Sa Gitna ng Banta at Pagdududa: Sino ang Nagsasabi ng Katotohanan sa ‘PDEA Leaks’

Ang bulwagan ng Senado, na karaniwang tagpuan ng pormal na pagpapatupad ng batas, ay naging entablado ng isang matinding personal at institusyonal na sagupaan. Sa gitna ng isang pambansang eskandalo na tinaguriang ‘PDEA Leaks,’ ang mga salaysay ni Jonathan Morales, isang dating ahente ng Philippine Drug Enforcement Agency (PDEA), ay nagdulot ng pagyanig sa buong bansa. Ang kanyang paghaharap sa mga senador, lalo na kay Senator Jinggoy Estrada, ay naglantad ng isang masalimuot na kuwento ng di-umano’y pulitikal na panghihimasok, pagtatago ng katotohanan, at banta sa buhay, na lalong nagpalalim sa mga alalahanin hinggil sa drug war sa Pilipinas.

Mula pa lang sa simula, naging malinaw na ang pagdinig ay hindi lamang tungkol sa isang nalantad na dokumento; ito ay tungkol sa kredibilidad ng isang tao—at ng mga institusyong kanyang kinabibilangan.

Ang Pagpataw ng Malacañang at ang Alleged Sabotahe

Ang sentro ng testimonya ni Morales ay ang di-umano’y pagpapahinto sa isang malaking operasyon ng PDEA. Ayon kay Morales, isang operasyon laban sa malalaking drug trafficker ang biglang pinatigil. Ang utos, aniya, ay nagmula umano kay dating Executive Secretary (ES) Paquito ‘Jojo’ Ochoa Jr., na ipinasa sa pamamagitan ng yumaong si Asec. Gadapan [02:29:45].

Sa isang mapangahas na pahayag, inakusahan ni Morales ang PDEA ng “incompetence” at pamimili ng mga kaso [06:37:00]. Ibinunyag niya na ang kanyang grupo, na nanghuhuli ng mga malalaking drug trafficker at nagsasagawa ng financial investigation na umabot sa ₱200 bilyong accumulated na pondo ng drug lord, ay biglang inilipat sa isang “squatters area” at inutusan na manghuli lang ng “piso-piso” [06:54:00].

Ang pinakamatindi pa, ibinahagi ni Morales na siya mismo ay ipinatawag sa Malacañang noong Hulyo 2013 [04:29:00] ng Law Enforcement Security Integration Office (LESIO), sa utos umano ni ES Ochoa [09:25:00]. Ang layunin: talakayin ang kanyang mga alegasyon laban sa PDEA. Dala-dala niya ang mga dokumento at Powerpoint presentation, kung saan ini-report niya ang mga “ongoing projects” at ang mga “hindi natuloy o pinigil” na operasyon [05:34:00]. Sa loob ng apat na oras ng briefing, pinakita niya ang records mula sa Anti-Money Laundering Council (AMLC) na nagpapatunay sa kanyang mga sinasabi, na kinabibilangan ng mga lagda ng Central Bank Governor at Security Exchange Commission [07:23:00].

Gayunpaman, ang masaklap, binalewala umano ng mga opisyal ng Malacañang ang lahat ng kanyang sinasabi [08:09:00]. Sa halip na purihin, sinabihan pa umano siya na ang mga nahuli niya ay “puro mga gawa-gawa niyo lang ‘yan, eh matitinong mga Intsik ‘yung mga hinuli niyo eh” [27:00]. Ang karanasang ito ang lalong nagpatibay sa paniniwala ni Morales na mayroong matitinding puwersa na nagtatangkang pigilin ang kanyang trabaho, na humantong pa sa pag-aalis sa kanya sa PDEA at pagsasampa ng kaso laban sa kanya. Sa kabila ng mga pagbabanta at panggigipit, mariin siyang nanindigan: “Alam ko kung sino ‘yung nasa likod kung bakit ako kinasuhan” [10:38:00].

Ang Kredibilidad sa Balag ng Alanganin

Sa gitna ng kanyang mga matitinding alegasyon, ang kredibilidad ni Morales ay binalasa. Si Senator Jinggoy Estrada, bilang chairman, ay naglunsad ng isang detalyadong pag-usig sa service record ni Morales sa Philippine National Police (PNP).

Ibinunyag ng senador ang mga seryosong butas sa kanyang record:

Si Morales ay “dropped from the PNP roll” noong Abril 25, 1994, at noong Agosto 28, 2008 [14:31:00], [21:06:00].

Siya ay “dismissed from the service” noong Nobyembre 7, 1994 [21:23:00].

Siya ay nasuspinde mula Hulyo 1, 2007 hanggang Setyembre 2007 [21:23:00].

Ang pagdududa ni Sen. Estrada ay umiikot sa puntong hindi raw idineklara ni Morales ang mga butas na ito nang siya ay mag-apply sa PDEA noong 2009. “Hindi mo nga sinabi ‘yung katotohanan,” mariing tanong ng senador [22:31:00].

Sinabi ni Morales na imposibleng makalusot siya nang walang deklarasyon dahil hiningi sa kanya ang service record at iba pang clearance, lalo pa’t pulis din ang karamihan sa mga nangangasiwa sa recruitment noon [21:57:00]. Iginiit niya na ang kanyang pagkatanggal ay nauwi sa “restoration to full duty status” noong 1997 matapos niyang magpaliwanag na ang pagkawala niya ay dahil sa sakit (AOL – Absence Without Official Leave) at nagkaroon lamang ng “misappreciation of facts” [17:16:00].

Ngunit ang malaking tanong ng senador ay nanatiling nakabitin: “I’m sure meron kang malakas na backer para pumasok sa PDEA.” Mabilis na pinabulaanan ni Morales ang akusasyong ito, aniya: “Hindi po sa backer, wala po akong backer. Nag-comply po ako kung ano man ‘yung requirement” [22:45:00]. Gayunpaman, ang kawalan niya ng tiyak na detalye, tulad ng eksaktong petsa ng kanyang pagkatanggal, sa kabila ng pag-alala sa petsa ng kanyang pagpasok sa PNP (1993), ay nagpahina sa kanyang paninindigan [15:11:00].

Lalo pang tumindi ang pagdududa nang magsalita si Director Francia, ang dating division chief ni Morales sa PDEA. Ayon kay Francia, isa si Morales sa mga magagaling na imbestigador noon, subalit: “Doon ko lang po nalaman na ‘yung kanyang pds ay meron pala siyang hindi na-disclose… Dati po, sampalataya ako sa kanya, pero ngayon hindi na eh… Para sa iyo, sira na ‘yung kanyang kredibilidad? Tama po ba? Yes, yes your honor” [37:34:00]. Ang testimonya ng dating superior ay isang matinding dagok sa kredibilidad ni Morales.

Ang Misteryo ng Confidential Informant at ang ‘Hearsay’

Ang pinakamainit na bahagi ng pagdinig ay ang usapin tungkol sa Confidential Informant (CI) na pinagmulan ng mga pangalan nina Pangulong Marcos at Maricel Soriano sa pre-operation report.

Nang tanungin ni Sen. Estrada kung sino ang informant, ang sagot ni Morales ay: “Hindi ko po maalala, your honor” [43:48:00]. Nang igiit ng senador, “Ultimo ‘yung gender nung confidential informant, whether babae o lalaki, hindi mo rin ayaw mo rin sabihin ‘yung pangalan, nakalimutan mo, pero samantalang ‘yung mga ibang tinatanong namin sa inyo way back, alam mo,” [53:36:00] lalong lumabas na parang naglilihim si Morales.

Iginiit ni Morales na dinala niya sa libingan ang “confidentiality nung identity nung confidential informant” [51:10:00]. Handa raw siyang ilabas ang kasarian sa isang executive session, subalit humingi siya ng garantiya na hindi siya i-incriminate [51:39:00]. Mariin niyang ipinaliwanag ang panganib: “Kapag nagsabi ho ako, masusunog. Wala nang magtitiwala sa law enforcement sa pagbibigay (ng impormasyon)” [52:16:00].

Subalit, ang kawalan niya ng tiyak na impormasyon ay nagdulot ng pagkadismaya at pagdududa sa mga senador, lalo na nang akusahan siya ni Sen. Estrada ng pagiging “hear say” lamang, na hindi raw tatayo sa korte [03:04:00]. Nagbigay rin ng babala ang senador, “Ikaw ang nasusunog ngayon, ‘e kapag hindi mo sasabihin… nagsisinungaling ka ‘e” [52:27:00].

Idinepensa ni Morales ang sarili, aniya, ang tanging ginawa niya bilang imbestigador ay kumuha ng sworn statement mula sa CI, na may dala-dalang limang pirasong litrato na nagpapatunay sa kanyang mga sinasabi [44:40:00]. Ang mga litrato umano ang nag-udyok sa kanya na ipagpatuloy ang imbestigasyon. Ang mga dokumento, ayon kay Morales, ay nananatili sa tanggapan ng PDEA [49:49:00].

Ang Nakakakilabot na Banta: Pagtangkang Patahimikin si Morales

Bago pa man ang pagdinig, naglabas si Morales ng isang nakakagulat na bagong pagbubunyag: siya raw ay pinagbantaan at tinangkang suhulan para huwag nang tumuloy sa pagtestigo [26:45:00].

Nangyari raw ito noong Mayo 1, matapos ang kanyang naunang pagdinig, nang may magpunta sa kanya at inayos ang isang video call sa pagitan ng mga indibidwal na pinangalanan niyang James Kumar at Lisa Marcos [27:33:00]. Ang usapan: huwag na siyang magsalita at itigil na ang kanyang pagdalo sa hearing [31:05:00].

Sa pag-uusap, narinig daw niya ang banta: “Papatayin ‘yan,” [31:05:00] na nagmula kay Eric Santiago, alyas “Pikoy.” Sa kabilang banda, inalok din daw siya ng proteksyon at maging ng posisyon, “Magiging direktor ka” [31:32:00], kung siya ay mananahimik. Ipinakita ni Morales na nakuhanan ng CCTV ang pagpunta at ang video call sa kanyang bahay [29:30:00].

Ang mga alegasyon ni Morales tungkol sa pagtatangkang patahimikin siya at ang banta na “nag-uumpugan ‘yung Duterte at saka Marcos, baka madamay siya” [32:03:00] ay nagpahiwatig ng mas malalim at pulitikal na motibasyon sa likod ng mga pangyayari.

Hinarap ang Politika: Ang Apela ni Sen. Estrada

Sa gitna ng paglobo ng usapin, umapela si Sen. Estrada kay Morales na huwag munang isama sa usapin si dating Pangulong Duterte, lalo na nang banggitin ni Morales na may impormasyon din si Duterte tungkol sa mga isyu [55:23:00].

“Please, ‘wag mo munang idadamay ‘yung former President Duterte kung gusto mong hindi mapasukan ng political color itong ating hearing,” pakiusap ng senador [56:10:00].

Ang apela ay nagpakita ng pagsisikap ng komite na panatilihin ang “objectivity” ng pagdinig, sa kabila ng tukso na imbitahan ang matataas na personalidad tulad nina Duterte at maging si Pangulong Marcos upang linawin ang mga isyu [56:29:00].

Sa huli, ang pagdinig ay nag-iwan ng mas maraming tanong kaysa sagot. Ang isang resource person na nagsasabing hawak niya ang katotohanan ay tinitingnan ngayon bilang isang taong may baluktot na serbisyo, umaasa sa “hearsay,” at may tinatagong impormante.

Ang Pilipinas ay muling sumasaksi sa isang labanan kung saan ang katotohanan ay nananatiling mailap. Ang mga institusyon ay nagtatanggol sa sarili habang ang isang whistleblower ay nakikipaglaban hindi lamang para sa kanyang kredibilidad, kundi para sa kanyang buhay. Sa pagtatapos ng pagdinig, ang publiko ay nananatiling naghihintay: sino ang mananagot para sa mga drug leaks—ang tagapaghatid ng balita, o ang mga pangalang nakasulat sa natagpuang dokumento? Ito ay isang kuwentong puno ng drama, intriga, at malalim na implikasyon sa pulitika at hustisya sa bansa, at ang bawat Pilipino ay may kailangang malaman

Full video: