P450,000 na Sobrang ‘HOPE’ at ang Pwersahang Resignasyon: Ex-DepEd Usec Mercado, Matapang na Inilaglag si VP Sara Duterte sa Areglo ng Katiwalian!

Sa isang pambihirang sandali ng pananagutan sa Kongreso, niyanig ni Dr. Gloria Hamig-Mercado, dating Undersecretary ng Department of Education (DepEd), ang pundasyon ng administrasyon matapos niyang buong tapang na ilantad ang mga buwanang sobre na naglalaman ng salapi, na aniya ay nagmula mismo sa opisina ng Bise Presidente. Higit pa rito, isiniwalat niya ang matinding pressure na mag-resign matapos niyang tumangging yumuko sa sinasabing pakiusap na huwag makialam sa masalimuot na isyu ng procurement. Ang kanyang salaysay ay hindi lamang isang simpleng testimonial; ito ay isang matapang na pagtindig para sa integridad, na nagpapaalala sa lahat na mayroon pa ring mga opisyal na mas pinipili ang malinis na serbisyo kaysa sa kapangyarihan at kompromiso.

Ang isyung ito ay mabilis na kumalat, nagdulot ng matinding pag-aalala at nag-udyok ng malalim na usapan sa buong bansa, lalo na sa mga platform ng social media. Para sa marami, ang kuwento ni Dr. Mercado ay sumasalamin sa masalimuot na kalagayan ng serbisyo-publiko sa bansa, kung saan ang tapat na paglilingkod ay tila may katumbas na matinding presyo.

Ang Tumpak na Katotohanan ng Isang Beterana

Upang lubos na maunawaan ang bigat ng mga rebelasyon ni Dr. Mercado, mahalagang kilalanin muna ang kanyang pagkatao at kredibilidad. Sa loob ng higit 40 taon, inilaan ni Gloria Hamig-Mercado ang kanyang buhay sa gobyerno ng Pilipinas. Siya ay mayroong PhD sa Chinese Studies, may master’s degree sa National Security Administration, at nagsilbi bilang isang Commodore sa Philippine Navy Reserve. Naging Senior Vice President at Dean din siya ng Development Academy of the Philippines (DAP), kung saan naging graduate student pa niya ang Bise Presidente na si Sara Zimmerman Duterte.

Ang kanyang background ay hindi lamang limitado sa akademya at militar; kilala siyang may matibay na pundasyon sa prinsipyo ng social democracy—na nakatuon sa pagtatatag ng katarungan at pagkakapantay-pantay sa serbisyo-publiko. Sa harap ng Kongreso, mariin niyang iginiit ang kanyang matibay na reputasyon: “Ang tanging kaso ko sa Ombudsman ay nang payuhan ko ang aking principal na huwag pumirma sa isang importasyon,” aniya, patunay na handa siyang makipagbuno upang mapanatili ang integridad.

Ang kanyang malinis na rekord ang nagbigay-diin kung bakit ang mga sumunod na pangyayari ay lubhang nakakabahala. Ang kanyang pag-upo bilang DepEd Undersecretary for Human Resource and Organizational Development (HR-OD) noong Agosto 2022 ay personal na inirekomenda ni VP Sara Duterte, isang senyales ng mataas na tiwala sa pagitan nila.

Ang Pagtatalaga sa “HOPE”: Daan sa Pagdududa

Ang lahat ay nagbago noong Pebrero 2023, nang itinalaga si Dr. Mercado bilang concurrent Head of Procuring Entity (HOPE) ng DepEd. Ang posisyon na ito, na karaniwang hindi konektado sa kanyang orihinal na tungkulin, ay naglagay sa kanya sa gitna ng lahat ng proseso ng pagkuha at paggastos ng pondo ng ahensiya.

Inilarawan niya ang posisyon bilang lubhang “mahirap” at “hindi pamilyar” sa kanya, isang larangan na aniya ay iniiwasan niya sa buong buhay niya sa gobyerno dahil sa masamang reputasyon nito. Subalit, tinanggap niya ito dahil sa matinding pangangailangan ng ahensiya at sa kondisyong magkakaroon siya ng buong suporta mula sa legal at ehekutibong komite.

Kasabay ng kanyang pagiging HOPE, nagsimula ang isang serye ng mga pangyayaring magpapabago sa kanyang karera. Mula Pebrero hanggang Setyembre 2023, buwan-buwan, nakatanggap siya ng mga selyadong sobre. Siyam lahat ang nakarating sa kanya, na bawat isa ay may nakasulat na tatak: “HOPE.”

Ang mga sobreng ito ay iniabot sa kanya ni Assistant Secretary Sunshine Fajarda, na aniya ay galing mismo sa opisina ng Bise Presidente. Sa kabila ng paulit-ulit na pag-abot, hindi niya kailanman binuksan ang mga ito habang siya ay nanunungkulan.

Ang ₱450,000 na Nakatagong Katotohanan

Ang kanyang pagtanggi na buksan ang mga sobre ay nag-ugat sa kanyang malalim na “uncomfortable” na pakiramdam. “Ito ang dahilan kung bakit hindi ko binuksan ang alinman dito, dahil lubha akong hindi komportable,” paliwanag niya. Dahil sa kanyang 40 taong malinis na serbisyo, nanindigan siyang protektahan ang kanyang pangalan at integridad.

Nang siya ay tuluyan nang umalis sa puwesto, doon lamang niya natuklasan ang laman ng mga sobre. Sa harap ng mga kinatawan ng isang non-government organization (NGO) na pagdodonasyonan niya ng pera, binuksan niya ang siyam na sobre at natuklasan na bawat isa ay naglalaman ng P50,000. Ang kabuuang halaga: P450,000. Ang halaga ay agad niyang idinonate sa NGO, at nagkaroon siya ng resibo bilang patunay.

Ang buwanang pag-abot ng salapi, kasabay ng kanyang paghawak sa procurement, ay nagbigay-daan sa isang matinding katanungan na hindi niya nais bigyan ng tiyak na sagot ngunit mariing kinumpirma ang posibilidad. Nang tanungin siya kung naniniwala siyang ang sobre ay “suhol” (bribe), nag-alinlangan si Mercado sa bigat ng salita, ngunit inamin niya na: “It could be a means to influence your decision being the HOPE.”

Ang matapang na pag-amin na ito ay nagpatunay sa matinding takot na naramdaman niya—na ang pagbigay ng salapi ay tila isang paraan para impluwensiyahan ang kanyang desisyon, na nagbigay-kahulugan sa insidente bilang isang anyo ng indirect bribery na nakabatay sa kanyang posisyon.

Ang Matibay na Paninindigan at ang Mitsa ng Pag-alis

Ang mga sobre ay isang bahagi lamang ng kuwento. Ang totoong mitsa ng kanyang tuluyang pag-alis ay nangyari noong Oktubre 2023, sa gitna ng mga usapin tungkol sa posibleng bidding failure para sa P2.2 bilyong pondo ng DepEd.

Sa isang pagkakataon, nilapitan siya ni Atty. Ronald Monak, isang opisyal noon ng Office of the Vice President (OVP) na naging Assistant Secretary for Procurement sa DepEd. Nagsuhestiyon si Atty. Monak na mas mainam na “pag-usapan na lamang ng mga bidder sa kanilang sarili” ang mga isyu.

Sa puntong ito, hindi nag-atubili si Dr. Mercado. Matapang niyang iginiit na ang procurement ay kailangang ipatupad at isagawa nang mahigpit alinsunod sa umiiral na mga batas at alituntunin. Hindi siya pumayag na may kompromisong mangyari sa proseso.

Hindi nagtagal matapos ang insidenteng ito, bandang ikatlo o ikaapat na linggo ng Oktubre, pinatawag siya ni Zuica Lopez, Chief of Staff ng Bise Presidente, at inutusan siyang mag-tender ng kanyang resignation effective that very day.

“Ako ay lubhang nalulungkot,” pag-amin ni Mercado sa kanyang damdamin. “Hindi ko mahanap ang dahilan kung bakit ako aalis.” Sa kabila ng matinding lungkot, tumanggi siyang mag-resign. Sa halip, iginiit niya ang kanyang karapatang mag-voluntary retirement, isang matapang na hakbang na nagbigay sa kanya ng karangalan at integridad sa pagtatapos ng kanyang 40 taong karera.

Pagtatapos na may Pighati at Hukay ng Katotohanan

Sa huli, ipinagtapat ni Dr. Mercado na ang matinding pressure na umalis ay hindi “coincidental.” Sa hindsight, naniniwala siyang ang kanyang “candid response” kay Atty. Monak at ang kanyang matibay na paninindigan sa procurement ang “real reason” sa likod ng pagpapatalsik sa kanya. Naramdaman niyang naging “unwelcome obstacle” siya dahil lamang sa paggawa ng kanyang trabaho.

Ang kanyang salaysay ay nagbigay-diin sa mas malalim na problema ng pag-aalangan ng mga tapat na opisyal sa sistema. Ang pagpilit sa kanya na mag-resign, at ang kasunod na pagpapakalat ng “mababaw” na rason na pabor siya sa ilang suppliers, ay nagdulot ng labis na pighati sa beteranang opisyal. Kinailangan pa niyang magtago sa Guam upang iwasan ang media matapos ang kanyang pag-alis.

Ang testimonyo ni Dr. Gloria Hamig-Mercado ay isang paalala sa lahat ng Pilipino: Ang laban para sa tunay na serbisyo-publiko at integridad ay patuloy, at ang boses ng isang tapat na lingkod-bayan ay mas malakas pa kaysa sa P450,000 na nakatago sa sobre at mas matibay pa kaysa sa puwersa ng kapangyarihan. Ang kanyang kuwento ay nag-iiwan ng matinding hamon: Handa ba tayong makinig, manindigan, at panagutin ang mga nasa kapangyarihan upang itatag ang tunay na tapat at malinis na gobyerno? Ito ang usaping patuloy na babantayan ng sambayanan.

Full video: