagutin ang mga akusasyon na, kung totoo, ay magpapanginig sa pundasyon ng kaayusan at batas. Si Jay Rence Kilario, na mas kilala sa pangalang Senyor Agila, ang pinuno ng grupong Socorro Bayanihan Services Incorporated (SBSI), ay sentro ng isang unos ng kontrobersiya na nagdadala ng mga paratang na umaabot mula sa iligal na droga hanggang sa matinding paglabag sa karapatang pantao.

Ngunit habang ang mga testimonya ng mga saksi ay pumupunit sa ating pandinig sa tindi ng kanilang mga sinasabi, may isang nakakagulat na kabalintunaan ang lumabas sa mismong pagdinig—ang kawalan ng matibay, beripikadong ebidensya na magpapako sa mga pinakamabibigat na paratang laban sa SBSI. Ito ang salaysay ng isang current affairs na isyu na puno ng pagdududa, pagtatalo, at legal na balangkas na nagpapahirap sa pag-abot ng hustisya.

Ang mga Akusasyon na Nagdala kay Senyor Agila sa Kapitolyo

Naging usap-usapan sa social media at sa mga balita ang diumanong operasyon ng SBSI sa isang lugar na tinatawag na “Kapihan” o minsan ay tinutukoy na “White House” sa Sitio Socorro, Surigao del Norte. Ang grupo, na nagtatago sa likod ng pagiging ‘serbisyo’ at ‘bayanihan,’ ay inakusahan ng mga krimen na nagpapakita ng isang madilim at mapanganib na pamamalakad. Ang pinakamalaking paratang, na siyang nagpatawag sa agarang imbestigasyon ng Senado, ay ang pagkakaroon ng mga shabu laboratories sa loob ng kanilang compound [00:08], na nagpapahiwatig na si Senyor Agila ay hindi lang isang kulto leader kundi posibleng isang drug lord [01:55].

Bukod pa sa isyu ng droga, ang mga paratang laban kay Senyor Agila at sa iba pang lider ng SBSI, kabilang sina Mamerto Galanida (Vice President), Janeth Ahok, at Karen Sanico, ay mas malalim at mas emosyonal. Sila ay inakusahan ng pangmomolestiya, pilit na pagpapakasal (forced marriage), at sapilitang paggawa (force labor) [00:59], lalo na sa mga bata. Ang mga testimonya ng mga saksi ay nagpinta ng isang larawan ng mga inosenteng kabataan na sapilitang pinagtatrabaho at sinasamantala sa loob ng komunidad. Ang mga kwentong ito ay nagdulot ng matinding galit at pagkabahala sa mga tagapakinig at nagbigay ng bigat sa pangangailangan para sa agarang aksyon ng gobyerno.

Ang mga mambabatas, sa pangunguna ng mga senador, ay nagpakita ng seryosong intensyon na beripikahin ang mga paratang. Ibinunyag na hawak na nila umano ang mga ebidensya at testimonya na nagpapatunay sa mga alegasyon ng shabu laboratory [01:39], kaya’t mataas ang ekspektasyon sa pagdinig na ito. Tiyak na mapupunta sa kulungan si Senyor Agila kung mapatutunayan ang mga paratang na ito.

Ang Testimonya ng Taga-usig: Isang Hindi Inaasahang Paglilinaw

Sa gitna ng mga naglalabasang akusasyon, isang mahalagang punto ng paglilinaw ang nagmula sa panig ng law enforcement. Hinarap ng isang City Prosecutor na dati ring Provincial Prosecutor ng Surigao del Norte ang Senado. Nagsimula siyang magbigay ng konteksto, sinabing ang kaso ay nagsimula pa noong bandang 2017. Noon pa man, ang lokal na pamahalaan (LGU) ay nagpahayag na ng pagkabahala tungkol sa diumanong ‘religious group’ na ito, lalo na dahil sa pagkakasangkot ng mga menor de edad [03:12].

Ayon sa kaniya, noong 2019 at 2020, nagmungkahi sila ng pag-iisyu ng search warrant upang malaman kung ano talaga ang nagaganap sa lugar [03:39]. Ngunit, ayon sa taga-usig, ang plano ay naantala at tuluyang napunta sa limot dahil sa pagdating ng pandemya [03:54]. Walang kongkretong aksyon ang naisagawa noon ng mga ahensya ng law enforcement.

Ngunit ang pinaka-sentro ng kaniyang testimonya ay ang sagot niya sa tanong ng mga senador tungkol sa pagkakaroon ng shabu laboratory sa Kapihan. Nagtanong ang senador, “Were you able to confirm or deny this allegation that nakapaganda kayo [sa] loob pumunta kayo? [04:31]” Ang sagot ng taga-usig, na dapat sanang maging semento ng mga akusasyon, ay nagbigay ng matinding pagdududa: “As of now sir during [our visit] there is no presence of or indicators of the Laboratory [04:51].”

Isang malaking shock ang hatid ng pahayag na ito. Ang mga alegasyon na nagbigay ng boses sa mga biktima at nagdala sa Senador sa pag-iimbestiga ay biglang naglaho—sa puntong iyon—sa kawalan ng matibay na ebidensya mula sa panig ng taga-usig na nag-imbestiga sa lugar. Inamin din niya na mayroong mga ‘perimeter defense’ o ‘foxs’ sa paligid ng compound, ngunit nilinaw niya na ang mga ito ay hindi military style kundi gawa lamang sa nipa hut o kubo-kubo at may maliliit na kanal (canal), na hindi umaabot sa antas ng running trenches [05:25]. Bagamat sinabi ng taga-usig na nagpapatuloy pa rin ang pagmo-monitor [04:59], ang kaniyang direktang pahayag ay nag-iwan ng malaking butas sa naratibo ng mga nag-akusa.

Ang Pagbagsak ng Ordinansa: Baseless at Discriminatory

Dagdagan pa ang komplikasyon ng sitwasyon, lumabas din ang mga legal na isyu tungkol sa pagtatangka ng lokal na pamahalaan na limitahan ang operasyon ng SBSI. Humarap si Atty. Hillary Olga Reserva, isang counsel na may kaugnayan sa kaso, upang ipaliwanag ang legal na laban na kanilang isinagawa laban sa isang ordinance na nilikha ng LGU ng Socorro.

Ang ordinansa ay diumano’y kinuha sa Executive Order 049 at nilayon na ipagbawal ang pagpasok sa kanilang lugar. Si Atty. Reserva ay naghain ng mga pagtutol, sinabing ang ordinansa ay lumalabag sa karapatan sa pagbiyahe (right to travel), at ang LGU ay gumamit ng calling out powers na eksklusibong pag-aari lamang ng Pangulo ng bansa [06:40]. Higit sa lahat, idineklara niya na ang ordinansa ay “partial and discriminatory in nature” [06:48].

Ang pinakamahalaga sa kaniyang testimonya ay ang kinalabasan ng pagtatalo sa Sangguniang Panlalawigan (SP) ng Surigao del Norte. Ayon kay Atty. Reserva, binigyan ng komite ng batas at pamamahala ang LGU ng 30 araw upang magbigay ng anumang ulat mula sa fact-finding government agency na makakapagpatunay sa mga akusasyon tungkol sa pag-iipon ng firearms at pagkakaroon ng shabu laboratories [07:09].

Ngunit ang LGU ay nabigo na magbigay ng ganitong ulat. Dahil dito, ang Sangguniang Panlalawigan na pinamumunuan ni SP Bernal, ay nagbigay ng isang desisyon na nagdeklara sa ordinansa bilang “nul and void and Ultra vires” [07:38]. Ang dahilan? Ito ay “speculative, baseless and discriminatory in nature.” [07:43].

Ang desisyon na ito ng Sangguniang Panlalawigan, na nagpatunay sa legal na kapalpakan ng LGU na suportahan ang kanilang mga claim sa kongkretong ebidensya, ay lalong nagpalakas sa posisyon ng mga nagdududa sa katotohanan ng mga akusasyon laban kay Senyor Agila—kahit pa ang mga akusasyon ay kasing tindi ng shabu lab at pang-aabuso.

Ang Naghihintay na Katotohanan

Ang kaso ng Senyor Agila at ng SBSI ay isang perpektong halimbawa kung paano naglalaban ang mga emosyonal na testimonya at ang matitigas na katotohanan ng legal na proseso. Sa isang banda, mayroong mga nakakakilabot na kwento ng mga biktima na nagdusa sa ilalim ng diumano’y maling pamumuno, na nagpapakita ng isang sistemang puno ng pang-aabuso at ilegal na gawain. Sa kabilang banda naman, mayroong mga opisyal na pahayag at legal na desisyon na nagpapahiwatig na ang mga pinaka-matitinding paratang ay hindi pa napapatunayan ng mga ahensya ng gobyerno na may kapangyarihan na magsagawa ng aktuwal na imbestigasyon at paghahanap.

Ang tanong na nananatili ay: Nasaan ang tunay na katotohanan? Si Senyor Agila ba ay sadyang isang drug lord na nagtatago sa likod ng isang religious group, o siya ba ay biktima ng isang overzealous na LGU na naglabas ng mga akusasyon nang walang sapat na legal na batayan?

Ang Senado ay naghihintay pa rin ng mga susunod na hearing upang makakuha ng mas maraming testimonya at verified na ebidensya [01:47]. Sa huli, ang pag-iral ng rule of law ang magiging batayan kung ang mga matitinding akusasyon ay magiging sapat para magpatalsik at magpakulong sa isang lider, o kung ang kawalan ng solid na ebidensya ay magliligtas sa kanya, kahit pa ang mga kwento ng pang-aabuso ay patuloy na bumabagabag sa publiko. Ang kaso ng SBSI at ni Senyor Agila ay patuloy na magiging sentro ng diskusyon, habang naghihintay ang bansa ng isang malinaw at hindi mapagkakamalang sagot mula sa mga awtoridad. Kailangang matukoy kung ang tinig ng mga nag-akusa ay sapat na, o kung kailangan pa ng mas mabigat na ebidensya para tuluyan silang makamit ang inaasam na hustisya. Sa ngayon, nananatiling naka-bitin sa ere ang katotohanan, at ang mundo ay naghihintay kung ang “White House” ng SBSI ay magiging isang tunay na house of cards na babagsak sa harap ng batas.

Full video: