Ang Madilim na Lihim sa Lawa ng Taal: Pagbubunyag ni Julie Patidongan, Isang Pagsubok sa Hukay ng Hustisya

Ang apat na taong paghahanap sa 34, at diumano’y aabot sa 108, nawawalang sabungeros ay muling umalingawngaw sa buong bansa, hindi dahil sa pag-asa, kundi dahil sa isang nakakayanig na pagbubunyag na naglalantad ng malalim at sistematikong pagkabulok sa hanay ng kapulisan at mga maimpluwensyang tao sa likod ng online sabong. Sa gitna ng matinding banta sa kanyang buhay, buong tapang na humarap sa National Police Commission (NAPOLCOM) si Julie “Totoy” Patidongan, isang dating operator sa sabungan, upang pangalanan ang mga opisyal na diumano’y may kinalaman sa serye ng pagdukot, pagpatay, at ang pagtatapon ng mga bangkay sa sagradong Lawa ng Taal.

Ang Saksi na Tumapak sa Butas ng Karayom

Sa isang mapangahas na pagpapakita, ipinahayag ni Julie Patidongan ang kanyang takot at determinasyon: “Hanggang sa huli, hangga’t hindi ako nila mapapatay, lalaban tayo,” pahayag niya, na nagpapahiwatig ng tindi ng panganib na kanyang kinakaharap. Ang kanyang testimonya ay hindi lamang naglalantad ng mga detalye ng pagkawala ng mga sabungero, kundi pati na rin ng mga plano para sa kanyang sariling asasinasyon.

Direktang itinuro ni Patidongan ang isang retired police general, si General Jonel Estomo, bilang isa sa nag-udyok kay Mr. Atong Ang—ang itinuturong big boss sa sabungan—upang ipapatay siya. Ayon kay Patidongan, sinabi raw ni Estomo kay Atong Ang, “boss, patayin mo na si Dundon Patidongan para matapos na yung problema mo na ‘yan.” Ang pagbubunyag na ito, na sinabi ni Patidongan na nanggaling mismo kay Atong Ang sa isang pagdulas ng dila, ay nagpapakita ng isang nakakagulat na ugnayan sa pagitan ng mga mataas na opisyal ng pulisya at mga personalidad sa ilegal na sugal. Ito’y nagbigay-diin sa haka-haka na ang mga kaso ng pagkawala ay hindi lamang simpleng gulo sa sugal, kundi isang operasyong pinoprotektahan at sinusuportahan ng mga nasa kapangyarihan.

Hindi nagtapos doon ang kanyang rebelasyon. Pinangalanan din niya ang mga aktibong pulis, kabilang sina Colonel Orapa at Colonel Malinao, na sinasabing sangkot sa pagkuha ng mga biktima mula sa sabungan at paghahatid sa kanila patungo sa Taal Lake. Ang mga pulis na ito, ayon sa testigo, ay siyang gumaganap bilang mga “tagaligpit” o enforcer. Lalo pang lumalim ang kontrobersiya nang ibunyag ni Patidongan ang isang insidente kung saan inatasan diumano ni Atong Ang si Colonel Orapa upang i-ambush ang isa pang indibidwal na nagngangalang Arvin Mangyat, sa halagang P2 milyon. Ang mga tagaligpit na ito, na sinasabing may karanasan sa “war on drugs”, ay ginagamit ngayon sa loob ng mundo ng sabong.

Taal Lake, Ang Taguan ng Karimlan

Ang pinakamatinding bahagi ng testimonya ni Patidongan ay ang sukatan ng krimen. Ayon sa kanya, umaabot sa 108 indibidwal—pawang nagmula sa sabungan ni Mr. Atong Ang—ang dinala at itinapon sa Lawa ng Taal. Ang lawa, na itinuturing na isa sa pinakamagandang tanawin sa bansa, ay naging, ayon mismo sa NAPOLCOM, isang “place for to dispose of human remains” ([05:06]).

Nagbigay ng ulat ang NAPOLCOM tungkol sa isinasagawang imbestigasyon kung saan mayroon nang mga na-recover na “human remains” na hinaluan ng “animal remains” ([03:30]) sa lugar. Ito ay nagpapatunay sa mga naunang hinala na pinatay na ang mga biktima. Labindalawang (12) pamilya ng mga biktima ang kinuhaan na ng DNA profile, at umaasa ang mga awtoridad na magkakaroon ng “breakthrough” sa pagtukoy sa mga bangkay at pagpapatibay ng kaso. Ngunit ang pagiging “halo-halo” ng mga labi ay nagpapatunay lamang ng brutalidad at tindi ng pagsisikap na itago ang krimen.

“Napakasama niyo Mr. Atong at ng inyong mga kasabwat,” emosyonal na pahayag ni Patidongan ([02:05]), na nagpapahayag ng galit at pagdududa sa katarungan. Sa harap ng mga mamamahayag, nagtanong siya, “May puso pa ba kayo? Hindi niyo ba nakikita ang mga katayuan namin para ganituhin niyo?”

Ang Sigaw ng mga Pamilya: Apat na Taong Paghihintay

Hindi lamang si Patidongan ang naghahangad ng hustisya. Sa press conference, humarap din ang isang kamag-anak ng mga biktima, si Sharlen Lasco, kapatid ni John Lasco, isa sa mga nawawala. Ang kanyang emosyonal na pahayag ay nagbigay boses sa pagdurusa at pagkabigo ng lahat ng pamilya.

“To be honest, naiyak kami na pumapasok kami rito kasi parang ang treatment sa amin, very VIP, after 4 years, merong mga government agency na tumututok sa amin,” ([27:23]) pahayag ni Lasco, na nagpapahiwatig ng pakiramdam ng pagkakabale-wala sa loob ng mahabang panahon. Pinuri niya ang tapang ni Patidongan, ngunit binigyang-diin niya ang kanyang pag-aalala sa sistema.

Tinukoy ni Lasco ang kaso ni Colonel Orapa na, ayon sa kanya, ay sangkot sa isang kaso ng pagkidnap sa San Andres ngunit na-dismiss. Nagtanong siya kung bakit ang mga pulis na may “red flags” ay hindi nababantayan at patuloy pa ring “naghahasik pa ng lagim.” Nanawagan siya sa NAPOLCOM at sa pambansang pamunuan ng pulisya na magpasa ng batas o regulasyon na nagtatanggal sa serbisyo ng pulis sa “strike one” pa lamang ([30:16]) upang hindi na pamarisan ang mga krimen. Ang sigaw ng mga pamilya ay hindi lamang para sa kanilang mga kamag-anak, kundi para sa paglilinis ng institusyon na dapat ay tagapagtanggol nila.

Ang Responde ng NAPOLCOM: Hustisya at Proseso

Sa panig ng National Police Commission, tiniyak ni Vice Chairperson at Executive Officer, Atty. Rafael Vicente Kalinisan, ang mabilis at patas na proseso. Kinumpirma niya na mayroon nang administrative case na sinampa laban sa 12 pulis na binanggit.

Gayunpaman, nilinaw ni Kalinisan ang mga limitasyon ng kanilang hurisdiksyon. Ayon sa kanya, ang NAPOLCOM ay may kapangyarihang maghain ng administrative case lamang sa mga aktibong pulis. Sa kaso ni General Estomo, na isang retired na opisyal, hindi na siya maaaring habulin sa administrative case ([10:21]). Gayunpaman, binigyang-diin niya na mayroon pa ring habol sa criminal case, na nasa ilalim naman ng Department of Justice (DOJ). Tiniyak niya ang pakikipagtulungan sa DOJ at iba pang law enforcement agencies upang masigurong walang makakaligtas.

Sa usapin ng due process, iginiit ni Kalinisan na rerespetuhin nila ang karapatang pantao ng lahat, kabilang ang mga akusado. “Hindi namin sila para ibilad,” ([17:19]) aniya, bilang tugon sa tanong kung ipaparada ba sa media ang mga akusadong pulis.

Tungkol sa seguridad ni Patidongan, kinumpirma na mayroon siyang security detail at tinitingnan ang posibilidad ng preventive suspension sa mga aktibong pulis na sangkot, lalo na kung malakas ang ebidensya at may banta sa buhay ng testigo. Nag-file si Patidongan ng request para sa preventive suspension, na patunay ng tindi ng kanyang pangamba.

Ang Hamon sa Institusyon

Ang pagbubunyag ni Julie Patidongan ay higit pa sa isang breaking news; ito ay isang hamon sa sistema ng hustisya at katatagan ng PNP. Ang kasong ito ay naglalantad ng isang masalimuot na ugnayan sa pagitan ng pera, pulitika, at kapangyarihan—isang “sistema na kumakain sa PNP” ([29:41]), ayon sa isang kamag-anak ng biktima.

Ang pangako ni Atty. Kalinisan na magiging “patas” ang National Police Commission at gagawin nila ang lahat “para malinis po ang hanay ng mga kapulisan na walang takot” ([31:34]) ay isang liwanag sa gitna ng matinding karimlan. Ang kaso ng mga nawawalang sabungero ay naging simbolo na ng pangangailangan para sa malawakang reporma at pagpapanumbalik ng tiwala ng publiko sa mga tagapagpatupad ng batas.

Sa huli, nananatiling banta ang buhay ni Julie Patidongan, ngunit ang kanyang tapang ang nagbigay-daan upang ang mga biktima, na diumano’y tahimik na inilibing sa ilalim ng Lawa ng Taal, ay magkaroon ng boses. Ang katotohanan ay lumabas na, at ang hustisya ay inaasahang mananaig laban sa mga nakatagong demonyo sa likod ng uniporme at kapangyarihan. Kailangang magtuloy-tuloy ang imbestigasyon, at kailangang panagutin ang lahat, retirado man o aktibo, pulis man o big boss. Ang mata ng publiko, lalo na ang mga pamilya, ay nakatutok ngayon sa kung paano magwawakas ang madilim na kabanatang ito sa kasaysayan ng bansa. Ang laban para sa katarungan ay hindi pa tapos.

Full video: