Ang Tuldok ng Bangungot: Mga Buto ng Biktima Natagpuan sa Taal Lake; Pambansang Paghahanap para sa Katotohanan, Sinimulan

Ang kalungkutan na matagal nang kumukubli sa mga pamilya ng mga nawawalang sabungero ay tila nagkakaroon na ng isang malagim ngunit kritikal na tuldok. Sa isang tagpo na maituturing na nakakakilabot, natuklasan ng mga awtoridad ang mga kalansay at buto na nakakalat sa isang tagong bahagi ng baybayin ng Taal Lake, partikular sa Laurel, Batangas. Ang pagtuklas na ito ay hindi lamang nagbibigay ng matinding emosyonal na dagok sa mga naghihintay, kundi nagpapahiwatig na rin ng posibleng pagtatapos ng halos apat na taong bangungot na bumabagabag sa buong bansa.

Ayon sa ulat na inilabas ng Police Regional Office 4A, ang lugar na pinangyarihan ng pagtuklas ay itinuro mismo ng isang whistleblower na kinilalang si Julie Pati Dongan, alyas “Tutoy.” Ang impormasyong ibinigay ni Tutoy ay nagsasabing ang lugar na ito ang pinagdadalhan at pinagpapatayan sa mga nawawalang sabungero bago umano tuluyang itapon ang kanilang mga labi sa kailaliman ng lawa. Ang paghahanap, na isinagawa nang pinagsanib na puwersa ng Department of Justice (DOJ) at Philippine Coast Guard (PCG), ay agad nagbigay-daan sa pagrekober ng mga piraso ng buto na ngayon ay isinasailalim sa masusing forensic examination upang kumpirmahin kung ang mga ito nga ay nagmula sa tao, at kung sino ang mga posibleng biktima.

Isang Operasyon na Higit pa sa Karaniwan

Ang paghahanap sa Taal Lake ay higit pa sa isang simpleng retrieval operation; ito ay isang matinding hamon na nangangailangan ng pambihirang dedikasyon at technical expertise. Ang lokasyon na tinututukan ng mga awtoridad, na malapit sa Palaiisdaan sa Visinity of Laurel, ay nagtataglay ng mga kondisyong hindi karaniwan. Ayon kay Commodore John Wangkey, ang operasyon ay nagsimula sa isang serye ng site inspections at ocular surveys upang matukoy ang kalagayan ng tubig, ang lalim nito, at ang kasalukuyang agos.

Inaasahang magsisimula na ang pormal na diving operation sa lalong madaling panahon, ngunit hindi ito magiging madali. Ipinaliwanag ng mga opisyal ng PCG na ang tubig sa Taal Lake, bilang isang lawa, ay murky o malabo, lalo na kapag maalon ang panahon, gaya ng naranasan noong isinasagawa ang paunang pagsusuri. “Makikita niyo naman [03:15], murky no. So same ‘yun sa bottom as you go deep medyo lumalabo, maburak din ‘yung lugar,” paliwanag ng opisyal ng PCG. Ang kakulangan sa visibility sa ilalim ng tubig ay nagdudulot ng malaking balakid sa mga divers, lalo na’t ang lalim ng lawa ay maaaring umabot sa 30 metro o higit pa.

Dahil sa kritikal na kalikasan ng operasyon, ang PCG ay nagpakalat ng kanilang mga elite technical divers mula sa Special Operations Force. Ang mga divers na ito ay may espesyal na pagsasanay, na handang gumamit ng trimix o nitrox kung lalampas sila sa normal na range ng diving operation. Gayunpaman, ang paghahanap ng mga human remains sa loob ng isang freshwater na lake na may mababang visibility at mula pa noong 2021 ay naglalagay sa operasyon sa isang kakaibang kalagayan. “This is peculiar kasi to [05:05] e dahil ah sort of crime siya talaga no, ‘yung ginagawa namin dito more on sa mga accidents incidents na almost 4 years na,” saad ng isang kinatawan ng Coast Guard, na idinidiin ang pagkakaiba nito sa kanilang karaniwang search and rescue mission.

Ang Tulong ng Teknolohiya at International Support

Upang malampasan ang mga hamon na dulot ng murky na tubig at malalim na lake bed, inihayag ng mga awtoridad ang isang mahalagang balita: ang pag-uugnayan sa pamahalaan ng Japan para sa technical assistance. Ayon sa DOJ, nagkaroon na ng informal exchanges sa Japan, at ang pangunahing hiling ng Pilipinas ay ang paggamit ng Sonar ROV (Remotely Operated Vehicle) technology.

Ang Sonar ROV ay magiging kritikal dahil kaya nitong i-map ang lake bed [06:20], makita ang tunay na lalim, at tukuyin ang curvatures ng ilalim ng lawa. Ito ay impormasyong hindi makukuha kahit pa ng tactical divers sa harap ng zero visibility. Ang teknolohiyang ito ay inaasahang dadalhin sa lalong madaling panahon, marahil sa tulong ng Philippine Air Force (an aircraft), upang mapabilis ang operasyon at magkaroon ng mas tiyak na direksiyon sa paghahanap. Ang tulong na ito mula sa isang internasyonal na kasosyo ay nagpapakita ng tindi ng pag-uukol na ibinibigay sa kasong ito.

Isang Laban para sa Kaluluwa ng Pilipino

Ang kaso ng missing sabungeros ay matagal nang lumampas sa usapin ng simpleng krimen; ito ay naging moral battle para sa hustisya at pagpapanatili ng tiwala ng publiko. Ang emosyonal na toll nito ay mabigat, at ang mga awtoridad ay nakadarama ng pressure hindi lamang mula sa mga pamilya kundi maging sa buong bansa.

Sa isang matinding pahayag [10:22], binigyang-diin ng kinatawan ng DOJ ang paninindigan ni Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla: “Siguro gagayahan ko na lang po ‘yung linya ni Secretary de Muya na kaluluwa po ng Pilipino ang nakataya dito… Alam naman po natin na hindi lang siya about ‘yung mga 34 na missing personalities kundi ‘yung buong taong bayan na po ang sumisingil dito sa kaso na ‘to.” Ang linyang ito ay nagpapakita ng bigat ng responsibilidad na dinadala ng mga ahensya ng gobyerno.

Mula pa noong pumasok sa puwesto si Secretary Remulla noong 2022, hindi raw ito tumigil sa pag-uusap at pakikipagpulong sa mga pamilya ng mga biktima, na nagbibigay ng pangako na hindi sila titigil. “Hindi talaga siya titigil [11:01]. At nandito na tayo ngayon sa puntong ito. Marami na tayong leads na pino-pursue kaya siguro magandang magandang development siya sa kaso na ito pero hindi pa rin kami titigil hangga’t meron tayong closure,” giit ng opisyal ng DOJ.

Ang pangako ay matindi: ang operasyon ay hindi titigil [07:40] hangga’t walang “magandang picture“—o tiyak na kasiguraduhan—na walang human remains na matatagpuan, o tiyak na makikita ang mga ito. “We’re here to make sure that there are no human remains or if ever there are to find them,” pahayag ng PCG. Ang kaligtasan ng mga divers ay mananatiling priority sa harap ng masamang panahon, ngunit ang drive na makamit ang closure ay tila hindi matitinag.

Ang paghahanap na ito ay isang testament sa resilience ng mga ahensya ng gobyerno at sa collective will ng bansa na ipaglaban ang hustisya. Ang mga pamilya, na matagal nang naghihintay, ay muling hinikayat na magtiwala sa gobyerno. Ang mga buto na natagpuan sa Taal Lake ay hindi lamang pisikal na ebidensya; ito ay simbolo ng katotohanang matagal nang ipinagkait, at ng pag-asa na sa wakas, ang mga kaluluwang nawala ay magkakaroon na ng katahimikan. Ang buong bayan ay nakabantay habang ang mga technical divers at makabagong teknolohiya ay sumisisid sa kailaliman ng lawa upang ilabas ang mga lihim na matagal nang itinago ng madilim na tubig. Ang kaso ng missing sabungeros ay hindi pa tapos, ngunit ang critical step na ito ay nagbukas ng daan tungo sa katotohanan. Ang emotional turmoil ng mga pamilya ay bahagyang nahaluan ng pag-asa, na ang pag-ibig sa mga nawawala ay magiging tulay tungo sa huling pamamaalam at pagkamit ng hustisya. Ang ating mga awtoridad, katuwang ang internasyonal na komunidad, ay handang magsakripisyo upang tuluyang maibigay ang katarungang matagal nang minimithi. Ang paghahanap sa loob ng lawa ay isang testamento sa pag-asa na ang liwanag ng katotohanan ay lilitaw sa kadiliman, at ang kaso ay matatapos nang may karangalan. Ito ay isang paalala na ang bawat nawawalang kaluluwa ay may pamilyang naghihintay, at ang bawat Pilipino ay may pananagutan na tiyaking mananaig ang hustisya.

Ang sitwasyon ay nananatiling sensitibo, at ang bawat galaw ng mga search team ay kritikal. Ang pagiging collaborative ng operasyon—na kinasasangkutan ng mga forensic expert, PCG, DOJ, at maging ang mga banyagang teknikal na tulong—ay nagpapakita ng pambihirang dedikasyon upang malaman ang tiyak na katotohanan at magbigay ng closure sa pain na dinanas ng mga pamilya sa loob ng halos apat na taon. Ang susunod na mga araw ay magiging kritikal, at ang buong bansa ay naghihintay sa resulta ng mga diving operation at forensic analysis. Ang mga butong natagpuan ay raw evidence lamang sa ngayon, ngunit ito ang nagbigay-buhay muli sa isang kaso na matagal nang inakala ng marami na ibinaon na sa limot. Ang laban para sa hustisya ay matindi, ngunit sa Taal Lake, tila nagsisimula na ang huling kabanata.

Full video: