Ang kaso ni Elvie Vergara, ang kasambahay na di-umanoy nabulag at dumanas ng matinding kalupitan sa kamay ng kanyang mga amo, ay hindi lamang isang simpleng ulat ng krimen. Ito ay isang matinding sampal sa mukha ng hustisya at isang tahasang patunay na ang Republic Act No. 10361, o ang Batas Kasambahay, ay nananatiling isang butas-butas at nasirang kalasag para sa tinatayang 1.4 milyong domestic workers sa buong Pilipinas. Ang kanyang trahedya ay nagsilbing puwersang nagtulak sa Senado na busisiin, pagdudahan, at tuluyang balikan ang batas na matagal nang inakalang protektado ang mga pinakahamak sa lipunan.

Sa isang serye ng mainit na pagdinig, pinangunahan ni Senador Raffy Tulfo ang pagbubunyag ng nakakagimbal na katotohanan: sa kabila ng 10 taon ng implementasyon, ang Batas Kasambahay ay bigo, hindi lamang sa pagprotekta sa mga biktima, kundi maging sa simpleng pagrehistro at pagtiyak ng mga benepisyong pang-lipunan para sa ating mga kasambahay. Ang pagdinig na ito ay hindi lamang tungkol sa isang indibidwal, ito ay tungkol sa pangkalahatang kalagayan ng sektor na madalas isinasantabi at inaabuso, at kung paanong ang batas mismo ay nababaluktot para maging sandata ng nangaabuso.

Ang Hubad na Katotohanan ng Bigo na Proteksyon

Isa sa pinakamalaking rebelasyon sa pagdinig ay ang nakakabiglang mababang turnout ng pagrehistro ng mga kasambahay. Ayon sa datos mula sa Department of Labor and Employment (DOLE) at DILG, mayroon lamang umanong humigit-kumulang 32,000 na kasambahay ang rehistrado sa mga barangay sa buong bansa. Ikumpara ito sa 1.4 milyon na tinatayang domestic workers base sa PSA survey, at makikita ang malaking disparity.

Ang kawalan ng rehistro ay direkta ring sumasalamin sa kakulangan ng proteksyong pang-lipunan. Kung hindi rehistrado, hindi rin makikinabang ang kasambahay sa SSS, PhilHealth, at Pag-IBIG. Ang naging katotohanan? Napakababa ng compliance:

SSS: 6% lamang ang rehistrado.

PhilHealth: 5% lamang ang rehistrado.

Pag-IBIG: 3.6% lamang ang rehistrado.

Tinukoy ni Senador Tulfo ang malaking kapabayaan at “incompetence” ng mga ahensya, partikular ang DOLE, DILG, at social protection agencies (SSS, PhilHealth, Pag-IBIG), sa pagpapatupad ng batas. Ang pagtitiwala lamang sa employer na magrehistro ay napatunayang isang malaking pagkakamali dahil sa katamaran, o mas masahol pa, sadyang pag-iwas ng mga amo na bigyan ng benepisyo ang kanilang mga empleyado. Kaya naman, ipinanawagan ang isang mas proaktibong hakbang: ang pagpapadala ng mga tauhan mula sa DILG at DOLE, kasama ang mga ahensya ng social protection, na magsasagawa ng house-to-house na pag-iikot—gaya ng ginagawa tuwing eleksyon—upang pilitin ang pagpaparehistro at tiyakin ang benepisyo ng bawat kasambahay.

Ang Sandatang “Qualified Theft”: Legal na Terorismo Laban sa Kasambahay

Ngunit ang pinaka-emosyonal at kontrobersyal na bahagi ng pagdinig ay nakatuon sa probisyon ng Qualified Theft sa Revised Penal Code, na ipinapataw sa mga kasambahay na inakusahang nagnakaw.

Mariing ipinunto ni Senador Tulfo na ang Qualified Theft ay ginagamit na “armas” at “ammunition” ng mga abusadong amo. Ito ay nagiging paraan ng pananakot at pagganti sa mga kasambahay na nagrereklamo o nagnanais umalis. Ikinuwento ang ilang insidente kung saan ang mga kasambahay na nagtatangkang umuwi ay inuunahan ng amo sa pamamagitan ng pagtatanim ng ebidensya—mga relo, cellphone, o pera—sa kanilang bag, at pagkatapos ay sasampahan ng Qualified Theft, na may mas mataas na parusa kaysa simpleng pagnanakaw.

“Ginagamit po ‘yan as a form of harassment,” paliwanag ni Tulfo, at idinagdag na “Maraming mga kasambahay na nabubulok po sa kulungan dahil sa napakasimpleng kaso… pinusan siya ng Qualified Theft.”

Kapansin-pansin ang matinding pagkakaiba sa pagtrato ng batas: kung ang isang kasambahay ay ninaloko o hindi binayaran ng sahod ng amo, na maituturing ding pagnanakaw, ito ay labor case lamang na hahawakan ng DOLE, at ang pinakamataas na parusa ay ang obligasyon na ibalik ang sahod. Subalit, kapag ang kasambahay ang nagkasala, Qualified Theft ang ipapataw, na nangangahulugan ng agarang pagkabilanggo.

Dahil dito, nanawagan si Tulfo, kasama ang suporta ng Commission on Human Rights, na alisin na ang Qualified Theft laban sa mga kasambahay. Aniya, kung talagang nagnakaw, dapat ay simpleng Theft lamang ang ikaso, dahil hindi ito patas kumpara sa ibang uri ng kriminal na nagnanakaw ng mas malalaking halaga ngunit simpleng pagnanakaw lang ang kaso.

Bigo na Pagpapatupad at Sabwatan ng Awtoridad

Hindi rin nakaligtas sa kritisismo ang law enforcement. Ibinunyag ng PNP na mayroon lamang silang 46 na kaso ng paglabag sa Batas Kasambahay sa loob ng 7 taon (2016-2023), na halos lahat ay nasa Metro Manila. Ito ay maliwanag na nagpapakita ng malawakang underreporting dahil sa kakulangan ng koordinasyon ng PNP sa NBI at, lalo na, sa mga barangay.

Mas nakakabahala ang mga paratang na may mga pulis na nakikipagsabwatan sa mga amo. Ikinuwento ni Tulfo ang isang insidente kung saan ang isang pulis, sa halip na tulungan ang kasambahay, ay pinaghubad at inabuso pa ito. Dahil dito, naglabas ng ultimatum ang Senado:

Mandatory Hotline at Barangay Presence: Dapat magkaroon ng hotline ang bawat barangay para sa mga kasambahay na nangangailangan ng agarang tulong.

Proteksyon Laban sa Abuso ng Pulis: Kailangang maging batas na hindi maaaring pumunta ang pulis sa bahay ng amo upang arestuhin o imbestigahan ang isang kasambahay (sa reklamo ng amo) nang walang kasamang taga-Barangay at Public Attorney’s Office (PAO). Layunin nitong tiyakin na mayroong representation ang kasambahay, lalo na’t karamihan sa kanila ay walang kaalaman sa batas at madaling mapipilitan makipag-areglo dahil sa kawalan ng kinatawan.

Bukod pa rito, nabunyag na mayroong 66 na kaso ng administrative complaints laban sa mga PNP personnel na lumabag sa karapatan ng kasambahay. Ngunit ang mas nakakainis, sa loob ng pitong taon, ang mga kasong ito ay nananatiling “under summary hearing proceedings,” at wala ni isa man ang na-demote o nakulong. Matindi ang panawagan ni Tulfo sa PNP na magbigay ng listahan at ng agarang aksyon, dahil kung ang nagreklamo ay isang mayaman, tiyak na sibak agad at nakulong ang pulis, ngunit dahil kasambahay, binuburo ang kaso.

Ang Panawagan sa Propisyonalisasyon at Pagbabalanse

Sa gitna ng kritisismo, naghain din ng mga mungkahi ang mga ahensya. Iminungkahi ni Grace Fortuno ng Association of Licensed Private Employment Agencies of the Philippines (ALPAY) na gawing mandatory ang pag-hire ng kasambahay sa pamamagitan ng licensed PEA. Naniniwala silang masisiguro nito ang proteksyon, dahil ang mga ahensya ay magsisilbing arbiter at magbibigay ng sapat na orientation sa mga kasambahay at amo tungkol sa kanilang mga karapatan at obligasyon.

Sa huli, ang Batas Kasambahay ay humaharap sa isang krusyal na sandali. Hindi sapat ang intent ng batas kung implementation at enforcement ang bumabagsak. Ang pagdinig na ito ay nagbigay-diin sa pangangailangan na:

Taasan ang parusa sa mga abusadong amo.

Pilitin ang 100% compliance sa SSS, PhilHealth, at Pag-IBIG.

Tanggalin ang Qualified Theft laban sa kasambahay.

Repormahin ang sistema ng pagrehistro sa pamamagitan ng proaktibong house-to-house na inisyatiba.

Tiyakin ang proteksyon laban sa pang-aabuso ng mga amo at awtoridad.

Ang trahedya ni Elvie Vergara ay nagbukas ng mga mata ng bayan sa malawak at sistematikong pagkabigo ng batas na dapat sana ay nagsilbing tagapagtanggol. Ang laban para sa katarungan ay nagsisimula pa lamang, at inaasahan ng bansa na ang Senado, sa pangunguna ni Senador Tulfo, ay magbubuo ng isang mas matibay, mas makatao, at mas patas na batas para sa ating mga kasambahay—ang mga bayani ng ating mga tahanan na nararapat lamang ng nararapat na dignidad at proteksyon. Ito ang pagbabago na hinahantay ng 1.4 milyong Pilipinong nag-aalay ng kanilang buhay para sa serbisyo sa loob ng ating mga bahay.

Full video: