ANG NAKAKABIGLANG PAG-AMIN: Faeldon, NAPILITANG ISINIWALAT ANG PANGALAN NG IMPORTER NG P6.4-B SHABU; Tara System, NALANTAD NA ‘KRIMINAL’ AT ‘ILEGAL’ SA GITNA NG MAALAB NA PAGDINIG

Sa mga bulwagan ng Kongreso, kung saan ang bawat salita ay tinatasa at ang bawat paghinga ay sinasabayan ng matinding tensyon, isang matinding komprontasyon ang naganap na naglantad sa tinaguriang ‘sistemang-bulok’ sa Bureau of Customs (BOC). Ang pagdinig na ito, na nakatuon sa pagpapasok ng bilyun-bilyong halaga ng shabu noong 2017, ay hindi lamang nagbunyag ng korapsyon kundi sapilitang nagpahayag ng isang pangalan na matagal nang palaisipan sa publiko. Sa gitna ng mainit na pagtatanong, napilitan ang dating BOC Commissioner na si Nicanor Faeldon na isiniwalat ang pangalan ng importer—isang hakbang na nagpatunay na ang paghahanap sa katotohanan ay patuloy at masidhi.

Ang P6.4 bilyong halaga ng shabu, na katumbas ng 604 kilo, ay hindi lamang isang kaso ng smuggling; ito ay isang pambansang kahihiyan na nagdulot ng malaking pagduda sa integridad ng pamahalaan. Sa matalas at masusing pamamaraan, tinuon ni Congresswoman Luistro ang kanyang mga tanong hindi lamang sa insidente kundi sa mismong sistema ng BOC, na pinamunuan ni Faeldon sa panahon ng insidente.

Ang Sistema ng BOC: Iron-clad sa Papel, Bulnerable sa Katotohanan

Sinimulan ni Atty. Luistro ang kanyang interogasyon sa pamamagitan ng pagtatanong tungkol sa batayang proseso ng akreditasyon ng mga importer. Tiniyak niya na ang BOC ay humihingi ng napakaraming dokumento, kabilang ang Import Clearance Certificate, verified office address, business permits, bank certificate of deposit, at maging ang Articles of Incorporation at General Information Sheet (GIS) ng mga korporasyon [06:00].

Ang esensya ng pagtatanong ay malinaw: Batay sa dami at kritikalidad ng mga hinihinging dokumento, dapat sana ay imposibleng magtago ng basic at importanteng impormasyon ang sinumang importer mula sa BOC. “In conclusion Mr. Faeldon, if I am an importer generally speaking it is very difficult to hide basic and important information from the Bureau of custom, do you agree?” [18:46] mariing tanong ni Luistro.

Buong pag-aangkin naman na sinagot ni Faeldon ang tanong sa pamamagitan ng pagsasabi na noong panahon niya, nagpakita siya ng aksyon. Ibinida niya ang pag-delist sa 4,000 na importer at broker mula sa 12,000 na akreditado sa loob lamang ng anim na buwan dahil sa kakulangan sa rekisito o dahil sa pagkakatuklas na ‘non-existing’ ang kanilang mga opisina—isang indikasyon na sinubukan niyang linisin ang listahan ng mga ‘fly-by-night’ [04:32].

Ngunit ang kasipagan na ipinakita sa akreditasyon ay biglang naglaho nang tumukoy na ang tanong sa P6.4 bilyong shabu.

Ang Sukdulan ng Tensyon: Sino ang Importer?

Doon nagsimula ang tunay na drama. Diretso at walang paligoy-ligoy na inusisa ni Luistro si Faeldon: “Now the question is importer ng 6.4 billion shabu… please tell us… who is the importer?” [00:20, 20:25].

Ang sagot ni Faeldon? Hindi niya agad masabi ang pangalan. Nagpilit siyang kailangan niya ng oras upang “i-check” ang specific importer [22:15]. Ang pag-aatubili na ito ay hindi pinalampas ni Luistro. Ang katanungan ng kongresista ay naging matalas na akusasyon laban sa pananagutan ng isang pinuno: “I find it strange that an incident as big as this during the time… this is something because it casted doubt to your leadership as head of the BOC…” [23:03].

Ang isang insidente na nagdulot ng iskandalo sa buong bansa at nagpabagsak sa kanyang liderato ay hindi dapat nakalimutan. Ang pagiging “blanko” ni Faeldon sa pinakamahalagang detalye ng kaso—ang pangalan ng importer—ay nagbigay-daan sa hinala na sadyang hindi niya binagabag na malaman ang pagkakakilanlan ng salarin [26:32].

Ang pagdinig ay nagpatuloy sa pilitang pag-amin, na nagpapakita ng hindi mapagkakailang lakas ng mga mambabatas na hanapin ang katotohanan. Pagkatapos ng ilang minutong pag-iwas at paghingi ng indulgence, napilitan si Faeldon na magsalita [27:37].

Ang pangalan ay: EMT Trading [41:53]. At ang registered owner umano ay si Irene May Tatad [42:06].

Ang pagbigkas sa mga pangalang ito, sa gitna ng isang pampublikong pagdinig, ay nagtapos sa isang mahabang palaisipan, ngunit nagbigay-daan sa mas malalim na katanungan: Paano nakalusot ang isang kumpanyang may ganitong kontrabando sa ilalim ng BOC?

Ang Tara System at ang Mistikong ‘General Merchandise’

Ang susi sa pagkaunawa sa pagkakapuslit ng shabu ay nakatago sa testimonya ni Mark Taguba, ang broker na nasangkot at na-convict sa kaso. Dito inilatag ang mekanismo ng bulok na sistema—ang tara system.

Direktang inusisa ni Luistro si Faeldon kung naniniwala siya sa tara system, na sagot naman niya: “Yes your honor, I believe in that, yes your honor” [01:02:21]. Mas nagpalaki sa eskandalo ang kanyang susunod na pahayag: Nang tanungin kung legal ba ang tara system, iginiit niya: “It’s criminal… illegal, yes your honor, illegal” [01:02:37].

Ang tara system, na inilarawan ni Taguba na ‘time immemorial’ na sa BOC, ay nagbibigay-daan sa pagmamanipula ng lane system ng Customs, kung saan dinadaan ang mga kargamento sa Green Lane [58:04]. Ayon kay Taguba, ang pag-enrol sa tara system ay nangangahulugang: Exempted sa document inspection at Exempted sa physical examination [01:00:03]. Ang tanging dahilan kung bakit gagawin ito ng isang importer, ayon kay Luistro, ay dahil “the intention really is to bring in prohibited items” [58:58].

Dito pumapasok ang mapanlinlang na klasipikasyon ng ‘general merchandise’ [37:43].

Ipinaliwanag ni Taguba na ang kargamento ng P6.4B shabu ay idineklara bilang general merchandise [40:05, 47:39]. Ang mga shabu ay itinago sa loob ng mga metallic cylinder, ngunit ang mas nakakabahala ay, ayon kay Taguba, ang ibang merchandise sa loob ng MCLU 6881 container ay naideliver sa kani-kanilang may-ari [44:42]. Nangangahulugan ito na isang bahagi lamang ng shipment ang na-recover sa Valenzuela warehouse matapos itong matunton sa impormasyon ng Chinese Customs, habang ang nalalabi ay posible nang kumalat sa merkado!

Ang ‘general merchandise’ ay ginagamit na cover ng mga sindikato. Ito ang pangkalahatang deskripsyon na nagpapahintulot sa pagpasok ng iba’t ibang uri ng kalakal, kabilang ang mga pinagbabawal. Ang paglusot nito sa Green Lane, na pinagana ng tara, ay nagpakita na ang sistema mismo ng BOC ang nagiging partner sa kriminalidad.

Ang Matalim na Sipa sa Risk Management Office

Ang pagtukoy sa Green Lane ay nagdala ng atensyon sa isang kritikal na tanggapan sa loob ng BOC: ang Risk Management Office (RMO) [54:39]. Ito ang opisina na responsable sa pag-vetting ng Declaration of Goods at pagtukoy kung ang isang kargamento ay dadaan sa Green (Fast Lane), Yellow (Document Inspection), o Red (Physical Examination) Lane.

Ayon kay Taguba, ang RMO ang siyang minamanipula ng tara system. Dito raw naitutulak ang mga kargamento ng mga nagbabayad sa Green Lane [55:51]. Ang mga impormasyon sa RMO ay kritikal, lalo na dahil ito ang humahawak sa ‘risk profile’ ng bawat importer.

Dahil sa “vital information” na maibibigay ng RMO, mabilis na naghain ng mosyon si Atty. Luistro upang ipatawag ang pinuno ng Risk Management Office sa susunod na pagdinig [56:30]. Ang mosyon ay agad namang naaprubahan.

Ang hakbang na ito ay nagpapakita na ang pagdinig ay lumalampas na sa pagpapanagot kay Faeldon at nagiging isang sistematikong paglilinis sa BOC. Ang RMO ang susunod na battlefield, kung saan inaasahang lalabas ang mas malalaking pangalan na responsable sa pagmamanipula ng lane system na nagbibigay-daan sa bilyun-bilyong halaga ng shabu na makapasok sa Pilipinas.

Ang Panawagan sa Pananagutan

Ang matinding pagdinig na ito ay nagbigay-liwanag sa isang nakakabahalang katotohanan: kahit ang isang pinuno na naghangad na maging ‘reformer’ tulad ni Faeldon (na nag-delist ng 4,000) ay nabigo pa rin na pigilan ang mas malaking puwersa ng korapsyon. Ang kanyang depensa, na ‘hindi na responsibilidad ng Commissioner’ ang bawat shipment, at na ipinaubaya na ito sa Port Collectors [24:55], ay tila hindi sapat upang mapawi ang galit ng isang bansa na nalulugi sa trilyong piso dahil sa tara system [01:03:15].

Sa huling pananalita ni Atty. Luistro, binigyang-diin niya ang kanyang pangunahing alalahanin: “I am more alarmed about the National Security of the country considering the manipulation of the entry of goods inside the country…” [59:30]. Hindi na lang ito tungkol sa pera o shabu; ito ay tungkol sa pambansang seguridad na nalalagay sa panganib dahil sa isang sistema ng korapsyon na tila wala nang pinipiling ipapasok.

Ang pag-amin ni Faeldon sa pangalan ng importer—EMT Trading—ay isang tagumpay para sa transparency, ngunit ito ay simula pa lamang. Ang susunod na pagdinig, kasama ang RMO, ay maglalabas ng mga mekanismong nagpapagana sa krimen. Ang Pilipino, sa pagtatapos ng sesyon na ito, ay nakita ang lalim ng butas, at ang tanging panalo ay ang patuloy at walang-tigil na paghahanap sa hustisya na sinasalamin ng determinasyon nina Atty. Luistro at ng publiko. Ang digmaan laban sa tara system ay hindi pa tapos.

Full video: