ANG PAG-IYAK NA PAGTATAPAT: PULIS, PINILIT UMANONG PATAYIN SI GENERAL BARAYUGA DAHIL SA TAKOT SA ‘MAKAKAPANGYARIHAN’ NA SINA GARMA AT LEONARDO

Sa Puso ng Kapangyarihan: Isang Kuwento ng Pagkakanulo at Pagpatay

Nagulantang ang buong bansa sa isang serye ng paglilitis sa Kongreso na naglantad sa madilim na mukha ng kapangyarihan, kung saan ang buhay ng isang inosenteng tao ay sinasabing kinuha, hindi dahil sa krimen, kundi dahil sa politika at personal na interes. Sa isang emosyonal at makasaysayang pagdinig, mismong ang isa sa mga nagpapatupad ng karumal-dumal na krimen ang humarap sa mga mambabatas, hindi upang magtanong o magdepensa, kundi upang umiyak at magsalaysay ng katotohanan na binuo ng takot, pagbabanta, at matinding bigat ng konsensya.

Si Colonel Sante Mendoza, isang beteranong opisyal ng pulisya na may 22 taon sa serbisyo, ay humarap sa mga mambabatas, ngunit ang kanyang hitsura ay malayo sa inaasahang tapang at tigas ng isang alagad ng batas. Sa halip, siya ay lubos na nanginig at umiyak habang binabasa ang kanyang salaysay, isang patunay ng labis na trauma na kanyang dinadala [01:19:00]. Ang kanyang mga luha at panginginig ay nagsilbing pambungad sa isang kuwento na nagpahayag ng matinding kabuktutan: inutusan siyang ipatupad ang pagpatay kay Wesley Barayuga, ang noon ay Board Secretary ng Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO).

Ang Utos na Hindi Maitatanggi

Mula sa kanyang nag-aalangan at nagdadalawang-isip na bibig, lumabas ang mga pangalan na gumulantang sa bulwagan: sina Colonel Leonardo at si Ma’am Royina Garma [03:07:00]. Ayon kay Mendoza, ang utos na “pagligpit kay General Barayuga” ay nagmula umano kay Colonel Leonardo [36:00], na sinasabing galing sa “DAO” (na pinaghihinalaang tumutukoy sa mga opisyal na konektado sa Davao). Ang “proyektong” ito ay malinaw, hindi ito isang lehitimong operasyon ng pulisya—ito ay pagpatay.

Ang pag-amin ni Mendoza ay nagpinta ng larawan ng isang sistema kung saan ang mga pulis ay puwedeng utusan na labagin ang pinakapangunahing alituntunin ng kanilang propesyon: ang pulis ay hindi dapat pumatay ng walang kalaban-laban [03:40:00]. Sa katunayan, tinanong siya ni Atty. Luistro kung alam niyang maging ang death sentence sa bansa ay suspendido, na lalong nagbibigay-diin sa ilegalidad ng kanilang ginawa [04:09:00].

Ang pinakamasakit na bahagi ng kanyang pagtatapat ay ang pag-amin na sila ay “pumatay kami ng inosente” [02:28:00]. Para kay Mendoza, ang pinatay nilang PCSO official ay walang ibang ginawa kundi ang kanyang trabaho. Ito ay isang pag-amin na nagpapakita na ang krimen ay hindi isang aksidente o isang lehitimong police operation, kundi isang sadyang pag-atake sa isang walang kasalanan.

Ang Impluwensya ng Takot at Kapangyarihan

Bakit sumunod si Colonel Mendoza sa ganitong utos? Ang kanyang sagot ay simple, ngunit nakakapangilabot: takot [08:04:00]. Dalawang pangunahing dahilan ang kanyang binanggit: una, ang nag-uutos ay mga opisyal; at pangalawa, natatakot siya para sa kanyang sariling kaligtasan at kaligtasan ng kanyang pamilya [04:58:00], lalo na ng kanyang 14-anyos na anak [03:30:00].

Ipinaliwanag ni Mendoza na sina Colonel Leonardo at Garma ay itinuturing na napakalakas at maimpluwensya dahil sila ay “nasa gilid po iyan ng former President” [06:34:00]. Ang impluwensyang ito ay nagbigay sa kanila ng kapangyarihang maging hukom, huwes, at berdugo sa loob ng serbisyo. Sa kanyang salaysay, inamin niyang ang kapangyarihan ng mga opisyal na ito ay maaaring maging dahilan upang siya ay mawala sa serbisyo, mamatay, o makulong [07:39:00].

Ang matinding takot na ito ay hindi gawa-gawa lamang. Inilarawan ni Mendoza ang mga opisyal na ito bilang mga taong may “ugong-ugong” na konektado sa mga kontrobersyal na pagpatay, kabilang na ang insidente ng pagpatay sa mga Chinese drug lords sa Davao Penal Colony [11:14:00], at si Colonel Leonardo pa nga ay sinasabing may hawak umano ng mga “hitman” [10:52:00]. Bagaman inamin niyang usap-usapan lang ito, ang takot na naidulot nito sa kanyang isip ay sapat na upang tuluyan niyang isagawa ang utos.

Ang Paglalatag ng Krimen: Mula sa Pag-aalinlangan hanggang sa Pagpatay

Ang pagpatay kay Barayuga noong 2020 ay naganap sa pamamagitan ng klasikong riding-in-tandem na modus operandi. Ngunit bago ito nangyari, nagkaroon muna ng pag-aalinlangan si Mendoza. Dahil government employee ang target at PCSO Board Secretary, naghiling siya kay Colonel Leonardo na beripikahin muna ang impormasyon—lalo na ang paratang na si Barayuga ay sangkot sa droga [14:08:00]. Ang pag-aalinlangan ni Mendoza ay nag-ugat sa katotohanang si Barayuga ay isang opisyal ng PCSO, at walang balita na sangkot ito sa gulo o droga [15:09:00].

Ngunit ang pag-aalinlangan na ito ay mabilis na pinawi ni Colonel Leonardo, na nag-utos na huwag nang beripikahin pa ang impormasyon [15:22:00]. Sa halip, ibinigay na lamang ni Colonel Garma ang profile ng biktima. Ang mas nakakagulat pa, ang pagpatay ay sinasabing ginawang mas madali sa pamamagitan ng paggamit ng impormasyon tungkol sa itim na pick-up truck na na-assign kay Barayuga, na inaprubahan mismo ni Garma bilang General Manager [52:53:00]. Ang identification ng sasakyan at ang driver nito [56:14:00] ay mahalagang elemento sa pagtiyak na ang target ay hindi makakatakas at matutukoy ng hitman.

Matapos ang utos, kinontak ni Mendoza si Nelson Mariano upang humanap ng hitman, na kinilala bilang “Loloy” [06:17:00], na siyang nag-isagawa ng pagpatay. Sa huli, ang pagpapatupad ng krimen ay humantong sa paghahati ng bayad na ₱300,000 [07:09:00], kung saan ₱40,000 lang ang napunta kay Mendoza, at ang ₱260,000 ay napunta sa iba pang kasabwat [17:41:00].

Ang Mariing Pagtanggi at ang Madilim na Nakaraan

Hinarap ni Royina Garma ang mga paratang ni Mendoza nang may matinding pagtanggi. Paulit-ulit niyang sinabi na siya ay nagulat, hindi niya inaasahan [02:36:00], at hindi niya alam ang sinasabi ni Mendoza. Mariin niyang dinepensa ang kanyang relasyon kay Barayuga bilang “professional and cordial” [02:51:00], na walang “grudge” o hidwaan.

Ngunit ang pagtatanong ng mga mambabatas ay hindi tumigil sa pagpatay kay Barayuga. Binanggit ni Atty. Luistro ang mga naunang alegasyon ng kolumnistang si Mon Tulfo, na nagturo na si Garma ang utak sa krimen dahil sa paghadlang ni Barayuga sa pagbigay ng STL franchises sa mga kaibigan ni Garma [03:45:00]. Ito ang nagbigay ng posibleng motibo sa krimen—isang personal na paghihiganti sa negosyo na nakabalatkayo bilang isang police operation.

Ang pinaka-emosyonal na paghaharap ay nang muling ungkatin ni Atty. Luistro ang isang insidente noong 2018, kung kailan si Garma ay City Director ng Cebu City Police. Ayon sa salaysay ng isang inang si Raquel Lopez (Baby Rosales), dumating si Garma sa burol ng kanyang anak na napatay, at sa gitna ng kanyang galit, ay sumigaw di-umano: “Why is there only one Dead? There are many of them here!” [04:40:00]. Ito ay nagdulot ng matinding pagkadismaya sa mga mambabatas, na binigyang diin ang pagkakaiba sa reaksyon ni Garma sa insidente sa Cebu City, kumpara sa pag-iyak niya nang siya ay i-contempt sa Kongreso dahil naalala niya ang kanyang sariling anak [04:40:00]. Ang insidenteng ito ay nagdagdag ng bigat sa mga akusasyon, na nagpinta kay Garma bilang isang opisyal na may kasaysayan ng pagiging agresibo at pagwalang-bahala sa buhay.

Ang Kadiliman ng ‘War on Drugs’ at ang Pangangailangan ng Hustisya

Ang kaso ni Wesley Barayuga ay hindi lamang tungkol sa dalawang opisyal na pinaghihinalaang nag-utos ng pagpatay, kundi tungkol din sa mas malaking isyu: ang paggamit ng “War on Drugs” bilang panakip sa krimen. Ang pagtatangkang ikabit si Barayuga sa ilegal na droga, na walang matibay na ebidensya, ay nagpapahiwatig na ang kampanya laban sa droga ay ginamit upang “mag-link ng personalities who may not… mga hindi kakampe” sa administrasyon [01:14:00].

Ayon kay Attorney Cony, ang modus operandi ng riding-in-tandem killings ay nagpapahintulot sa mga salarin na manatiling hindi nakikilala, kung saan ang mga kaso ay natatapos sa cold case files [01:11:00]. Ang teorya ay: “it’s the police themselves Who are the killers” o kaya naman ay “cuddling the perpetrators themselves” [01:11:00]. Ang paggamit ng “drug lord” na label ay naging “exempting circumstance” sa paningin ng mga nasa kapangyarihan [01:12:00], na siyang nagpapahintulot sa pagpapatuloy ng ganitong uri ng pamamaslang.

Ang pagharap ni Colonel Sante Mendoza ay isang pambihirang pagkakataon upang mabasag ang pader ng takot at korapsyon. Ang kanyang desisyon na magsalita, sa kabila ng banta sa kanyang buhay, ay nagmula sa “bigat ng konsensya” na kanyang dinala sa loob ng apat na taon [01:19:00]. Ang kanyang pagtatapat ay nagpapakita na mayroon pa ring mga pulis na naniniwala sa tama at sa hustisya, at handang isakripisyo ang kanilang karera at kaligtasan upang maitama ang isang malaking pagkakamali.

Ang mga mambabatas, sa pangunguna nina Congressman Luistro at Abante, ay nangako na gagamitin ang testimonya ni Mendoza upang gumawa ng mga batas at reporma na pipigil sa ganitong uri ng abuse of power. Sa huli, ang kaso ni Wesley Barayuga ay isang malagim na paalala na walang sinuman, gaano man siya kalakas o ka-inosente, ang ligtas kapag ang kapangyarihan ay naging uncheck at ang takot ay namayani. Ang hustisya para kay Barayuga at sa iba pang biktima ng extrajudicial killings ay nananatiling isang matapang na laban na dapat ipanalo ng sambayanang Pilipino.

Full video: