“HINDI KAMI SALING PUSA DITO!” – Sotto, Nag-Alab ang Galit sa Senado Dahil sa ‘Pag-Aagaw’ ng Mayorya sa Ika-0.5 na Upuan ng Minorya sa Komisyon sa Paghirang

Nagsiklab ang matinding tensyon sa bulwagan ng Senado matapos mariing kwestyunin ni Senate Minority Leader Vicente “Tito” Sotto III ang pagkakabuo ng Komisyon sa Paghirang (Commission on Appointments o CA), ang makapangyarihang lupon na may hawak ng kapangyarihang aprubahan o ibasura ang pagkakatalaga sa mga Kalihim ng Gabinete at iba pang matataas na opisyal ng gobyerno.

Sa gitna ng nag-aapoy na debate, binitawan ni Sotto ang mga salitang humahamon sa awtoridad ng kasalukuyang Mayorya: “Hindi kami saling pusa lang dito” [01:27]. Ang paratang na ito ay nagmumula sa naging desisyon ng Majority Bloc na igiit ang isang proportional representation na nagresulta sa 10-2 na hatian—10 miyembro para sa Mayorya at 2 lamang para sa Minorya—na aniya’y nagtatanggal sa karapatan ng Minorya sa matagal nang kinikilalang ‘fractional seat’ o ang bahaging 0.5 na upuan sa CA.

Ang Pinag-ugatan ng Hidwaan: Matematika vs. Tradisyon at Batas

Ang Commission on Appointments ay binubuo ng Senate President bilang ex-officio Chairman, 12 Senador, at 12 congressmen. Ang hidwaan ay umiikot sa pagkakalkula ng 12 miyembro mula sa Senado.

Iginiit ni Majority Leader Joel Villanueva na sumusunod lamang sila sa prinsipyo ng proportional representation batay sa kasalukuyang komposisyon ng Senado: 19 miyembro ng Mayorya (79% ng 24) at 5 miyembro ng Minorya (21% ng 24). Ayon sa kalkulasyon ni Villanueva, ang 80% ng 12 upuan ay katumbas ng 9.6, na ni-round up sa 10 para sa Mayorya, habang ang 20% ng 12 upuan ay katumbas ng 2.4, na ni-round down sa 2 para sa Minorya [05:27].

“The computation is based on an 80-20 representation from the majority and the minority. 80% of 12 members would be equal to 9.6 members which may be rounded out to 10 members. 20% of 12 members would equal to 2.4 members which is rounded out to two,” paliwanag ni Villanueva [05:37]. Ginamit din niya ang Koseteng versus Mitra case sa House of Representatives bilang batayan, kung saan ginamit ang 80/20 na representasyon matapos i-round up ang porsyento [09:37].

Ngunit matinding pagtutol ang ibinato rito ni Minority Leader Sotto. Giit niya, walang ganoong konsepto ng “9.6” o “2.4” na tao [07:00]. Aniya, ang tamang batayan ay hindi ang majority/minority block, kundi ang political party lines tulad ng malinaw na itinadhana ng Konstitusyon at sinusuportahan ng desisyon ng Korte Suprema sa Gingona versus Gonzalez [06:24].

“The last word I know is that the Supreme Court has decided that if there is controversy in the composition of the commission on appointments, it is very clear that the Senate must follow the party lines and the party representation,” diin ni Sotto [06:24]. Taliwas sa paliwanag ni Villanueva, iginiit ni Sotto na ang Gingona at hindi ang Koseteng ang dapat sundin, at ang paggamit ng majority-minority block bilang batayan sa pag-a-allocate ng pwesto ay “poor interpretation” ng Saligang Batas [24:12].

Ang Apela ng Minorya: Ang Kwento ng Kalahating Upuan (0.5)

Sa ilalim ng party-based na representasyon, at maging sa tradisyonal na pagtingin, ang 9.6-2.4 na hatian ay dapat nagreresulta sa 9.5-2.5 [07:00]. Ang 0.5 na upuan na ito ang pinakabuod ng laban.

Isang matinding apela ang ipinahayag ni dating Senate President Juan Miguel Zubiri, na sumuporta sa posisyon ni Sotto. Binanggit ni Zubiri ang matagal nang tradisyon ng Senado—ang paghahanap ng “kahati” o kasosyo para sa fractional seat na 0.5, kung saan hinahati ang termino ng upuan sa pagitan ng dalawang senador: isa mula sa Mayorya at isa mula sa Minorya [13:42].

“We just look for partners… That’s the tradition,” paglilinaw ni Zubiri [14:42]. Inalala niya ang sarili niyang karanasan kung saan nagbigay siya ng kanyang share kay Senador Chiz Escudero noong siya ang Senate President [14:50]. Emosyonal na sinabi ni Zubiri na kawawa ang Minorya dahil inaalis sa kanila ang matagal na nilang karapatan. “Kawawa naman ‘yung 0.5 seat ng minority. 0.5 na lang nga tatanggalin niyo pa at ibibigay niyo pa sa iba,” dagdag niya [15:08].

Ang panawagan nina Sotto at Zubiri ay hindi lamang tungkol sa bilang, kundi sa pagrespeto sa mga nakasanayan at pagtiyak na ang Minorya ay may sapat na boses upang magsilbing check and balance sa kapangyarihan ng Mayorya. Ayon kay Sotto, umaasa ang Minorya ng kooperasyon at paggalang mula sa Mayorya [01:00].

Ang Deadlock at ang Konstitusyonal na Deadline

Ang pagtatalo sa CA ay hindi lamang nag-antala sa sesyon ng Senado; nagdulot din ito ng banta sa pagganap sa mga tungkulin ng ehekutibo. Ayon kay Senate President Chiz Escudero, kailangang mabuo ang CA bago sumapit ang Agosto 27, 2025 [26:21], alinsunod sa mandato ng Konstitusyon na kailangan itong i-constitute sa loob ng 30 araw matapos ma-organisa ang Senado at Kamara [20:04].

Nagbigay-diin si Senador Cayetano na ang pagkaantala ay nakakaapekto sa pagpapapirma sa mga kalihim na mahalaga sa bansa, partikular ang Kalihim ng Department of Environment and Natural Resources (DENR) at ang Kalihim ng Department of Energy (DOE) [27:41]. Ang DENR ay may malaking papel sa mga isyu ng flooding at reclamations, habang ang DOE ay kritikal sa pagtugon sa problema sa kuryente.

Bilang presiding officer, inihayag ni Senate President Escudero na walang sino man ang may monopoly sa interpretasyon ng desisyon ng Korte Suprema, at sa huli, ang Senado mismo ang magdedesisyon sa usaping ito bilang isang deliberative body [25:29].

Ang Dramatikong Solusyon ni Sen. Cayetano

Dahil sa matinding deadlock at nalalapit na deadline, isang hindi inaasahang hakbang ang ginawa ni Senador Alan Peter Cayetano [31:08]. Bilang bahagi ng Majority Bloc na nominado sa CA, nagpahayag siya ng pag-atras sa kanyang nominasyon para sa araw na iyon.

“May I ask that my name be withdrawn as the as a nominee for the CA so that the nine other members from the majority may be confirmed by the session today,” pahayag ni Cayetano [31:08].

Ang pag-atras ni Cayetano ay nagbigay-daan sa pagpili ng siyam (9) na miyembro ng Mayorya at nagbigay ng higit na oras para makapag-usap muli ang Minorya at ang Mayorya upang makahanap ng pinagkasunduang representasyon para sa natitirang tatlong (3) puwesto sa CA (isa na sana kay Cayetano, at ang dalawang reserved para sa Minorya, kasama ang hinahabol nilang 0.5).

“We thank Senator Cayetano for his magnanimity,” pahayag ni Senate President Escudero matapos tanggapin ang pag-atras ng pagtutol ni Sotto [32:05].

Ang siyam na miyembro ng Mayorya na pormal na nahalal ay sina Senator Ronald “Bato” dela Rosa, Senator JV Ejercito, Senator Jinggoy Estrada, Senator Christopher “Bong” Go, Senator Rodante Marcoleta, Senator Imee Marcos, Senator Raffy Tulfo, Senator Joel Villanueva, at Senator Mark Villar [03:46, 32:25].

Ang paghahalal ay isinagawa sa pag-asang ang natitirang mga miyembro ng CA—ang ika-10 upuan ng Mayorya (na iniwan ni Cayetano) at ang dalawang upuan para sa Minorya (kasama ang hinihiling nilang 0.5)—ay malulutas bago matapos ang linggo, o bago ang deadline sa Agosto 27 [32:48].

Epekto at Kinabukasan ng CA

Ang sagupaan sa Senado ay nagpapakita ng isang pangmatagalang laban sa pagitan ng legal na interpretasyon at tradisyon, sa pagitan ng purong matematika at ng gentleman’s agreement ng isang deliberative body.

Bagama’t nagbigay ng kapayapaan ang desisyon ni Senador Cayetano, ang ugat ng problema—ang wastong interpretasyon ng proportional representation ng political parties at ang paggalang sa tradisyon ng fractional seat—ay nananatiling nakaumang.

Ang Commission on Appointments ay kritikal sa pagpapatakbo ng gobyerno. Kung magpapatuloy ang pag-aalinlangan sa komposisyon nito, maaantala ang mahahalagang desisyon sa Gabinete. Ayon kay Senador Sotto, ang Minorya ay may kapangyarihan ding gawing mas mahirap ang pagpapatakbo ng Mayorya kung hindi sila bibigyan ng nararapat na paggalang [17:18].

Ang krisis na ito ay nagbigay-diin sa kahalagahan ng pagiging vigilant ng Minorya. Ito ay hindi lamang tungkol sa dalawang upuan, kundi tungkol sa pagtiyak na ang tinig ng oposisyon ay maririnig at may bigat sa mga proseso ng gobyerno, isang pundasyon ng isang matatag na demokrasa. Ang pagresolba sa isyung ito, sa huli, ay magiging sukatan ng pagkakaisa at paggalang sa pagitan ng mga kasapi ng Senado, na kritikal sa pagpapatakbo ng isang bansa na humaharap sa napakaraming hamon.

Full video: