Naglaho na ang isang haligi. Pumanaw na ang isang pambihirang saksi at bida sa pinakamaiinit at kontrobersyal na bahagi ng kasaysayan ng Pilipinas. Si Juan Ponce Enrile (JPE), ang dating Senate President na ang buhay ay halos kasinghaba na ng huling bahagi ng isang siglo, ay pumanaw na noong Nobyembre 13, 2025, sa edad na 101. Ang balita ng kaniyang pagpanaw ay hindi lamang nagdulot ng kalungkutan sa kaniyang pamilya at mga taga-suporta kundi nagbigay rin ng hudyat sa pagtatapos ng isang makulay at punong-puno ng kulay na kabanata sa pulitika ng bansa.

Ayon sa opisyal na pahayag ng kaniyang pamilya, ipinaabot ni Katrina Ponce Enrile ang nakakapagbagbag-damdaming balita. Ayon sa pahayag, si JPE ay mapayapang nagbalik sa kaniyang Lumikha noong 4:21 p.m., at napapalibutan ng kaniyang pamilya sa katahimikan ng kanilang tahanan. Ang pagpanaw ni Enrile sa sarili niyang bahay ayon sa kaniyang sariling kagustuhan ay isang matinding pagpapakita ng pagmamahal at paggalang ng kaniyang pamilya.

“Nakatuon ang kaniyang puso na magpahinga sa piling ng kaniyang pamilya, sa kanilang tahanan,” bahagi ng pahayag ni Katrina . Isang banal at pribadong sandali iyon na iginalang at pinangalagaan ng mga Enrile, na siyang nagbigay-dangal sa huling hiling ng kanilang ama at patriarka. Ang pag-ibig, panalangin, at suporta ng publiko ay buong-pusong pinasalamatan ng pamilya, subalit humingi sila ng pang-unawa para sa pansamantalang pagdadalamhati nang pribado .

Ang pagpanaw ni Enrile ay hindi lamang tungkol sa pagkawala ng isang matandang opisyal, kundi ang paglisan ng isang simbolo ng pulitikal na katalinuhan, kapangyarihan, at kontrobersiya. Siya ay isang titan na nakita at naglaro ng malalaking papel sa mga pangyayaring humulma sa ating bansa—mula sa ilalim ng diktadurya hanggang sa paglipat ng kapangyarihan sa demokrasya.

Ang Pagninilay ni Enrile: Sa Huling Sandali

Sa kabila ng kaniyang pambihirang edad at sa nakaraang mga sakit, nanatiling aktibo si Enrile sa pulitika hanggang sa kaniyang mga huling taon, naglingkod bilang Chief Presidential Legal Counsel . Subalit ang kaniyang mga huling sandali ay nagbigay ng pagkakataon sa kaniya na magbahagi ng pagninilay na tila isang huling habilin at leksiyon sa buhay.

Mula sa mga natitirang bahagi ng kaniyang pahayag sa video, makikita ang pagtanggap niya sa kaniyang buhay na puno ng pagsubok: “Masasabi kong nagkaroon ako ng magandang kapalaran na mamuhay sa aking panahon sa kabila ng hirap, sa mga pagsubok, tagumpay at kawalan ng pag-asa, pakikibaka, at pagkatalo,” aniya .

Ito ay hindi isang pagsisisi, kundi isang pagkilala sa katotohanan ng buhay. Sa gulang na 101, tila nakita niya ang lahat. Ang kaniyang payo ay simple at tapat: “Huli na ang magsisi, huli na ang magsabi na masaya ako, malungkot ako. Maging masaya na lang kayo na buhay pa kayo, at maging mapagpasalamat sa inyong Lumikha na kayo ay nabubuhay araw-araw dahil sa Kaniya” . Ang mga salitang ito ay nagsilbing paalala na ang pinakamahalaga sa huli ay ang pasasalamat at pagtanggap sa bawat araw. Ang pilosopiyang ito ay nagbigay ng kaibahan sa imahe ng matigas at mapagdebate na politiko na nakilala ng bansa.

Ang Huling Hiling: Kapayapaan at Katatagan ng Bayan

Hindi makukumpleto ang kuwento ni Enrile kung hindi babanggitin ang kaniyang matinding pag-ibig sa bansa—sa sarili niyang paraan. Sa isa sa kaniyang mga huling pampublikong pahayag, tila isinapuso niya ang kaniyang huling birthday wish para sa Pilipinas, na ngayon ay nagsisilbing kaniyang political testament.

“Nais ko na maging masaya at maayos ang bansa. Nawa’y maging mapayapa at matatag ang bansa, at mananatiling matatag,” pagdarasal niya . Higit sa lahat, ang kaniyang hiling ay para sa mga Pilipino mismo: na maging masaya sila sa kanilang paghahanapbuhay, kumikilos nang naaayon sa batas ng bansa, at habulin ang kanilang mga pangarap, ambisyon, at plano .

Ang panawagang ito para sa kapayapaan, kaayusan, at katatagan ay isang tema na nanatiling sentro ng kaniyang buong karera. Mula sa pagiging pangunahing opisyal sa ilalim ni Ferdinand Marcos Sr., hanggang sa pagiging kritiko at muling pagiging kaalyado ng kasalukuyang administrasyon, naniniwala si Enrile na ang matatag at maayos na pamahalaan ang pundasyon ng pambansang kaunlaran.

Ang Makasaysayang Bigat ng Isang Pangalan

Upang lubos na maintindihan ang bigat ng pagpanaw ni Juan Ponce Enrile, kailangang balikan ang mga kabanata ng kasaysayang kaniyang tinahak at binago.

Si Arkitekto ng Martial Law at ang Pagbabago ng Laro: Nagsimula ang kaniyang prominenteng papel bilang Minister of National Defense noong panunungkulan ni dating Pangulong Ferdinand Marcos Sr. Siya ay itinuturing na isa sa mga arkitekto at tagapagpatupad ng Martial Law noong 1972. Sa panahong iyon, ang kaniyang pangalan ay sumasagisag sa kapangyarihan at pagkontrol. Ang kaniyang mga desisyon at aksyon ay nagdulot ng matinding paghihirap, pang-aabuso, at kawalang-katarungan para sa libu-libong Pilipino, isang bahagi ng kaniyang kasaysayan na hindi kailanman mabubura.

Ang Pag-ikot ng Tadhana at EDSA 1986: Subalit ang tadhana ay umikot noong Pebrero 1986. Ang kaniyang biglaang pagtalikod kay Marcos, kasama ni Fidel V. Ramos, ay ang catalyst na nagbigay-daan sa EDSA People Power Revolution. Ang kaniyang pag-alis sa Malacañang at pag-retreat sa Camp Aguinaldo ay nag-udyok sa milyon-milyong Pilipino na lumabas sa kalye, na nagtapos sa diktadurya nang walang madugong rebolusyon. Sa sandaling iyon, si Enrile ay naging bayani sa mata ng marami.

Ang kontradiksyon sa kaniyang buhay ay ang pinakamalaking aral sa pulitika: Siya ang lumikha ng kapangyarihan, at siya rin ang sumira nito. Ang kaniyang buhay ay patunay na sa pulitika, ang alyansa at paninindigan ay maaaring magbago sa isang kisap-mata.

Isang Matatag na Boses sa Senado: Matapos ang EDSA, si Enrile ay nagpatuloy sa pulitika bilang isang senador. Nagsilbi siyang Senate President, ang ikatlong pinakamataas na posisyon sa bansa, na nagpatunay sa kaniyang kakayahan na manatiling may impluwensya sa kabila ng pagbabago ng panahon. Kilala siya sa kaniyang matalas na pag-iisip, kaalaman sa batas, at walang takot na pagtatanong sa mga isyu. Minsan siyang naging sagabal sa mga agenda ng administrasyon, at minsan naman ay matinding taga-suporta. Si JPE ay naging isang arketipo ng isang traditional politician na may malalim na ugat at hindi matinag na paninindigan.

Ang kaniyang karera ay nagturo ng isang bagay: ang isang politiko ay maaaring maging maraming bagay nang sabay-sabay—isang visionary, isang villain, isang survivor, at isang statesman.

Ang Huling Paalam ng Isang Survivor

Ang pagpanaw ni Juan Ponce Enrile sa edad na 101 ay hindi lamang isang pagtatapos ng kaniyang personal na buhay, kundi isang pangwakas na kabanata sa isang era ng pulitika. Siya ay namuhay sa pamamagitan ng mga adversity, difficulties, triumphs, and despair .

Habang nagdadalamhati ang kaniyang pamilya at naghahanda ang bansa sa huling pagpupugay, ang kaniyang mga salita ay nananatiling resonante: “Maging masaya na lang kayo na buhay pa kayo, at maging mapagpasalamat sa inyong Lumikha.” Sa isang buhay na puno ng ingay at labanan, ang kaniyang huling sandali ay tila nagpahiwatig ng katahimikan at kapayapaan na kaniyang hinanap sa huli.

Ang mga detalye para sa kaniyang public viewing ay ipapamahagi sa publiko sa sandaling matapos na ang lahat ng paghahanda, upang ang lahat ng Pilipinong nais magbigay-pugay sa kaniyang mahabang buhay at karera ay magkaroon ng pagkakataon.

Ang legacy ni Juan Ponce Enrile ay mananatiling usap-usapan, pag-aaralan, at pagdedebatehan sa mga susunod pang henerasyon. Ngunit sa araw na ito, Nobyembre 13, 2025, ang isang titan ay nagpahinga na, iniwan ang Pilipinas sa isang panawagan para sa kapayapaan, katatagan, at isang masayang bukas. Ang kaniyang 101 taong buhay ay isang matibay na patotoo sa katatagan, kontradiksyon, at walang-katapusang drama ng pulitika ng Pilipinas. Nagtapos na ang isang siglo, at nag-umpisa na ang pagtatasa sa kaniyang pambihirang pamana.