Super Typhoon Uwan: Signal No. 5 Itinaas habang Luzon Hinagupit at Bansa Nagpapatupad ng Pinakamataas na Babala

Ngayong buwan ng Nobyembre 2025, muling nagpapaalala ang kalikasan sa bansa ng kahinaan nito sa mga malalakas na bagyo — at sa pagkakataong ito ay sa pamamagitan ng Super Typhoon Uwan, na kilala rin sa internasyonal na tawag na Fung-wong. Sa gitna ng pandaigdigang pagtaas ng matitinding tropical cyclones, ang Uwan ay isa na namang halimbawa ng panganib na dala ng pagbabago ng klima: malawak, mabilis, at may kakayahang lumabo ang buhay ng maraming Pilipino sa loob ng ilang oras.

Paghahanda bago ang Pagdating

Ayon sa ulat ng PAGASA, unang tinutukan ang isang disturbance sa pagitan ng Nobyembre 4 at 5—isang sistema ng mababang presyon sa silangan ng Pilipinas na inaasahang papasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR).

Sa paglipas ng mga araw, umiigting ang bagyo at inaasahang magiging “super typhoon” na may pinakamataas na makahulugang babala ang anti-bagyo sa bansa.

Pumasok ang senyales ng panganib: ang pagsuspinde ng mga klase, paghahanda ng mga lalawigan tulad ng Aurora na inilagay sa red-alert, at pre-positioning ng mga health emergency supplies bago pa man ang mahalagang landfall.

Mahalaga ito sapagkat malaki ang panganib ng malawakang pinsala sa mga lugar sa silangan ng Luzon at kumpulan ng Bicol sa harap ng potensyal na landfall.

Signal No. 5: Ano ang ibig sabihin?

Sa huling bahagi ng Nobyembre 9, nagpahayag ng babala ang PAGASA: itinaas ang Tropical Cyclone Wind Signal (TCWS) No. 5 sa ilang lugar — tanda ng “

Ang mga lugar na sinakop ng Signal No. 5 ay kinabibilangan ng Polillo Islands, malaking bahagi ng Camarines Norte, bahagi ng Camarines Sur, at ang buong isla ng Catanduanes.

Ang pagtaas ng signal ay hindi biro. Ito ay babala sa mahigit saulo ng mga pamilya: puwedeng masira ang bubong, matumba ang mga puno, bumigay ang mga materyales na pangkabuhayan, at posibleng magkaroon ng life-threatening storm surge o landslide. Para sa mga nakatira sa baybayin o sa mga paanan ng bundok, ito ay panawagan na mag-evacuate at huwag ipagsawalang-bahala ang paghahanda.

Landfall at Matinding Epekto

Noong gabi ng Nobyembre 9, naitala ng PAGASA ang landfall ng Typhoon Uwan sa bayan ng Dinalungan, Aurora, dala ang maximum sustained winds na 185 km/h at gusts hanggang 230 km/h; may central pressure na nasa 935 hPa—mga indikasyon ng malakas na tropical cyclone.

Malawak ang apektadong lugar: sinasakupan ang silangang bahagi ng Luzon at kumalat pa ang malalakas na hangin at ulan sa higit 800 km mula sa sentro ng bagyo.

Sa pag-landfall, kabilang sa mga unang nakaranas ng pinsala ang Catanduanes, Bicol region, at ang baybayin ng Quezon at Aurora — mga lugar na sabay noong nakaranas ng babala at nagsagawa ng evacuation. Sa mga komunidad, umano’y nakita ang malalakas na pag-ulan, tuloy-tuloy na hangin, pagkilos ng baha at alon, at pagkabitak-bitak ng mga bubong at istruktura.

Pagbabawas ng Bagyo pero Hindi Pa Rende, Panganib ay Nananatili

Matapos ang landfall at pag-daan ng bagyo sa Luzon, inanunsiyo ng PAGASA na ang Uwan ay “un-officially” bumaba na sa kategoriya ng super typhoon at kasalukuyang isang typhoon na lamang, pero hindi pa rin ito ibig sabihin na ligtas na ang lahat.

Habang tinatawid nito ang mga bundok ng Luzon, may epekto pa rin ang malalakas na ulan, iyon ay posibleng magtrigger ng landslide lalo na sa mga saturated na lupa, at ang patuloy na hangin at alon sa baybayin ay may kakayahang magdulot ng pinsala sa ari-arian at kabuhayan.

Ano ang Hinaharap? Ano ang Dapat Gawin?

Ayon sa mga pagsusuri, matapos tumawid sa Luzon ang bagyo, may posibilidad na ito ay muling mag-intensify habang nasa West Philippine Sea at papalapit sa Taiwan sa mga susunod na araw.

Samakatuwid, hindi pa talaga tapos ang panganib kahit lumipas na ang pinakapangunahing pagsubok. Ang mga susunod na 24 oras ay kritikal pa rin sa pagbabantay ng kondisyon ng panahon, alerto sa baha at landslide, at sa pag-tingin kung may “re-intensification” ng bagyo.

Para sa publiko, narito ang mga mahahalagang hakbang:

Sumunod sa evacuation orders at huwag mag-panic.

Ihanda agad ang mga essential supplies: pagkain, tubig, gamot, first-aid kit, mga mahahalagang dokumento.

Ilipat ang mga gamit sa mas mataas na lugar kung nasa baha-o landslide prone area.

Iwasan ang paglalakbay sa daan, lalo na sa mga baybayin o paanan ng bundok habang may babala pa.

Makinig sa mga ever-changing advisories mula sa PAGASA, Office of Civil Defense, at local disaster offices.

Ang Malawakang Konteksto ng Bagyong Uwan

Hindi lamang ito isang bagyo na dumaan lang—ito ay bahagi ng mas malaking larawan: ang Pilipinas ay isa sa mga bansang pinaka-madalas tamaan ng malalakas na bagyo sa mundo. Ayon sa ulat ng Britannica, ang Typhoon Fung-wong (Uwan) ay may sustained winds na 185 km/h at nagdala ng napakalawak na rainbands at storm surge na umaabot sa 9 metro.

Dagdag pa rito, ayon sa isang pag-aaral, ang bilis ng pagtaas ng mga “super typhoon” sa buong mundo ay konektado sa pagbabago ng klima—at ang Pilipinas ay nasa unahan ng linya ng epekto.

Ang Epekto sa Komunidad

Sa maraming bayan sa Luzon, lalo na sa baybayin at sa mga paanan ng bundok, ang pagdating ng Uwan ay may kasamang veranda ng takot: mga puno na tuluyang sumiklab, bubong na nagliliparan, baha na tumataas ng walang abiso. Ilang komunidad ang nag-evacuate; ilang barangay ang nag-report ng landslide habang tumatama pa rin ang bagyo. Ang malalakas na alon ay sumiklab sa baybayin, at ang inundasyon ay mabilis na sumakop sa mga mabababang lugar.

Sa ganitong mga sitwasyon, hindi lang pisikal ang pag-responde—mayroong sosyal, emosyonal at ekonomikong aspeto: ilang pamilya ang nawalan ng tahanan, negosyo ang tumigil, eskwela at trabaho ay nasuspinde. Ang ganitong mga dagok ay may pangmatagalang epekto: muling pagtatayo ng bahay, muling pag-bangon ng kabuhayan, at pagtutulungan sa komunidad.

Pagtutulungan at Responsibilidad ng Gobyerno at Mamamayan

Sa panahon ng kagipitan, nakita ang pag-aksyon ng gobyerno: ang direktiba mula kay Ferdinand Marcos Jr. na ang lahat ng ahensya ng gobyerno ay nasa “heightened preparation mode” para sa bagyong Uwan.

Ang mga lokal na pamahalaan tulad sa Aurora ay naglagay ng red-alert status, at ang mga health emergency supplies ay handa na bago pa man ang pag-dating ng bagyo. Ito ay magandang sagot ngunit hindi sapat kung hindi talaga nakikita ang pakikilahok ng bawat indibiduwal.

Ang mamamayan ay dapat seryosohin ang pagpaplano: ang paghahanda bago ang bagyo ay mas mura at mas ligtas kaysa sa pagpapatayo pagkatapos. Dapat ang mga komunidad ay may maayos na ruta ng evacua­tion, may sistema ng pagsubaybay sa panganib ng landslide at baha, at may malinaw na komunikasyon sa oras ng krisis.

Mga Aral na Dapat Dalhin

Hindi dapat ipagwalang-bahala ang babala. Ang pagtaas ng Signal No. 5 ay seryosong babala na ang bagyo ay may kakayahang magdulot ng malawakang pinsala.

Matagal-tagal na paghahanda ay kailangan. Sa mga lugar na prone sa bagyo, baha o landslide, ang pagsasaayos ng tahanan, pagtirang pagkain at tubig, at ang planong pag-likas ay hindi dapat gaano na lamang ‘inaasahan’.

Pag-tulungan ng buong komunidad. Sa oras ng bagyo, hindi lang sariling pamilya ang dapat isipin—kabilang ang kapitbahay, elders, persons with disabilities, at ang mga komunidad sa baybayin.

Pag-bangon ay bahagi ng proseso. Matapos ang bagyo, panibagong yugto ang muling pagtatayo—ng bahay, ng kabuhayan, ng komunidad. Ang tulong ng gobyerno, NGOs at pagkakaisa ng tao ay parehong mahalaga.

Climate change ay hindi nalilito—patawarin. Ang pagtaas ng ocean temperatures at pagbabago sa atmospera ay nagbibigay daan para sa mas matitinding bagyo. Ang Typhoon Uwan ay isa lamang sa serye ng mga bagyong may ganitong kakayahan.

Pagtanaw sa Hinaharap

Habang umuusbong ang Typhoon Uwan, ang mga susunod na araw ay kritikal: ang baka muling pag-intensify ng bagyo habang papalapit sa Taiwan, ang posibilidad ng matinding ulan sa mga nalalabing parte ng Luzon na nakalubog sa baha, at ang pansamantalang pagkaputol ng kuryente, komunikasyon at transportasyon. Dapat mag-handa rin ang bansa sa posibilidad ng pag-reresponde sa pinsala, pag-likas ng komunidad at paglilinis paglipas ng bagyo.

Sa pagtatapos, ang Typhoon Uwan ay hindi simpleng argumento ng masamang panahon—ito ay paalala ng kahinaan ng ating sistema at ng pangangailangan para sa kolektibong aksyon. Kung lahat ay may ginagawa—mga lokal na pamahalaan, national government agencies, at mga indibiduwal—may kakayahan tayong bawasan ang pinsala at mapalakas ang resilience sa harap ng susunod na bagyo.

Ang panawagan ngayong sandali ay malinaw: huwag mag-antay. Makinig sa babala. Gumawa ng hakbang. I-evacuate kung kinakailangan. I-secure ang tahanan. At higit sa lahat, huwag kalimutan ang kapwa. Sa pagtutulungan, sa pagkakaisa, sa paghahanda—makakaraos tayo hindi lamang ng bagyo, kundi ng hamon na hatid nito.