Ang Pambansang Paalam ng Isang Reyna: Ang Makabagbag-Damdaming Huling Paglalakbay ni Susan Roces Tungo sa Walang Hanggang Pag-ibig

Isang nakakakilabot na katahimikan, na sinundan ng umaalingawngaw na hiyaw ng pighati—ito ang eksenang bumalot sa makasaysayang Manila North Cemetery noong araw na inihatid sa huling hantungan ang nag-iisang “Queen of Philippine Movies,” si Susan Roces. Ang pangyayaring ito ay hindi lamang simpleng paglilibing; ito ay naging isang pambansang ritwal ng pagluluksa, isang kolektibong pagpapaalam mula sa milyun-milyong Pilipino na hindi lamang siya itinuring na isang bituin kundi isang kapamilya, isang lola, at isang simbolo ng dangal at ganda sa loob ng anim na dekada.

Mula pa lamang sa simula ng prusisyon, makikita na ang hindi pangkaraniwang pagmamahal ng publiko. Ang kalye patungong Manila North Cemetery ay naging isang “dagat ng tao”—isang baha ng mga tagahanga, mamamahayag, at mga ordinaryong mamamayan na nakikipagsiksikan, hindi upang makasilay lamang, kundi upang magbigay-pugay sa huling pagkakataon. May mga matatandang nakasandal sa kanilang tungkod, mga kabataang nag-abot ng bulaklak, at mga pamilyang tahimik na nagmamasid, lahat ay nagkakaisa sa iisang damdamin: ang matinding panghihinayang sa pagkawala ng isang tunay na Reyna. Ang bawat hakbang ng kabaong ni Susan Roces ay sinasabayan ng bugso ng luha, hindi lamang ng pighati kundi ng pagpapasalamat sa isang buhay na punung-puno ng pag-ibig at serbisyo sa sining.

Ang Pasanin ng Pighati ni Senador Grace Poe

Ang pinaka-emosyonal na bahagi ng libing ay nakasentro, natural lamang, sa kanyang nag-iisang anak, si Senador Grace Poe. Kung ang publiko ay lumuluha dahil sa pagkawala ng kanilang idolo, si Senador Poe naman ay nagdadalamhati bilang isang anak na nawalan ng kanyang ilaw, ng kanyang pinakamamahal na ina at tagapagtanggol. Sa gitna ng prusisyon, ang mga matatalim na lente ng kamera ay nakatutok sa bawat paghinga at kilos ni Senador Poe, at ang kanyang pighati ay naging pighati ng buong bansa.

Makikita sa kanyang mukha ang pagod, ang sakit, at ang labis na kalungkutan. Sa ilang sandali, tila gusto niyang yakapin ang kabaong na may nakaukit na “Susan Roces,” para lamang mapigilan ang huling paglisan. Ang huling paalam na ito ay hindi lamang nag-iwan ng kirot, kundi nagdala rin ng bigat. Si Grace Poe ngayon ang natitirang tagapagmana ng isa sa pinakamalaking dinastiya sa Philippine entertainment at pulitika, isang malaking responsibilidad na dinala ng kanyang ina, at bago nito, ng kanyang amang si Fernando Poe Jr. (FPJ). Ang bawat hawak niya sa kabaong, ang bawat hikbi, ay nagpapahiwatig ng kanyang matinding pagmamahal at paggalang sa babaeng nagbigay sa kanya ng pangalan, pag-ibig, at pangarap.

Ang Huling Tagpuan: Susan at FPJ, Muling Pinag-isa

Ang pinakamahalaga at pinaka-emosyonal na bahagi ng libing ay ang sandali ng pagdating ng kabaong sa huling hantungan nito: sa tabi mismo ng puntod ng kanyang yumaong asawa, ang “King of Philippine Movies,” si Fernando Poe Jr. Ang dalawang haligi ng Philippine cinema ay sa wakas, muling magkasama.

Labing-walong taon pagkatapos pumanaw ni FPJ, nagtapos din ang matagal na paghihintay ni Susan Roces. Ang kanilang kuwento ng pag-ibig ay naging alamat: isang Reyna at isang Hari na naghari sa silver screen at sa puso ng mga Pilipino. Ang paglilibing kay Susan Roces sa tabi ni FPJ ay naging isang makapangyarihang sagisag ng walang hanggang pag-ibig na nagtagumpay laban sa lahat, maging sa kamatayan. Nang dahan-dahang ibaba ang kabaong, hindi lamang ang labi ni Susan ang inihahatid sa lupa, kundi ang isang bahagi ng kasaysayan. Ito ay ang pagsasara ng isang kuwento ng pag-iibigan na naging inspirasyon at modelo sa marami. Ang pag-iyak na narinig sa sementeryo ay tila hindi na lamang para sa pagpanaw ni Susan, kundi para sa kaligayahan ng isang kaluluwang sa wakas ay makakapiling na ang kanyang kaisa-isang minamahal. Ang eksena ay nagpatunay na ang true love, sa huli, ay naghihintay.

Ang Huling Sandali: Pagbaba ng Kabaong at Ang Pambansang Hikbi

Ang seremonya sa tabi ng puntod ay simple ngunit puno ng diwa. Ang huling misa, ang huling dasal, at ang pagbasbas ng pari ay nagbigay-daan sa huling, pinakamahirap na sandali: ang pagbaba ng kabaong. Ang ingay ng mga camera, ang hiyawan ng mga tao, ang lahat ay tila napawi at napalitan ng isang malalim, kolektibong hikbi ng mga nakatunghay.

Ang kabaong, na dinala ng mga magigiting na sundalo at dahan-dahang ibinaba sa lupa, ay nagbigay ng isang malinaw at masakit na katotohanan: wala na ang Reyna. Ang mga kamay ni Senador Grace Poe, at ng kanyang pamilya, ay humawak sa huling bahagi ng kabaong, tila nakiusap sa oras na huwag nang umusad. Ngunit ang buhay ay kailangang magpatuloy, at ang mga huling bulaklak at huling pagdarasal ay inihulog, kasabay ng tunog ng lupa na bumagsak sa ibabaw ng kanyang huling hantungan. Sa sandaling iyon, ang lahat ng naroroon ay nagbigay ng isang napakatinding palakpakan—hindi ng pagdiriwang, kundi ng paggalang. Isang standing ovation para sa isang buhay na marangal na isinabuhay. Ito ay isang palakpak na nagmula sa kaibuturan ng puso, nagpapatunay na ang kanyang kontribusyon ay habambuhay na mananatili.

Higit pa sa Pelikula: Ang Legacy ng Dignidad at Serbisyo

Bakit ganoon na lamang ang pagluluksa ng bansa? Ang kasikatan ni Susan Roces ay hindi lamang nakabatay sa kanyang kagandahan o sa kanyang mga pelikula. Higit sa lahat, ang kanyang legacy ay nakasentro sa kanyang dignidad. Sa gitna ng kaguluhan at kontrobersiya sa showbiz at pulitika (lalo na sa kaso ng pagkapangulo ni FPJ), nanatili siyang matatag, mahinahon, at hindi nagpabaya sa kanyang responsibilidad bilang isang asawa, ina, at pampublikong pigura.

Ang kanyang mga karakter sa pelikula, mula sa pagiging bida hanggang sa pagiging lola sa mga teleserye, ay laging nagpapakita ng lakas, awa, at matibay na paninindigan. Ang mga karakter na ito ay naging salamin ng kanyang tunay na personalidad. Para sa maraming Pilipino, siya ang ideal na Lola Flora—matalino, mapagmahal, at hindi uurong sa laban para sa katotohanan at pamilya. Kaya naman, ang pagkawala niya ay nagdulot ng isang malaking butas sa puso ng bansa. Hindi lamang isang artista ang nawala; nawala ang isang pambansang ina, isang mother figure na nagbigay ng aral tungkol sa moralidad, paninindigan, at walang sawang pag-ibig.

Ang Aral ng Huling Paalam

Ang paglilibing ni Susan Roces ay nag-iwan ng isang malinaw at malakas na mensahe sa bawat Pilipino: ang tunay na kayamanan ng isang tao ay hindi ang kanyang yaman o kasikatan, kundi ang pag-ibig at paggalang na kanyang iniwan. Ang “Reyna ng Pelikulang Pilipino” ay yumao, ngunit ang kanyang mga aral ay mananatili.

Ang prosesyon, ang dagat ng tao, ang mga luha, at ang huling sandali sa puntod ni FPJ ay nagpapatunay na ang isang buhay na inilaan sa pagmamahal at pagbibigay-inspirasyon ay isang buhay na walang kamatayan. Si Susan Roces ay sa wakas ay nagpahinga na, payapa, sa piling ng kanyang Hari. Ang kanyang paglisan ay nagbigay ng huling eksena sa kanyang sariling pelikula—isang kuwento na may malungkot na pagtatapos, ngunit may maligayang reunion sa kabilang buhay. Ang kanyang legacy ay mananatiling buhay sa bawat kuwento, sa bawat pelikula, at sa puso ng bawat Pilipinong minahal at nagpahalaga sa kanyang pambihirang buhay. Ang kabaong ay sarado na, ngunit ang kanyang bituin ay walang hanggang magniningning sa kalawakan ng ating alaala.

Full video: