Sa Ilalim ng Liwanag ng Katotohanan: Ang Nakatagong Sabwatan sa Puso ng Kapangyarihan

Muling nag-init ang Bulwagan ng Senado, hindi dahil sa karaniwang pagtatalo sa batas, kundi dahil sa paglalantad ng isang eskandalong tila teleserye—ngunit may mas malalim at mas nakakabahalang implikasyon sa pambansang pamamahala. Sa sentro ng eksena: sina Suspended Mayor Alice Guo ng Bamban, Tarlac, at Mayor Dong Calugay ng Sual, Pangasinan. Ang matinding pagtatanong at paghaharap ng ebidensya ay nagpinta ng isang larawan kung saan ang personal na ugnayan ay tila nakikisali sa negosyo, korapsyon, at mga transaksyong may bahid-duda.

Ang ‘Love Team’ na Nagmula sa Pagkakaibigan—o Pagkakasabwat?

Simula pa lamang ng pagdinig, mariin nang itinutulak ng mga senador ang posibleng romantic relationship nina Guo at Calugay. Sa harap ng mga mambabatas, parehong idineklara nina Mayor Calugay at Alice Guo na sila ay magkakilala lamang, at walang “matamis na pagtitinginan” o anumang “sekretong relasyon.” Ngunit para sa mga mambabatas, ang mga dokumento at mga ebidensyang natuklasan ay mas tumutukoy sa isang mas malalim na koneksyon—isang koneksyong lagpas pa sa simpleng pagkakaibigan.

Ang mga pagtatanong ay nagsimula sa pag-amin ni Mayor Calugay na siya ay dating pulis na nag-early retirement noong 2015 upang tumakbo sa pulitika, na nagtapos sa pagiging Mayor niya ng Sual noong 2019. Tila naghahanap ng batayan ang mga mambabatas sa biglaang pagbabago ng kanyang career, na posibleng konektado sa mga biglang pagyaman at pagkuha ng kapangyarihan.

Ilan sa pinakamalaking ebidensya ng tila ugnayan ng dalawa ay ang mga pangalan ng negosyo. Lumabas ang mga korporasyong may pangalang tila hango sa initials ng dalawa, gaya ng “AliCel Aquafarm” at “DNA Consumer Goods Trading.” Pinaghihinalaang ang “AliCel” ay tumutukoy sa “Alice” at “Seldo” (ang palayaw ni Calugay), habang ang “DNA” ay “Dong and Alice.” Bagama’t mariing itinanggi ni Mayor Calugay at ni Alice Guo ang anumang partnership sa mga kumpanyang ito, at iginiit pa ng isang resource person na ang “DNA” ay nangangahulugang “Daddy and Arnel,” hindi pa rin maikubli ang katotohanang nakaukit ang mga pangalang ito sa mga legal na dokumento, nagpapahiwatig ng isang sistematikong pagtatangkang ikonekta ang kanilang mga operasyon.

Ang nakakaligalig dito ay ang pagkalantad ni Sheila Go, isang resource person, na siya raw ang rehistradong may-ari ng AliCel Aquafarm. Sa kabila nito, iginiit niya sa harap ng mga senador na wala siyang alam at hindi siya pumirma ng anumang dokumento. Ang pagtanggi na ito, sa harap ng isang pampublikong dokumento ng DTI, ay hindi lamang nagdudulot ng kalituhan kundi nagpapalakas ng pagduda na ginagamit ang mga pangalan ng tao bilang ‘dummies’ upang itago ang tunay na may-ari at ang pinagmulan ng pondo. Ang ganitong taktika ay isang red flag sa mga imbestigasyon ukol sa money laundering at illegal corporate structuring. Paulit-ulit na binantaan ng mga Senador si Sheila Go ng contempt dahil sa kanyang pagtangging alam niya na siya ang registered owner, na nagpapahiwatig ng kanyang matinding pagnanais na itago ang katotohanan.

Ang Dambuhalang Kontrata at ang 70% na Common-Law Partner

Kung hindi man totoo ang romantikong ugnayan, ang isyu ng Conflict of Interest ni Mayor Dong Calugay ay isa namang sementadong katotohanan. Dito, ang kwento ay umiikot sa kanyang common-law partner, si Garly Macaranas, at ang kanilang family business, ang Bet Construction and Supply Incorporated.

Ayon sa mga ebidensyang inihain ng Senado, si Garly Macaranas ay nagmamay-ari ng 70% shares ng Bet Construction. Ang mas nakakagulat at nakakainis ay ang dokumentadong pag-aaward ng milyun-milyong pisong kontrata ng Munisipalidad ng Sual, Pangasinan—ang bayan na pinamumunuan ni Mayor Calugay—sa Bet Construction. Ibinunyag na halos lahat ng kontrata ng munisipyo, lalo na sa konstruksyon, ay napupunta sa kumpanya ni Macaranas.

Ilang halimbawa ng proyektong inaward sa Bet Construction ay ang concreting ng solar dryer at rehabilitasyon sa Barangay Pangascasan, Sual, na nagkakahalaga ng mahigit P1.2 milyon, P69,000, at P61,000 noong Hunyo 2023. Ang mga proyektong ito, na sinuportahan ng mga dokumento mula sa PhilGEPS, ay nagbigay ng malinaw na pruweba ng koneksyon.

Mariing tinanggihan ni Mayor Calugay ang akusasyon, iginiit na hindi ang Local Government Unit (LGU) ng Sual ang nag-award, kundi ang mga Barangay mismo. Gayunpaman, binigyang-diin ng mga senador na kahit ang Barangay ay nasa ilalim pa rin ng hurisdiksyon ng munisipyo, at imposible para sa isang Mayor na walang impluwensya sa mga Barangay Captain—isang punto na nagdulot ng maalab na pagtatalo.

“Hindi naman po sila kasama po diyan sa LGU,” ang depensa ni Mayor Calugay, na agad namang sinagot ng Senator, “Max of conflict of interest ‘yan! Ang asawa mo o ‘yung common law wife mo, member ng Board of Incorporators ng construction company at inaward ng munisipyo kung saan ka Mayor dito sa particular na construction company.” Nagpahayag pa ang Senador ng pagkadismaya, “Huwag mo akong gaguhin,” base sa kanyang sariling karanasan bilang dating Mayor, na nagpapahiwatig na alam niya ang antas ng impluwensya ng isang Mayor sa kanyang mga Barangay Captain.

Ang isyung ito ay isang malinaw na paglabag sa Republic Act No. 3019 o ang Anti-Graft and Corrupt Practices Act. Sa ilalim ng batas, ang isang opisyal ay hindi pinapayagang gamitin ang kanyang posisyon upang magbigay ng pabor o pakinabang sa kanyang sarili, o sa kanyang mga kaanak at kasosyo. Ang kasong ito ay naglalantad ng isang sistema ng palakasan na tila nagiging normal na operasyon sa ilang lokal na pamahalaan, kung saan ang pampublikong pondo ay nagiging pamilyar na negosyo. Ito ay nagdudulot ng malaking pagkawala ng tiwala sa gobyerno, lalo na’t ang mga proyekto ay posibleng mababa ang kalidad dahil sa kakulangan ng tunay na competitive bidding.

Ang Misteryo ng ‘Nakalimutang’ Ari-arian at ang Helipad

Hindi rin nakaligtas si Mayor Calugay sa isyu ng hindi deklarasyon ng ari-arian. Inamin niya na “nakalimutan” niyang ilagay sa kanyang Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN) ang isang 4,000 square meter na lupa sa Poblacion, Sual, na bahagi ng kinatatayuan ng Happy Penguin Resort.

Ang lupa, na ayon sa kanya ay naibenta niya sa kanyang kinakasama (Garly Macaranas) sa halagang P1.2 milyon, ay nagdulot ng mga katanungan. Kung ito ay isang commercial-grade na lupa at may zonal valuation na P300 hanggang P350 per square meter, paanong ang isang malaking ari-arian ay hindi naideklara, kahit pa “pinabenta” niya sa kanyang common-law partner? Ang pagtatanggi na sinasadya niyang ikubli ang lupa ay hindi naniwalaan ng mga Senador, lalo na’t ito ay isang malaking property na 4,000 square meters. Ang kawalan ng detalye sa SALN ay isang seryosong paglabag sa batas na nag-uutos sa mga opisyal ng gobyerno na maging tapat sa kanilang yaman.

Ang Happy Penguin Resort mismo ay naging sentro ng usap-usapan. Sa kabila ng pagtatanggi ni Calugay na hindi na niya pag-aari ang resort at binenta lang ang lupa, mariing iginiit ng mga senador ang impormasyon na may helipad sa resort—isang helipad na diumano’y ginagamit ni Alice Guo. Sa katunayan, kinumpirma ng Civil Aviation Authority of the Philippines (CAAP) na mayroong rehistradong helicopter si Alice Guo na ngayon ay may freeze order. Ang pag-uugnay sa resort sa Sual, ang helikopter ni Guo, at ang madalas na pagbisita niya sa lugar—na inamin niyang “pumunta ako para mamasyal po”—ay nagpapahiwatig ng ugnayan na hindi maipaliwanag sa simpleng pagbisita. Ang pagbisita ni Guo sa Sual ay naging mas kahina-hinala dahil sa pagdalo niya kasama ang kanyang kapatid na si Wesley, at ang kanyang pagtatangging naimbitahan siya ni Mayor Calugay, bagama’t “magkakilala na kami ni Mayor Dong” [15:16] noong panahong iyon.

Ang POGO Trail, ang Helicopter Gift, at ang Opisyal na Pag-amin

Ang isyu ng relasyon at korapsyon ay lalo pang lumaki sa paglabas ng mga intelligence report na ikinagulat ng lahat. Ayon sa mga ulat, nagkaroon ng insidente noong 2022 kung saan isang barko na may lulan na mga dayuhang Chinese ang sumadsad sa karagatan ng Sual. Ang mga pasahero raw ay inilipat sa POGO hub sa Bamban, Tarlac (ang dating hurisdiksyon ni Alice Guo) gamit ang dalawang bus na pag-aari ng Munisipalidad ng Sual. Ang insidenteng ito ay nagturo ng direktang ugnayan sa pagitan ng Sual at ng kontrobersyal na POGO operations sa Bamban, na nagpapatibay sa koneksyon ng dalawang opisyal.

Ang mas nagpatindi sa usapin ay ang tsismis na kumakalat sa Sual: na si Mayor Calugay ay pinalugmok o “pocked” ang bayan ng Sual ng P1 bilyon at ginamit ang bahagi nito upang bumili ng isang helikopter na regalo kay Alice Guo—isang kilos na umano’y ginawa upang mapabilib ang dating Mayor ng Bamban. Mariin itong itinanggi ni Calugay: “Hindi po totoo po iyon, Your Honor.”

Gayunpaman, ang pagdinig ay nagkaroon din ng sandali ng pagbawi. Sa gitna ng pag-iingay, si Police Major General Raul Villanueva, dating hepe ng PNP CIDG, ay humingi ng publikong paumanhin, na inamin na ang kanyang naunang pahayag hinggil sa mga ulat ay batay lamang sa “unverified raw information” at hindi actionable intelligence data. Kinumpirma niya na ang mga impormasyong ibinigay ay hindi dumaan sa tamang proseso ng ebalwasyon at pagpapatunay—isang paalala sa lahat na ang impormasyon, lalo na ang sensitibong impormasyon, ay dapat gamutin nang may labis na pag-iingat. Ang kanyang demor bilang isang opisyal at isang ginoo ay kinilala ng Senador, ngunit ang pag-amin ay nagbigay-diin sa pagka-sensitibo ng mga impormasyong lumalabas sa publiko.

Panawagan para sa Pananagutan at Katotohanan

Ang pagdinig na ito ay hindi lamang tungkol sa isang romantic link sa pagitan ng dalawang Mayor. Ito ay tungkol sa pananagutan, tapat na pamamahala, at ang pagguho ng tiwala ng publiko. Ang mga isyu ng conflict of interest, hindi pagdedeklara ng ari-arian, at ang mga koneksyon sa mga kahina-hinalang negosyo ay naglalantad ng malaking butas sa sistema ng pamamahala sa lokal na antas. Ang paulit-ulit na pagtanggi ni Calugay, at maging ang pag-amin ni Sheila Go na hindi niya alam na siya ang may-ari ng AliCel, ay nagpapakita ng isang pagtatangka na lituhin ang imbestigasyon.

Ang patuloy na pagtanggi nina Mayor Calugay at Alice Guo sa harap ng mga solidong ebidensya at dokumento ay lalong nagpapahirap sa paghahanap ng katotohanan. Ngunit sa pagpapatuloy ng imbestigasyon, at sa patuloy na paghahanap ng mga flight records, black box recordings, at mas detalyadong financial data, inaasahan na ang lahat ng katotohanan ay tuluyang lulutang.

Ang eskandalong ito ay isang mahalagang paalala sa lahat ng mga Pilipino: ang korapsyon ay hindi lamang nangyayari sa itaas, kundi nakaugat na rin sa lokal na pamahalaan, kung saan ang tanging depensa ng mga opisyal ay ang walang-tigil na pagtanggi, kahit pa ang mga dokumento na mismo ang nagsasalita. Ang taumbayan ay naghihintay, hindi lamang ng suspensyon, kundi ng kumpletong pananagutan. Tiyak na magpapatuloy ang pagdinig upang makamit ang katarungan at linawin ang lahat ng katanungan, lalo na ang tungkol sa ugnayan ng pulitika, negosyo, at ang mga dayuhang may interes sa ating bansa.

Full video: