KATOTOHANAN o KOINSIDENSIYA? Mga Opisyal na Tali sa ‘DDS-Style Drug War’ at Pinagtatanggian, Iniskandalo sa Sunud-sunod na Appointment sa Gobyerno

Umugong ang bulwagan ng Kongreso at halos gumuho ang sementadong pader ng pagtanggi sa gitna ng isang imbestigasyon na direktang tumutumbok sa mga pinakamaselang isyu ng nakaraang administrasyon: ang madugong kampanya kontra-droga at ang mga insidente ng extrajudicial killings (EJKs). Sa isang komite ng pagdinig, sumambulat ang isang dramatikong paghaharap sa pagitan ng mga mambabatas at dalawang dating matataas na opisyal ng pulisya—sina dating Police Colonel Royina Garma at dating Police Officer, ngayo’y NAPOLCOM Commissioner, Edilberto Leonardo.

Ang tindi ng tensyon ay hindi lamang nakasentro sa matagal nang insinwasyon ng pagkakaugnay nila sa tinatawag na “DDS-style” na drug war noong sila ay naka-destino pa sa Davao. Higit pa rito, ang pagdinig ay nagbunyag ng sunud-sunod na salungatan sa testimonya, mga akusasyong nagdidikit sa kanila sa partikular na mga patayan, at ang nakakabiglang pagkadiskubre ng posibleng pagsisinungaling sa ilalim ng panunumpa. Ang lahat ng ito ay tinawag na “koinsidensiya” ng mga akusado, ngunit sa mata ng mga mambabatas at ng publiko, ito ay maituturing nang “kabulastugan.”

Ang ‘Davao Connection’ at ang Anino ng DDS

Sina Commissioner Leonardo at Colonel Garma ay parehong may mahabang kasaysayan ng serbisyo sa Davao Region, isang lugar na sinasabing pinagmulan ng matinding istilo ng kampanya kontra-droga. Si Leonardo, isang batchmate sa Philippine National Police Academy (PNPA) ng ilang mambabatas, ay nagsilbi nang matagal sa iba’t ibang posisyon sa Davao, kabilang ang pagiging Regional Chief noong 2016. Ang kanyang pinagdaanan sa Davao, na umabot sa mahigit sampung taon sa iba’t ibang stint, ay naging batayan ng hinala na siya ay may intimate knowledge at direktang ugnayan sa mga pangyayaring naganap sa rehiyon. Ang kanyang mabilis na pag-angat bilang Undersecretary at kalauna’y NAPOLCOM Commissioner ay hindi nakaligtas sa masusing pagbusisi ng komite.

Si Garma naman, isang OIC police chief sa Cebu at dati ring matataas ang posisyon sa pulisya, ay direkta ring sinasabing nagpatakbo ng istilo ng drug war na katulad ng sa Davao. Ang mga mambabatas ay nag-usisa tungkol sa kanilang pagiging “malapit” sa dating alkalde ng Davao na kalauna’y naging pangulo, si Rodrigo Duterte. Ang tanong ay: ang kanilang promosyon at pagtalaga ba sa mga sensitibong posisyon ay isang pabuya sa kanilang agresibong estilo sa pagpapatupad ng “Oplan Tokhang” at “Double Barrel”? Sabi pa ng mga nagtatanong, tila inilagay sila sa mga “mas secured” o fixed-term na posisyon upang maprotektahan sila mula sa anumang pag-uusig.

Direktang hinarap si Commissioner Leonardo tungkol sa mga artikulong nag-uugnay sa kanya bilang isa sa mga nagpapatakbo ng “DDS style drug war” at sa kanyang kasunod na pagkakatalaga bilang NAPOLCOM Commissioner. Bagama’t itinanggi niya na walang kaso ang naisampa laban sa kanya kaugnay ng mga insinuwasyon, ang tanong ay nanatiling nakabitin sa hangin: “Ikaw ba ay malaya mula sa mga insinuasyon ng wrongdoing bilang isang opisyal ng pulisya?” Ang sagot ay hindi naging diretso at kailanman ay hindi naging kumbinsido ang mga nagtatanong.

Si Colonel Garma naman ay tinanong tungkol sa akusasyon ni dating Cebu City Mayor Tommy Osmeña, na nagreklamo tungkol sa kanyang panunungkulan bilang OIC police chief doon, kung saan nagreklamo si Osmeña tungkol sa tumaas na bilang ng mga nasawi sa ilalim ng kanyang stint. Bagama’t iginiit ni Garma na tila may personal na isyu sa kanya si Osmeña, agad namang nagpasa ng mosyon ang isang mambabatas upang imbitahan ang dating alkalde sa susunod na pagdinig, hudyat ng mas matinding pagbubunyag.

Ang Salungat na Testimonya: Ang Pagpupulong na Hindi Dapat Naalala

Isa sa pinakapangunahing dramatikong salungatan ay ang hindi pagkakapareho ng mga testimonya nina Commissioner Leonardo, Colonel Garma, at ni Superintendent Padila, isang susing testigo at akusador.

Ipinahayag ni Padila, sa ilalim ng panunumpa, na nakita niya si Colonel Garma sa opisina ni Commissioner Leonardo. Kinumpirma rin ni Colonel Garma sa kanya mismong testimonya na nakita niya si Padila sa tanggapan ni Leonardo. Gayunpaman, mariing itinanggi ni Commissioner Leonardo na nakita niya si Garma at Padila na magkasama, o na kilala niya si Padila.

“So, are you saying po that Colonel Padila and Colonel Garma are both lying, even if they are not really helping each other out as far as to their presence in your office?” tanong ng mambabatas [14:28].

Patuloy na nagtanggi si Leonardo, sinabing hindi niya maalala ang pagpupulong na iyon o ang personal na pagkakakilala kay Padila. Ang insidenteng ito ay nagbigay ng malaking pagduda sa kredibilidad ni Leonardo, lalo pa’t dalawang magkahiwalay at hindi konektadong partido ang nagkumpirma ng magkatulad na pangyayari, na salungat sa kanyang bersyon. Ang pag-aalinlangan sa kanyang memorya, na tinanong din kung mayroon siyang “selective memory loss” [54:50], ay nagpahayag ng malalim na pangamba ng publiko: hindi lamang sila nagtatanggi ng akusasyon, kundi sinasalaula nila ang proseso ng pagdinig.

Ang Sensasyonal na Paghuli: Postpaid Phone vs. Prepaid Lie

Ang tensyon ay umabot sa sukdulan nang tanungin si Colonel Garma tungkol sa kanyang ginamit na cell phone noong 2016, ang taon kung kailan nagsimula ang drug war [50:20].

Dahil sa naunang mosyon na humihingi ng call records mula sa NTC at mga Telco, kinwestiyon si Garma tungkol sa uri ng kanyang telepono: prepaid o postpaid. Mahigpit niyang sinabi, sa ilalim ng panunumpa, na prepaid ang ginagamit niya [52:16]. Ngunit ang mambabatas ay nagbabala: “I will cite you in contempt… I just want to caution you, you’re under oath.” [53:02]. Nagpahiwatig ang mambabatas na mayroon silang impormasyon na nagpapatunay na mayroon siyang postpaid na linya.

Napakabigat ng implikasyon nito. Kung napatunayang nagsinungaling siya tungkol sa simpleng detalye tulad ng uri ng kanyang cell phone, ang kanyang buong testimonya ay maituturing na hindi mapagkakatiwalaan. Ang postpaid line ay may record ng tawag na mas madaling makuha at makumpirma, at ang katotohanan ng kanyang koneksiyon sa susing testigo na si Jimmy Fortalesa—na nagsabing tinawagan siya ni Garma tungkol sa pagpatay sa Chinese Nationals sa Davao Penal Colony [48:40]—ay maaaring matukoy sa pamamagitan ng record na ito.

Ang insidenteng ito ay humantong sa pagpasa ng isang amended na mosyon na humihingi ng lahat ng call records nina Garma at Fortalesa mula 2015 hanggang 2017 [53:37], kasama ang lahat ng detalye tungkol sa postpaid lines. Ang bawat salita ay binabantayan, at ang simpleng pagtatanggi ay nagiging isang malaking bitag ng pagsisinungaling sa harap ng mga opisyal ng gobyerno.

Ang Apat na Testigo, Isang Kwento, at ang ‘Di-Sinasadyang’ Pagkakadikit

Ang pinakamatinding bigat ng ebidensya laban kina Leonardo at Garma ay nagmula sa kolektibong testimonya ng apat na indibidwal: sina Superintendent Padila, Jimmy Fortalesa, Mr. Tan, at Mr. Magdadaro.

Ang mga mambabatas ay nagbigay-diin sa katotohanan na ang apat na ito ay nagmula sa magkahiwalay na sitwasyon, walang koneksiyon, at wala sa iisang silid-aralan, ngunit parehong mga pangalan nina Leonardo at Garma ang binanggit nila, na idinidikit sila sa magkakaparehong kaso, kabilang ang kontrobersyal na pagpatay sa tatlong Chinese Nationals sa loob ng Davao Penal Colony [58:42].

“What is so confusing, Mr. Chair, is that all of these four individuals mention these names… for an average-minded person, how can four individuals who don’t share rooms together who don’t work together happens to mention these two names citing a specific case, a specific circumstance, a specific date, unless there are affidavit writers?” [01:02:12] mariing tanong ng isang mambabatas.

Iginiit ng Kongreso na ang ganitong detalye ay imposibleng nagmula lamang sa imahinasyon. Ang pagtatanggi nina Garma at Leonardo na ang lahat ng ito ay “produkto ng imahinasyon” ng mga testigo ay lumalabas na mahina at hindi kapani-paniwala sa gitna ng sunud-sunod na pagbubunyag. Tinukoy pa ni Garma si Padila bilang “most guilty” at fall guy [44:50], isang pahayag na nagpapakita ng kanilang desperasyon na itanggi ang mga akusasyon.

Mula Davao Hanggang sa Kaloob-looban ng Gobyerno

Ang isa pang nagpapalakas sa hinala ay ang “coincidence” ng mga career trajectory nina Leonardo at Garma. Pagkatapos ng kanilang stint sa Davao, pareho silang tumanggap ng attractive at secured na posisyon. Si Leonardo ay naging Undersecretary at kalauna’y NAPOLCOM Commissioner (isang fixed-term na posisyon), habang si Garma ay nag-optional retirement at naging General Manager ng Mactan-Cebu International Airport Authority [57:18].

Ang mambabatas ay nagtanong: “Both of you served in the same area, both of you have been linked, mentioned in the ICC [International Criminal Court]… both of you have served in the span of time where when the Oplan Tokhang and the Double Barrel was being implemented aggressively… and both of you also in the very short span of time have transferred from one position to another… what they’re telling this committee is that everything happened accidentally.” [56:14]

Ang pattern ng pagtatalaga ay nagpapahiwatig ng isang mas malaking sistema ng proteksiyon o pabuya sa mga opisyal na matagumpay na nagpatupad ng utos noong panahon ng drug war. Ang pagsisikap na ipinta ang lahat bilang “koinsidensiya” ay hindi na tinatanggap ng komite.

Bilang pangwakas, nanindigan si Commissioner Leonardo na siya ay naniniwala pa rin sa tagumpay ng drug war at handa niya itong suportahan [01:04:17]. Ngunit habang nagpapatuloy ang pagdinig, ang kanyang paninindigan at ang pagtatanggi ni Garma ay unti-unting nababalutan ng alinlangan at ebidensyang nagmumula sa mismong kanilang mga hanay.

Ang paghingi ng NTC records ay inaasahang magiging susi sa pag-uugnay ng mga dot at sa pagbubunyag ng katotohanan. Sa dulo ng araw, ang laban ay hindi na lamang tungkol sa drug war, kundi tungkol sa integridad at pananagutan ng mga pinuno na inatasan ng tiwala ng publiko. Sino ang nagsasabi ng totoo? Sa mga darating na pagdinig, umaasa ang publiko na tuluyan nang mabibigyan ng linaw ang katotohanan, at mabibigyan ng hustisya ang mga biktima na tila matagal nang ibinaon sa limot. Ang katotohanan ay tila lalabas na sa linya ng telepono.

Full video: