Ang mga travel brochure ay karaniwang nagpapakita ng magagandang tanawin, malinis na kalsada, at mga nakangiting mukha. Ngunit sa likod ng mga picture-perfect na imaheng ito, may ilang bansa sa mundo na nagtatago ng isang matinding katotohanan. Ang bansang ito, na pumapangalawa sa may pinakamaraming populasyon sa Asya at pangwalo sa buong mundo, ay isang pagsubok sa sinumang bibisita.

Ang Bangladesh, na may tinatayang 175 milyong populasyon, ay nag-aalok ng dalawang matinding emosyon: ang kasiyahan ng “pagkamura” at ang matinding pagkadismaya o “pagpapamura.” Isang pambihirang contrast ang dinaranas ng mga dumarayo rito—isang paradox ng ekonomiya at kalidad ng buhay na tila walang katapusan. Kung ang layunin mo ay makatipid, ang Bangladesh ay para sa iyo; sa halagang Php100, maaari ka nang mabusog, at sa Php600, may disenteng hotel ka na. Ngunit ang pagiging mura ng bilihin ay nagsisilbi lamang na manipis na tabing sa isang masalimuot at nakakabahalang realidad.

Ang Sinapupunan ng Trapiko: Walang Katapusang Kaguluhan

Ang unang kabanata ng kalbaryo ng sinumang bumibisita sa Bangladesh ay matatagpuan sa kalsada. Walang katapusang ingay ang bubulaga sa iyo, dulot ng mga busina na halos nagiging ritmo na ng buhay sa siyudad. Sa bansang ito, hindi lang basta busina ang maririnig mo; ito ay tila isang orchestra ng kaguluhan, kung saan ang bawat driver ay nagsasabing “ako muna!”

Ang mga lansangan ay mala-sinsinyas ng spaghetti—buhol-buhol ang mga sasakyan. Ang mga bus, na tila may sariling batas, ay nag-uunahan sa kabila ng kakulangan ng traffic light at ang kawalang-silbi ng mga traffic enforcer. Para sa isang dayuhan, ang paglalakad sa kalsada ay hindi simpleng paglalakbay; ito ay pagsubok sa puso. Ang pagdating ng isang sasakyan, na tila sasagasa sa iyo, ay sapat na para atakehin ka sa gulat.

Kasabay ng matitipunong sasakyan, makikita rin ang napakaraming bicycle taxi o tinatawag nilang rickshaw drivers. Apat na milyong katao ang umaasa sa ganitong uri ng trabaho, na kumikita lamang ng humigit-kumulang Php6,000 kada buwan. Ang mga driver na ito, na karaniwan ay payat at mukhang hindi pa nakakakain, ay handang magkarga ng “elepante” makabawi lamang ng pedal at pawis. Sa gitna ng araw, nag-uubos sila ng lakas, habang wala ring humpay ang kanilang pag-iingay gamit ang kanilang kampana at pagrereklamo sa mga pasaway na nakakabangga. Sa Bangladesh, ang mga lansangan ay hindi para sa mahina ang loob; ito ay larangan ng matinding tensyon at pagmamadali.

Ang Lason sa Hangin at Tubig: Isang Buhay na Impiyerno

Sa kabila ng hustle at bustle ng komersyo, ang mas nakababahala ay ang kondisyon ng kapaligiran. Ang mga siyudad ay halos walang makita dahil sa usok, alabok, at polusyon mula sa konstruksyon at pag-aayos ng kalsada. Ngunit ang pinakamalaking kriminal ay ang industriya at ang bulok na gobyerno.

Ayon sa ulat, nasungkit ng Bangladesh ang gold medal para sa bansang may pinakamalalang kalidad ng hangin sa buong mundo. Ang hangin na nilalanghap ng mga mamamayan ay hindi na malinis na hangin; ito ay halo-halong usok, polusyon, at alikabok na nagdudulot ng iba’t ibang uri ng sakit.

Ang sitwasyon sa mga ilog ay mas nakakagulat. Ang mga ilog, na dapat ay hininga at buhay ng bansa, ay naging tambakan ng basura. Hindi na makagalaw ang tubig dahil sa sangkaterbang dumi. Ito ay hindi lamang visual pollution; ito ay biyolohikal na hazard. Ang mga ilog ay kontaminado ng matitinding bakterya at chemical.

Ang mga mamamayang nakatira at naghahanapbuhay malapit sa ilog ay nagdurusa sa sari-saring sakit—sakit sa balat, problema sa paghinga, at matitinding isyu sa bituka. Sa Dhaka pa lamang, mahigit 5,000 slums ang apektado, na tinatayang tirahan ng apat na milyong tao. Ang kawalan ng malasakit sa kapaligiran ng mga namamahala at mga pabrika, kasabay ng kawalang-aksyon ng kanilang gobyerno, ay nagdulot ng isang public health crisis na tila walang katapusan.

Ang Madilim na Mukha ng Industriya: Pagsasamantala sa Manggagawa

Ang Bangladesh ay kilala bilang isa sa pinakamalaking manufacturing hub ng mundo, lalo na sa industriya ng tela. Marami sa mga brand na iniidolo natin ay may pabrika sa bansang ito. Ngunit ang katotohanan sa likod ng mga brand name na ito ay nagpapakita ng isang sistemang puno ng pagsasamantala.

Ang mga nagtatrabaho sa mga pabrika ay tratadong parang makina. Ang sahod ay napakababa—nasa $100 (Php6,000) lang kada buwan. Higit pa rito, kahit ang mga menor de edad, kasing-bata ng 7-anyos, ay tinatanggap magtrabaho, sumasahod lang ng mas mababa sa $5 (Php300) kada araw. Ang mga factory owner at kanilang mga tagapagmana ay napakaselan at strikto, pinagbabawalan ang mga manggagawa na mag-usap at pinipilit silang mag-focus lamang sa trabaho.

Ang kondisyon sa loob ng mga pabrika ay nakakapaso. Ang temperatura ay umaabot sa 40°C. Sa gitna ng matinding init, kasabay ng halo-halong pawis at amoy ng sandamakmak na tao, ang tanging ginhawa na lamang ng mga manggagawa ay ang pagbuhos ng malamig na tubig sa kanilang sarili bago bumalik sa kanilang pwesto.

Ang resulta ng exploitation na ito ay health crisis. Dahil sa tindi ng trabaho, dumi ng industriya, at matinding polusyon, isa sa bawat anim na tao sa lungsod na ito ay nagkakasakit, at napakadalang ng umaabot sa edad na 50. Ang Bangladesh, sa kabila ng pagiging malaking tagagawa ng mga brand ng mundo, ay tila nagiging sementeryo ng mga factory worker.

Ang Hati ng Bansa: Kayamanan at Kadukhaan

Ang Bangladesh ay isang nation na may matinding social stratification. Sa kabuuang populasyon na 175 milyon, tinatayang nasa 1 milyon lamang ang nabubuhay ng marangya. Ang maliit na yamang nalalabi ng bansa ay pinagsasamantalahan ng mga ganid na nakaupo sa pwesto. Ang gap sa pagitan ng mayaman at mahirap ay malalim at tila walang tulay.

Ang kawalan ng tirahan ay isa ring malaking problema—tinatayang 5 milyong tao ang naninirahan sa lansangan. At maging ang karamihan sa mga may bahay ay walang sariling banyo at palikuran. Ang talamak na korupsyon at kawalang-aksyon ng kanilang pamahalaan ay ang ugat ng kadukhaan na ito, na nagpapabigat sa kalagayan ng mamamayan at nagpapanatili sa bansa sa ilalim ng poverty line.

Ang Panghuling Hiling: Kaya Mo Bang Bisitahin?

May mga magagandang lugar, malinis na hotel, at kaaya-ayang tanawin pa rin sa Bangladesh. Ang mga dayuhan, lalo na ang mga mapuputi, ay inaanyayahan pa nga para makipagkamay at magpa-picture. Ngunit ang tanong ay, handa ka bang dumaan at maranasan ang matinding social at environmental reality ng bansa bago mo marating ang mga kaaya-ayang lugar na ito?

Ang Bangladesh ay isang destination na nagtuturo ng isang aral: ang presyo ng isang bagay ay hindi lamang nakikita sa label. Ang murang bilihin, pagkain, at serbisyo ay may kapalit na mas mataas kaysa sa dolyar—ito ang dignidad, kalusugan, at buhay ng mga mamamayan. Sa gitna ng walang katapusang chaos ng trapiko, ang lason sa hangin at tubig, at ang pagsasamantala sa mga manggagawa, ang tanong ay nananatili: Bibisita ka pa rin ba sa Bangladesh?