Bilyon-Bilyong Pondo sa Baha, Nasaan? Ang 28 Luxury Cars at Ang Walang Katapusang Kontrata ng Discaya Empire

Sa isang bansang taun-taong binabayo ng bagyo at nalulunod sa baha, ang pondo para sa flood control ay dapat sagradong nakalaan para protektahan ang buhay at kabuhayan ng sambayanan. Subalit, sa gitna ng matinding imbestigasyon ng Senado, lumabas ang isang nakakabiglang larawan ng opulence at tila walang habas na pagnanakaw—isang contractor na ang fleet ng luxury cars ay umaabot sa 28, habang ang kanilang mga kumpanya ay halos nilalamon na ang mga bilyon-bilyong kontrata ng Department of Public Works and Highways (DPWH).

Ang pulong ng Senado, na pinamunuan ni Senate President Pro-Tempore Jinggoy Estrada, ay hindi lamang naglantad ng seryosong anomalyang pinansyal kundi nagbigay rin ng isang emosyonal na clash sa pagitan ng mga mambabatas na naghahanap ng hustisya at ng isang negosyanteng tila inihanda ang sarili para magpalusot.

Ang Pagyurak sa Pondo ng Taumbayan

Naging tampok sa pagdinig si Ginang Sarah Rowena Descaya, na kinilala ng Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ) bilang bahagi ng ‘King and Queen of Flood Control Projects’ sa bansa, kasama ang kanyang asawang si Pacifico “Curly” Descaya.

Ang mga pangalan ng kanilang mga kumpanya—na umaabot sa siyam, kabilang ang St. Gerard, St. Timothy, Alpha Omega, at iba pa—ay lumabas na tila monopolyo sa pagkuha ng mga kontrata sa DPWH. Sa ilalim ng matitinding tanong ni Senador Estrada, inamin ni Descaya na simula 2022 hanggang kasalukuyan, tinatayang mahigit 400 proyekto na ang nakuha ng kanilang mga kumpanya.

Nang tanungin para lang sa isang kumpanya—ang Alpha and Omega General Contractor—lumabas na sa 491 na biding na sinalihan nito noong 2022, 71 ang napanalunan (ayon sa sarili niyang pahayag, [15:26]). Samantala, ang St. Timothy Construction Corporation, na pinamamahalaan ng pamangkin ni Descaya, ay nakakuha ng 145 flood control projects simula 2022 hanggang ngayon [16:34].

Kung pagsasamahin ang mga numerong ito, ang pamilya Descaya ay may kontrol sa daan-daang kontrata sa loob lamang ng tatlong taon, na naglalagay ng malaking tandang-pananong sa integridad ng bidding process sa DPWH.

Ang Tanong ng Kapasidad: Mula 200 Staff, Paano Nakagawa ng 400 Proyekto?

Isa sa pinakamalaking katanungan na hinarap kay Descaya ay ang praktikal na kapasidad ng kanyang mga kumpanya. Inamin niya na mayroon lamang silang mahigit 200 staff sa opisina para pangasiwaan ang lahat ng proyekto [20:44].

“Kaya niyo ba talaga pagsabay-sabayin yung mga construction mga proyekto ninyo?” tanong ni Senador Estrada [20:25].

Naging tugon ni Descaya ay: “Yes po. We have sufficient employees naman that can carry out and execute the project [20:44].”

Ngunit ang matematika ay hindi nagtutugma. Paanong ang isang kumpanya na may limitadong in-house na tauhan ay kayang mag-implementa at mag-supervise ng mahigit 400 komplikadong proyekto, marami rito ay flood control na kailangan ng masusing engineering at matinding oversight?

Dito ipinasok ni Senador Risa Hontiveros ang matinding espekulasyon: ang posibilidad ng ‘pagpapahiram ng lisensya’ (license renting) [23:42]. Ito ay isang ilegal na gawain kung saan ang isang kumpanya, na nanalo ng kontrata, ay ipapahiram o ipapa-renta ang lisensya nito sa mas maliliit o ibang sub-contractor para kumita nang hindi na nagpapakahirap sa implementasyon, o para lang magkaroon ng ‘force multiplier’ sa kapasidad [23:52].

Ang pagdududa ay nag-ugat sa katotohanang kung hindi man nagpapahiram ng lisensya, ang kalidad ng mga proyekto ay posibleng maapektuhan. Ito ang dahilan kung bakit tila hindi nawawala ang problema sa baha sa bansa, kahit bilyon-bilyong pondo na ang nailaan sa mga flood control projects.

Ang Luho ng 28 Luxury Cars: Ang Rolls-Royce at ang Payong

Ang pinaka-sensational at emosyonal na bahagi ng pagdinig ay nang umikot ang usapan sa pinansiyal na lifestyle ng pamilya Descaya. Ipinagmalaki o inamin ni Ginang Descaya na nagmamay-ari sila ng 28 luxury cars [25:00].

Kabilang sa fleet na ito ang Rolls-Royce, Bentley, Maybach, Range Rover, Cadillac Escalade, at GMC, na binili umano sa mga lokal na dealer [25:07].

Lalong uminit ang pagdinig nang mapag-usapan ang Rolls-Royce. Kinumpirma ni Descaya ang balita na binili niya raw ang isa sa kanyang Rolls-Royce dahil nagandahan siya sa payong nito [24:40].

Ang pag-amin na ito ay nagdulot ng matinding pagkadismaya at pagtataka. Sa isang banda, may isang negosyanteng may kakayahang bumili ng isang mamahaling sasakyan, na ang presyo ay katumbas ng ilang taong budget ng isang probinsya, dahil lamang sa isang aksesorya. Sa kabilang banda, ay ang milyun-milyong Pilipino na taun-taong lumulubog sa baha, nagugutom, at naghihirap dahil sa substandard na flood control na pinondohan ng bilyon-bilyong taxpayers’ money.

Diretsahan siyang tinanong ni Senador Estrada: “And you bought that from the taxpayers’ money?” [26:37].

Ang depensa ni Descaya ay mabilis: “No po. Ah hindi po. Huwag na tayong maglokan dito [26:37].”

Gayunpaman, ang senadora ay nagbigay ng isang mapait na konklusyon: “Let’s allow our people to decide on that [26:46].” Ang matinding contrast sa pagitan ng kahirapan ng taumbayan at ang yaman ng kontratista ay naging pinakamalaking emosyonal na hook ng imbestigasyon.

Ang Sining ng Pagpapalusot: Divestment at Denial

Sa buong pagdinig, nagpakita si Descaya ng isang serye ng denial at tila hindi kumpletong pag-amin.

Nang tanungin tungkol sa mga ‘ghost projects,’ o mga proyektong binayaran ngunit hindi naman ginawa, mabilis siyang nagdeklara: “Wala po. Sigurado ka? Opo. Dahod ka dahil pagka meron kaming mga diskur na may ghost project pakukulong kita rito [01:06].” Nangako siyang isusumite ang mga litrato ng lahat ng 400+ proyektong natapos [13:29].

Tinanong din siya kung sino ang kanyang point person o source sa DPWH na nagbibigay sa kanya ng listahan ng mga projects for bidding bago pa ito ma-finalize [21:04]. Ito ay isang seryosong akusasyon ng inside information o rigging ng bidding. Ngunit buong-buo siyang tumanggi, “Wala po akong knowledge po. Wala po akong nakakausap po [21:13].”

Mas lalo pang kinuwestiyon ang kanyang kredibilidad nang lumabas ang isyu ng ‘divestment.’ Sinabi niya na nag-divest na siya sa ilang kumpanya [02:34]. Ngunit nang tanungin kung bakit siya pa rin ang Chief Financial Officer (CFO) [03:03] at kung kanino niya idinivest ang kanyang interes, lumabas na sa kanyang pamangkin [04:21] at iba pang miyembro ng pamilya [20:00].

Muling binigyang-diin ni Senador Estrada ang koneksyon ng pamilya: “Kamag-anak mo pa rin. Kayo pa rin. Kayo kayo pa rin ‘yan. Correct? [04:30]” at tinawag itong isang “From the left pocket to the right pocket” na galaw [19:04]. Malinaw na ang kanyang pagbibitiw ay isang cosmetic change lamang upang iwasan ang responsibilidad habang patuloy na kumikita.

Ang Pag-alis ng DPWH Secretary at ang Paghahanap sa Sistema

Higit pa sa isyu ng pamilya Descaya, ang imbestigasyon ay naglantad ng mas malaking butas sa sistema ng DPWH.

Sa kalagitnaan ng pagdinig, lumabas ang balita na tinanggap na ang pagbibitiw ni dating DPWH Secretary Manuel Bonoan [27:28]. Dahil epektibo na ang kanyang pag-resign, nag-beg off siya sa pagpapatuloy ng pagsagot [28:49].

Ngunit ang pag-resign niya ay hindi sapat para iwasan ang mga institutional na tanong. Muling iginiit ni Senador Hontiveros ang tanong tungkol sa license renting [30:02]. Kahit si dating Secretary Bonoan, bagaman nagpaliwanag sa proseso ng pre-qualification (Accreditation, List of Equipment, at Net Contracting Capacity), ay hindi naman tuwirang itinanggi ang posibilidad ng license renting.

“Did it ever occur to the department before na baka pinapa-rent out nila or pinapahiram nila yung mga lisensya nila? Naisip po ba yun ng department dati at sinimulan na po bang tignan o imbestigahan po iyon?” tanong ni Hontiveros [32:06].

Ang sagot ni Bonoan ay naging maingat, ngunit nag-iwan ng butas: “It might be, your honor [32:58].”

Ang pag-iwas ng dating kalihim at ang pag-amin sa posibilidad ng license renting ay nagpapatunay lamang na ang problema ay hindi lamang nakatuon sa isang kontratista, kundi sa isang sira at bulok na sistema sa loob ng ahensiya na nagpapahintulot sa ganitong uri ng anomalya.

Ang Panawagan sa Pananagutan

Ang pagdinig na ito ay isang mapangahas na paalala na ang korapsyon ay hindi lamang isyu ng pera, kundi isyu ng moralidad at katarungan. Ito ay usapin ng buhay ng mga Pilipinong taun-taong apektado ng baha dahil sa ghost o substandard na proyekto.

Ang panindigan ni Senador Estrada ay nagbigay ng highlight sa matinding pangangailangan ng accountability: “Kung wala kayong kasalanan, magsabi kayo ng totoo dahil kung hindi, sinisiguro ko na mananagot kayo, hindi lamang sa batas at sa senado, kundi sa taong bayan [09:58].”

Ang mga mamamayan ay naghihintay ng kasagutan. Ang pamilya Descaya, na ngayon ay nasa hot seat ng pambansang imbestigasyon, ay kailangang magpakita ng lahat ng ebidensya, lalo na ang mga litrato ng 400+ proyektong kanilang inaangkin. Hangga’t hindi naipapaliwanag ang bawat kontrata, ang bawat luxury car, at ang bawat penny ng pondo ng bayan, mananatiling guilty sila sa mata ng publiko. Ito ay hindi lamang tungkol sa flood control—ito ay tungkol sa pagkontrol ng graft at korapsyon sa Pilipinas. Ang pananagutan ay hindi lamang nasa contractor, kundi pati na rin sa bawat opisyal ng DPWH na nagpikit ng mata, o sadyang naging kasabwat sa dambuhalang anomalya na ito. Patuloy na tututukan ng taumbayan ang mga susunod na kabanata ng imbestigasyong ito.

Full video: