Sa kabila ng ating payapang pamumuhay sa Pilipinas, isang madilim at mapanganib na sitwasyon ang kasalukuyang bumabalot sa ating mga kapitbahay sa Southeast Asia. Sa hangganan ng Thailand at Cambodia, ang dating tahimik na mga komunidad ay naging battlefield ng isang lumalalang tensyon na nagdudulot ngayon ng matinding pangamba hindi lamang sa mga lokal na residente kundi maging sa ating mga kababayang overseas Filipino workers (OFWs). Ang hidwaang ito, na tila walang katapusan, ay umabot na sa isang yugto kung saan ang mga armas na ginagamit ay hindi na lamang basta riple, kundi mga kanyon at jet fighters.

Ang Madugong Labanan sa Hill 350

Ang sentro ng kaguluhan ay matatagpuan sa isang madiskarteng lugar na tinatawag na Hill 350. Ayon sa mga ulat mula sa ground, ang lugar na ito ay naging saksi sa walang humpay na palitan ng putok sa pagitan ng mga militar ng Thailand at Cambodia. Sa tindi ng bakbakan, napaulat na maging ang mga nasawing sundalo ng Thailand ay hindi na magawang bawiin dahil sa bagsik ng artilleriya ng Cambodia. Sa bawat pagtatangka na lumapit sa nasabing burol, agad na tinatamaan ng bala o bomba ang sinumang gumalaw. Ang Hill 350 ay itinuturing na “high ground” kung saan ang sinumang may kontrol dito ay may malaking bentahe sa buong paligid, kaya naman ganoon na lamang ang determinasyon ng magkabilang panig na huwag bumitaw sa bawat pulgada ng lupa.

Pilipino sa Gitna ng Putukan

Ang pinaka-nakakabagbag-damdaming bahagi ng balitang ito ay ang kumpirmasyon na may tinatayang limang Pilipino ang direktang naipit sa mga lugar na malapit sa border. Ang mga kababayan nating ito, na nagtungo sa Thailand para sa pangarap na mabigyan ng magandang kinabukasan ang kanilang mga pamilya, ay biglang natagpuan ang kanilang mga sarili sa gitna ng isang gyera na wala silang kinalaman. Marami sa kanila ang hirap na makaalis dahil sa saradong mga kalsada at ang patuloy na banta ng mga airstrike. Para sa kanila, ang bawat huni ng eroplano at bawat dagundong ng kanyon ay paalala ng panganib na kanilang kinakaharap bawat minuto. Bagama’t may mga ulat na nagpaabot na ng paunang ayuda ang ating gobyerno, nananatili ang tanong: sapat ba ang relief goods kung ang kailangan ay isang ligtas na ruta palabas ng impiyernong kanilang kinalalagyan?

Ang Paglawak ng Krisis: Mula Lupa Hanggang Himpapawid

Ang sitwasyon ay lalong lumala nang magpasya ang Thailand na gamitin ang kanilang air force. Ang paggamit ng mga jet fighter para bombahin ang mga posisyon ng Cambodia ay isang malinaw na indikasyon na hindi na ito simpleng border skirmish. Ito ay isa nang ganap na military operation. Sa kabilang dako, hindi naman nagpadaig ang Cambodia; bagama’t mas maliit na bansa, pinalakas nila ang kanilang depensa gamit ang mga kanyon, na nagpapatunay na handa silang lumaban hanggang sa huli. Ang paggamit ng ganitong uri ng mabibigat na armas ay naglalagay sa libo-libong sibilyan sa malaking panganib, at ang pinsalang idinudulot nito sa mga ari-arian at kabuhayan ay hindi na mabilang.

Ang Misteryosong Papel ng China

Sa gitna ng tumitinding tensyon, biglang lumitaw ang bansang China at nag-alok na maging “mediator” o tagapamagitan para maayos ang gulo. Ayon sa mga ulat mula sa Chinese media, nais ng Beijing na palamigin ang sitwasyon at itigil ang karahasan. Gayunpaman, marami ang nag-aalinlangan sa tunay na motibo ng China. Hindi lingid sa kaalaman ng lahat na ang Cambodia ay matagal nang nakakatanggap ng suportang militar mula sa Beijing, kabilang ang mga kagamitan at armas na ginagamit nila ngayon. Maraming mga eksperto ang nagtatanong: ang China ba ay aawat talaga, o gagamitin lamang nila ang pagkakataong ito para mas lalo pang palawakin ang kanilang impluwensya sa Southeast Asia? Ang takot ng marami ay baka ito ay mauwi sa isang “proxy war” kung saan ang mga malalaking bansa tulad ng China at America (na kaalyado naman ng Thailand) ay naglalaban gamit ang mga maliliit na bansa.

Ang Epekto sa ASEAN at sa Rehiyon

Ang Thailand at Cambodia ay parehong miyembro ng Association of Southeast Asian Nations (ASEAN). Ang patuloy na labanan sa pagitan ng dalawang miyembrong bansa ay isang malaking dagok sa kredibilidad ng samahan. Kung hindi kayang pigilan ng ASEAN ang sarili nilang mga kasapi na magpatayan, paano pa sila pagkakatiwalaan ng mundo sa usapin ng kapayapaan at seguridad? Bukod dito, ang mga karatig-bansa tulad ng Vietnam ay nagpahayag na rin ng matinding pagkabahala, dahil ang anumang malaking gyera sa mainland Southeast Asia ay siguradong magdudulot ng economic instability sa buong rehiyon.

Panawagan para sa Kaligtasan

Sa huli, ang pinakaimportante ay ang buhay ng mga inosenteng tao—ang mga residenteng nawalan ng tirahan, at ang ating mga OFWs na nagdarasal na sana ay makauwi pa sila nang buhay. Ang ating gobyerno ay kailangang magkaroon ng mabilis at konkretong plano para sa evacuation kung sakaling mas lumala pa ang sitwasyon. Hindi sapat ang diplomatikong pananalita; kailangan ng aksyon upang masigurong walang Pilipinong magiging collateral damage sa gyerang ito. Ang hamon ngayon sa bawat isa sa atin ay ang manatiling mulat at maging boses para sa ating mga kababayan sa Thailand na hindi marinig ang sigaw dahil sa lakas ng putukan sa border. Matatapos pa kaya ang gulo, o ito na ang simula ng isang mas malawak na krisis sa ating rehiyon?