NABASA NA ANG PAA, MALIGO NA! Ang Sensasyonal na Pagtatapat ni Garma: Mula sa Pagtanggi hanggang sa Pagbulgar ng ‘Sistema ng Gantimpala’ sa War on Drugs

Sa gitna ng isang maigting at pambansang pagdinig, isang matalas na hudyat ang binitiwan ni Congressman Rodante Acop na animo’y kidlat na tumama sa mataas na opisyal ng pulisya: “Nabasa na yung paa mo, maligo ka na!”

Ang linyang ito, na nagmula kay Chairman Ace Barbers, ay hindi lamang isang simpleng paalala. Ito ay isang matinding panggigipit sa dating opisyal ng PNP at PCSO General Manager na si Colonel Royina Garma upang ibuhos na ang lahat ng katotohanan na matagal nang pinipigilan. Matapos magbigay ng kaunting impormasyon sa kanyang affidavit at diagram—na diumano’y nagpapakita ng ‘sistema’ sa likod ng kontrobersyal na war on drugs—hinihingan na siya ng buong pagbubunyag ng mga mambabatas.

Ang pagdinig na ito, na umaabot pa hanggang sa hatinggabi, ay hindi lamang naglalayong magsaliksik ng katotohanan kundi magbunyag ng isang nakababahalang kultura sa loob ng Pambansang Pulisya ng Pilipinas (PNP), kung saan ang ‘serbisyo para sa bayan’ ay napalitan ng ‘serbisyo para sa tubo.’ Ang sentro ng kontrobersiya ay ang diumano’y ‘reward system’ o sistema ng gantimpala na iginawad sa mga opisyal na nakaka-‘deliver,’ partikular na sa mga operasyong nauwi sa kamatayan.

Ang Binasag na Denials: Ang Ugnayan kay Digong

Isa sa mga pinakamalaking pagbabago sa pagdinig ay ang pag-amin ni Garma sa kanyang impluwensiya sa administrasyon ng dating Pangulong Rodrigo Duterte. Sa naunang pagdinig, mariin niyang itinanggi na siya ay ‘malakas’ o malapit kay Duterte. Ngunit sa ilalim ng masusing interogasyon, napilitan siyang bawiin ang kanyang denial.

“I don’t… Hindi ko alam kung malakas,” pauna niya, ngunit kalaunan ay inamin niya, “Yeah, I think so, Mr. Chair.”

Ang pag-amin ay tinukoy ni Acop bilang bahagi ng “scheme of things” kung saan tatlong opisyal lamang—si Garma, si Colonel Leonardo, at si Senador Bato Dela Rosa—ang itinuturing na ‘malakas’ o may mataas na level ng impluwensiya sa Pangulo. Ginamit pang ebidensiya ni Acop ang isang seremonya sa Malacañang kung saan si Garma, na noon ay lieutenant colonel o colonel lamang, ay nakatanggap ng espesyal na atensiyon mula sa Pangulo at na-promote sa full colonel habang ang iba’t ibang heneral ay nakaw-duck.

“I would have cited [you] in contempt because you were lying, pero now that you are cooperating, aaminin mo ba ngayon?” tanong ni Acop [04:26].

Dahil dito, ang pagiging ‘malakas’ ni Garma ay hindi lamang usapin ng personal na relasyon kundi isa ring patunay sa kanyang kakayahan na maging insider sa mga operasyon at komunikasyon sa pinakamataas na antas ng kapangyarihan. Ito ang nagbigay-daan sa kanyang pagiging ‘tagabantay’ ng impormasyon, kahit pa iginigiit niyang hindi siya ‘kasama sa sistema.’

Ang Masalimuot na Sistema: ‘Reward sa Patay, Wala sa Buhay’

Ang pinaka-sensasyonal na bahagi ng pagdinig ay umiikot sa operasyong nauwi sa kamatayan ni Mayor Rolando Espinosa Sr. sa loob ng Baybay Sub-Provincial Jail.

Isang matinding pagtatanong ang binalikan patungkol sa kontrobersyal na paggamit ng search warrant na isinilbi ng CIDG sa kulungan, sa halip na ang normal na operasyon na tinatawag na “Oplan Galugad.” Nagtataka ang komite kung bakit kinailangan pa ng search warrant sa loob ng isang jail facility, lalo’t ang target na si Mayor Espinosa ay nakakulong na.

Ang lohika ng operasyon ay binalangkas nang matindi ni Acop [23:44]: “Kaya nag-apply sila ng search warrant para makapasok at mapatay nila yung tao. May reward yung patay eh, yung buhay wala eh.”

Ang nakakakilabot na hinalang ito—na ang gantimpala ay dependent sa pagkakapatay ng target—ay nagbigay ng kulay sa buong serye ng operasyon. Kinumpirma ni Colonel Marcos, isa sa mga opisyal na sangkot, na kinailangan nilang mag-apply ng search warrant dahil may intelligence information sila na mayroon pa ring drug trade sa loob, at pinaghihinalaan nilang kasangkot na ang ilang jail guard. Ayon sa kanya, kung Oplan Galugad lang ang gagamitin, baka ‘ma-clean up’ ang lugar at wala silang maabutan.

Ngunit ang paliwanag na ito ay hindi kumbinsido ang komite, lalo na’t mayroon nang umiiral na jurisprudence (Supreme Court ruling) na nagtatatag na walang compelling reason para mag-apply ng ganitong warrant sa loob ng piitan. Para sa mga mambabatas, ang pagpapaliwanag ni Colonel Marcos at Major Laraga ay hindi logical at nagturo sa mas malalim na motibasyon.

Sino si ‘Paymaster’ at ‘Eagle’?: Ang Pagkontra kay Colonel Leonardo

Nabanggit ni Garma ang kanyang pagkadismaya at pagtataka kung paanong alam niya ang lahat ng detalye, tulad ng flow ng monetary considerations at general structure ng communications [06:11], gayong hindi naman daw siya direktang kasama sa ‘sistema.’

Ito ang nagdala sa usapin sa sentro ng monetary flow: Si Colonel Leonardo.

Ayon kay Garma, si Colonel Leonardo ang paymaster [08:45] o siyang namamahala sa distribusyon ng gantimpala. Ginawa niya ang diagram na nagtuturo kay Leonardo bilang paymaster. Subalit, ang nasabing opisyal ay mariing itinanggi ito sa mga nakaraang pagdinig.

“Who is telling the truth between you and Colonel Leonardo?” direktang tanong.

“I am telling the truth, your honor. Yes po,” matibay na sagot ni Garma, na nagpapalabas na mayroong matinding kontradiksyon sa sinumpaang salaysay ng dalawang mataas na opisyal.

Sa kabilang banda, bagama’t alam niya ang ‘sistema,’ mariing itinanggi ni Garma na alam niya ang codename ni Leonardo na “Eagle” [09:04], na ginagamit diumano ng mga direktang sangkot sa ground. Ito ang isa pang punto na pilit na kinakalikot ng komite, na nagpapahiwatig na mayroon pa ring malaking bahagi ng katotohanan ang nananatiling nakatago.

Ang P5.1 Bilyong Halaga na Naging Fake News

Hindi rin nakaligtas sa kritisismo si Colonel Marcos, matapos niyang magbigay ng maling figure sa komite.

Ayon kay Marcos, mayroong P5.1 bilyong kayamanan si Mayor Espinosa na ‘frozen’ ng Anti-Money Laundering Council (AMLA) [28:52]. Ginamit niya itong basehan para patunayan na malaki ang halaga ng drug trade ni Espinosa. Subalit, pinatawag ng komite ang Financial Investigator ng AMLA, si Mr. Artemio Baculi, na mariing tumanggi sa nasabing claim.

“The frozen amount did not reach billion, sir,” pahayag ni Baculi [29:34].

Naging masikip ang paghinga ni Marcos at napilitan siyang humingi ng tawad sa publiko at sa komite dahil sa pag-aakala. “Maari pong nagkamali po ako sa pagkaintindi ko. Pasensya na po sa taga AMLA, I apologize po, sir,” paghingi niya ng paumanhin [30:28].

Ito ay malinaw na nagpakita ng problema sa verification at credibility ng ilang opisyal, na umasa lamang sa newspaper clippings sa halip na sa opisyal at totoong datos. Ang pagkalantad ng maling impormasyon na ito ay lalong nagpatibay sa paniniwala ng komite na marami pa ring pilit na itinatago.

Ang Huling Babala: “You Don’t Love Your Job, You Love the Reward”

Sa pagtatapos ng pagdinig, nagbigay si Congressman Acop ng isang emosyonal at matinding summary [16:35].

“Yung pagtatrabaho ninyo, it’s no longer service for the country and people. It is service for profit!”

Dito na inilabas ang huling sipa—ang impormasyon na may kumakalat na text message sa mga police chat group na nagsasabing ‘Huwag niyong aminin na kwan eh na may reward!’ [16:50]

Ang pagbubunyag na ito ay nagbigay ng context kung bakit ang ilang opisyal, gaya nina Colonel Patay at Colonel Grijaldo, ay tila nagbubulag-bulagan at nagbibingi-bingihan sa mga detalye ng diumano’y ‘sistema.’

Hinimok ni Acop ang mga opisyal na tularan si Colonel Garma, na ‘at stake na ang buhay’ dahil sa kanyang affidavit at kooperasyon. Ang affidavit ni Garma, kahit pa kulang pa, ay nagsisilbing “is-sue ng iba pa,” aniya [32:14], na nangangahulugang ito ang magiging mitsa para sa iba pang opisyal na magsalita.

Ang komite ay nagtatapos sa isang seryosong babala: Kung hindi sila magko-cooperate, mapipilitan silang gumamit ng internal rules at ipapatawag ang lahat ng may kinalaman sa susunod na pagdinig. Kumpleto na raw ang mga hawak nilang ebidensiya, kasama na ang service records at listahan ng deaths and killings na may kaugnayan sa droga.

Ang pagdinig na ito ay hindi lamang nagbunyag ng sistema ng gantimpala. Ito ay naglantad ng isang krisis sa loob ng PNP, kung saan ang linya sa pagitan ng paglilingkod at pansariling tubo ay tuluyan nang nabura. Sa huli, ang tanong ay nananatili: Ilang opisyal pa ang kailangang “maligo” bago tuluyang luminaw ang maruming tubig ng kontrobersya? Ang komite ay handa nang ituloy ang saliksik, at ang buong bansa ay naghihintay sa susunod na sensational na pagbubunyag.

Full video: