TRADISYON NG KORTESIYA, BUMAGSAK SA BOTOHAN: P53M RENTA, EXPIRED NA PAGKAIN, AT P150M NA “SAYANG” NA PONDO NG OVP, IBINULGAR SA KONGRESO

Ang bulwagan ng Kapulungan ng mga Kinatawan ay naging entablado ng isang matinding pagtutuos sa pagitan ng matagal nang kinikilalang tradisyon at ng tumitinding panawagan para sa pampublikong pananagutan, o accountability. Sa pinakahuling budget deliberation para sa panukalang badyet ng Office of the Vice President (OVP) para sa 2025, hindi lamang ang paggugol ng pondo ang sinuri, kundi pati na rin ang mismong prinsipyo ng paggalang sa pinakamataas na opisina sa bansa.

Nag-umpisa ang pagdinig sa isang dramatikong pahayag mula kay Rep. Rodante Marcoleta, na iginiit ang pangangailangang igalang ang “matagal na at pinahahalagahang tradisyon” ng Kongreso: ang pag-akorda ng parliamentary courtesy sa Opisina ng Pangulo at Pangalawang Pangulo sa pamamagitan ng agarang pagtatapos ng budget briefing nang walang interpellation.

Ang Pagkatalo ng Tradisyon

Ayon kay Marcoleta, ang tradisyong ito ay naobserbahan na niya mula pa noong pumasok siya sa Kamara noong 2004, at ginamit pa nga noong 2022 at 2023. “You may not like the person, you may not like her presence here, but you have to respect the office of the vice president,” pagdidiin ni Marcoleta [01:51]. Sa puntong ito, pormal siyang naghain ng mosyon upang tapusin na ang deliberasyon sa badyet ng OVP, isang hakbang na inaasahan niyang kikilalanin bilang paggalang sa institusyon.

Subalit, ang mosyon ni Marcoleta ay dagliang sinalubong ng pagtutol, at nang isagawa ang roll call vote, isang nakakagulat na resulta ang lumabas: tatlong (3) mambabatas lamang ang pumabor sa mosyon, habang apatnapu’t lima (45) ang bumoto upang ituloy ang pagtatanong [01:15:19]. Ito ay isang makasaysayang pagkatalo para sa ideya ng “parliamentary courtesy” na naglalayong protektahan ang OVP mula sa masusing pagsusuri, at nagpapatunay na mas nanaig ang panawagan ng mas nakararaming mambabatas na bigyan ng prayoridad ang transparency.

Lalong uminit ang usapin nang kinuwestiyon ang pagliban ng Bise Presidente sa pagdinig. Ayon kay Rep. Benny Abante, malaking insulto ito sa Kapulungan ng mga Kinatawan. “I will not allow that Congress will be insulted by the head of any agency,” matapang na pahayag ni Abante [01:37:04]. Tinukoy naman ni Rep. France Castro ang pananaw na ang pagharap sa Kongreso ay isang tungkulin (duty) at hindi lamang isang pagkakataon (opportunity) na maaaring ipagpaliban. Ang paninindigang ito ang nagbigay-daan upang tuluyang maibuking ang mga nakakagulantang na findings mula sa Commission on Audit (COA).

P53 Milyong Renta: Sapat ba o Labis?

Isa sa mga pinakamalaking isyu na lumitaw mula sa budget hearing ay ang biglaang paglobo ng gastusin para sa rent and lease expenses ng OVP. Inisa-isa ni Rep. Ramon Rodrigo L. Guanzon ang mga datos, na nagpapakita ng nakakabiglang pagtaas: mula sa ₱29.8 Milyon noong 2022, umakyat ito sa ₱53.4 Milyon noong 2023 [01:26:35]. Ang gastusin ay nakatuon sa pagtatatag ng maraming Satellite Offices (SOs) at Extension Offices (EOs) sa buong bansa.

Base sa impormasyon ng COA, pitong (7) SOs/EOs ang itinatag noong 2022 at tatlo (3) noong 2023, na umabot sa kabuuang sampu (10) [01:25:01]. Ngunit nag-ugat ng matinding pagdududa ang mga numerong ito, lalo na nang ibinunyag ng COA na sa kanilang kaalaman, walang Satellite Office ang mga nakaraang administrasyon ng Bise Presidente [01:27:36].

“Kung wala naman pong satellite offices ang previous administrations, based on your audit findings, would it be absolutely necessary that we have this rent and lease expenses?” tanong ni Rep. Guanzon [01:29:32]. Bagama’t hindi diretsong sinagot ng COA ang tanong ng pagiging “ganap na kailangan” (absolutely necessary), binigyang-diin ang layunin ng mga opisina ay upang mas mapalawak ang serbisyong panlipunan, tulad ng medical at burial assistance [01:27:54].

Gayunpaman, ang pagdududa ay lalo pang lumaki nang ibinahagi ni Rep. France Castro ang opinyon na ang lokasyon at itsura ng ilang SOs ay tila “campaign offices” at hindi naman siguro worth ng ganu’ng kalaking renta [01:08:55]. Bilang point of reference, isiniwalat ni Rep. Cong. France Pumarin na ang buwanang renta ng dating OVP (ni VP Robredo) ay nasa ₱345,744 lamang para sa isang malaking 5,100 square meter na property [59:15]. Ang paghahambing na ito ay nagpabigat sa usapin ng pagiging “overpriced” o labis ng halaga ng upa ng kasalukuyang OVP.

Ang Sayang na P150M at Expired na Pagkain

Hindi lamang ang isyu ng renta ang nagbigay-ilaw sa diumano’y maling pamamahala. Nagbigay-diin din ang budget hearing sa hindi epektibong pagpapatupad ng mga programang pang-sosyal ng OVP.

1. Napakababang Paggamit ng Pondo sa Magnegosyo Ta Day:

Nalaman mula sa COA na ang proyektong pang-kabuhayan na “Magnegosyo Ta Day” ay may alokasyon na ₱150 Milyon [01:55:41]. Ngunit ang nakakabigla ay ang utilization rate: ₱600,000 lamang o 0.40% ang nagamit hanggang Disyembre 31, 2022 [01:56:12]. Ipinahihiwatig nito ang malawakang pagbalahaw o mabagal na pagpapatupad ng isang programang dapat sana’y naghatid ng tulong sa maliliit na negosyante. “Sayang yung pondo, Madam chair. Sayang yung pondo para dito,” pagkadismaya ni Rep. Arlene Bres [01:56:21].

2. Mga Pagkain na Hayaan Lang Mag-Expire:

Mula sa proyektong “Kalusugan Food Truck,” naglabas ang COA ng nakababahalang deficiencies. Nakita sa pisikal na inventory noong Disyembre 2023 na mayroong mga food items na malapit nang mag-expire (nearing expiry), nakaimbak sa unventilated shipping container, at iba pang lapses sa inventory management [01:49:12]. Ang halaga ng mga produktong ito ay umabot sa ₱148,422 [01:50:38]. Bagama’t iginiit ng OVP management na naipamahagi rin kalaunan ang mga ito bago tuluyang mapaso, ang paghahanap na ito ay nagpapakita ng kapalpakan sa maagang pagpaplano at pamamahala ng mga ayuda, isang problema na katulad ng naitala na rin sa ibang ahensiya ng gobyerno.

Ang Problema sa Redundancy at Dokumentasyon

Bukod sa mga isyu sa paggugol, binatikos din ang OVP dahil sa redundancy o pagdoble ng mga programa nito sa mga umiiral nang serbisyo ng mga line agency. Ipinunto ni Rep. Castro na ang mga proyektong tulad ng Medical at Burial Assistance, Libreng Sakay, at Magnegosyo Ta Day ay maaari namang ipadaan sa mga ahensya tulad ng DOH, DSWD, DTI, at DOTR [02:11:47].

Ang kawalan ng epektibong koordinasyon ay pinalala pa ng mga seryosong lapses sa dokumentasyon ng mga welfare goods na ipinamamahagi. Ayon sa COA, walang distribution lists, situational reports para sa mga insidente, o validated list of beneficiaries mula sa barangay/LGU ang hinihingi ng OVP [02:14:12]. “Wala po Iyung distribution list…wala po Iyung list of identified beneficiaries…” paglalahad ng kinatawan ng COA [02:14:45]. Ang ganitong kakulangan sa dokumentasyon ay hindi lamang nagpapahirap sa pag-audit kundi nagpapalabas din ng malaking butas sa pananagutan, lalo pa’t ang mga line agency tulad ng DSWD ay mayroon nang masusing sistema sa paglilista ng mga benepisyaryo [02:17:06].

Huli, muling binanggit ang isyu ng Confidential Funds (CF), kung saan may notice of disallowance ang COA para sa ₱125 Milyon na inilabas noong 2022, dahil sa hindi pagsumite ng supporting evidence at non-compliance with guidelines [01:19:01].

Panawagan sa Pagsasama-sama

Ang budget hearing ay nagtapos nang walang agarang konklusyon, ngunit may malinaw na mensahe. Ang Kongreso, sa pamamagitan ng nakararaming boto, ay nagdesisyon na ang tradisyon ng “parliamentary courtesy” ay hindi dapat maging kalasag laban sa pananagutan at transparency. Ang mga nakakagulantang na audit findings tungkol sa overpriced na renta, expired na ayuda, at hindi nagamit na pondo ay nagbigay-diin sa pangangailangan para sa mas mahigpit na pagsusuri ng Kongreso sa bawat sentimo ng pondo ng bayan.

Sa huli, ang pagiging “Honorable” ng bawat mambabatas, gaya ng sinabi ni Rep. Marcoleta, ay nakasalalay sa paggalang sa sariling tradisyon at institusyon. Ngunit para sa marami, ang pinakamahalagang tradisyon ay ang paggalang sa taumbayan—isang tungkulin na nangangailangan ng pananagutan at tapat na pagpapaliwanag sa bawat desisyon sa paggugol. Sa pagliban ng OVP sa pagdinig, ang bigat ng pananagutan ay mas tumindi, at ang mata ng publiko ay nakatutok ngayon sa kung paano tutugunan ng OVP ang mga seryosong isyung ito. Higit sa lahat, ang mga Pilipino ay may karapatang malaman kung ang kanilang buwis ay ginugugol nang epektibo at matapat.

Full video: